To Top
Επόμενο
Προηγούμενο
Γ. Νταλάρας: Δεν είχα πετριά να κάνω τη ζωή μου βιβλίο
ΑΡΧΙΚΗDOWN TOWNΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ • Γ. Νταλάρας: Δεν είχα πετριά να κάνω τη ζωή μου βιβλίο
  27 Οκτωβρίου 2019, 8:50 πμ  

Μια συνέντευξη διαφορετική, της ψυχής, όπως είναι ο Γιώργος Νταλάρας, με αφορμή την 4η έκδοση του βιβλίου του Θανάση Λάλα «Γιώργος Νταλάρας... και το καλοκαίρι κρυώνω». Εξηγεί πως δεν είχε πετριά να κάνει τη ζωή του βιβλίο, πως αυτό δεν είναι αυτοβιογραφία αλλά συνεντεύξεις με ερωτήσεις που αφορούν τη ζωή, τη δουλειά, τις ιδέες του. Εκείνο που τον ενδιαφέρει στο ταξίδι της ζωής είναι αν κατάφερε να μεταδώσει αυτό που πίστεψε, αυτό που έβαλε στόχο, αυτό για το οποίο δούλεψε σκληρά. Όσον αφορά την Κύπρο, τονίζει ότι είναι σαν «μικρή πατρίδα», γνωρίζει την ιστορία της, τους καημούς της που είναι και καημοί του, τα πάθη, τα λάθη. Αγωνιά και κάνει ό,τι μπορεί και ό,τι περνάει από το χέρι του για να είναι κοντά της 

-Συνηθίζεται η απώλεια φίλων, συναδέλφων, ανθρώπων που πορευτήκατε μαζί στη ζωή; 

-Ναι, με κάποιον τρόπο συνηθίζεται μετά από πολύ καιρό. Ο χρόνος λειαίνει το σοκ της απώλειας. Όμως η ζωή χωρίς αυτούς, δεν είναι ίδια και όσος καιρός και να περάσει, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, σου λείπουν και τους αναζητείς. Αυτή η χρονιά που πέρασε ήταν πολύ σκληρή για την οικογένεια των μουσικών και ιδιαίτερα για μένα. Έχασα ξαφνικά ανθρώπους δικούς μου, της οικογένειάς μου. Το Μάνο Ελευθερίου, τον Στέλιο Βαμβακάρη, τον Κώστα Χατζηδουλή, τον Γιάννη Σπάθα, τον δικό μας Πανίκο Σχοινή, τον Λαυρέντη Μαχαιρίτσα πριν λίγες μέρες. Ήταν βαριές και οδυνηρές απώλειες.  

-Γιατί πρέπει να υπάρχει ένα τέλος σ’ αυτή την υπέροχη περιπέτεια που λέμε ζωή; 

-Γιατί είναι νομοτέλεια. Αυτή είναι η πραγματική εξήγηση και η πιο σουρεαλιστική. Είναι ότι η περιπέτεια για να είναι υπέροχη, πρέπει να έχει τέλος. 

-Το ενδιαφέρον της ζωής σχετίζεται με το γεγονός ότι υπάρχει τέλος; 

-Και μ’ αυτό. Το ενδιαφέρον όμως παράλληλα σχετίζεται με το πόσο τη σέβεσαι αυτή τη ζωή, πόσο νοιάζεσαι να μη γλιστρήσει άσκοπα μέσα απ’ τα χέρια σου, το πόσο αγαπάς και το πόσο αγαπιέσαι. Εξαρτάται από τα οράματα, τους στόχους, εξαρτάται από το πόσο σέβεσαι το θαύμα της ζωής. Εγώ, ας πούμε, νιώθω ευγνωμοσύνη κάθε μέρα που ζω. Ιδιαίτερα όταν ζω κοντά στη φύση.  

-Τι είναι αυτό που τρομάζει τόσο πολύ τους ανθρώπους σε όλη τους τη ζωή; 

-Νομίζω το μετά, το άγνωστο, ο θάνατος, το τέλος.  Ίσως όχι τόσο πολύ ο θάνατος, αλλά ο φόβος για το μετά.

-Φοβάστε τον θάνατο; 

-Όχι δεν φοβάμαι καθόλου. Ειλικρινά. Το έχω λύσει αυτό το θέμα πολύ μικρός. Είχα τρομερή υπαρξιακή αγωνία από παιδί. Όμως γρήγορα συμφιλιώθηκα με τη φυσική έννοια του κύκλου της ζωής και του θανάτου. Και επειδή δεν τον φοβάμαι, αποστασιοποιούμαι απ’ αυτόν. Ούτε βιάζομαι, ούτε βραδυπορώ στη ζωή μου. Όπως ζούσα, όπως έκανα σχέδια όταν ήμουν πολύ νέος, το ίδιο κάνω και τώρα. Δεν επισπεύδω, ζω ήρεμα και αφήνω τον θάνατο και το τέλος απ’ έξω, σαν εξωγενή παράγοντα που δεν με αφορά. Δεν συμπλέω δηλαδή μαζί του. Όποτε έρθει, καλώς να ορίσει. Φοβάμαι όμως την αρρώστια, γιατί μπορεί να μην με ενδιαφέρει το αν θα πεθάνω και πότε, μ’ ενδιαφέρει όμως όσο ζω, να ζω με αξιοπρέπεια και να στηρίζομαι στα πόδια μου.

-Η υστεροφημία, σας απασχολεί; 

-Ε, τώρα αν έλεγα ότι δεν με αφορά καθόλου το τι θα λένε για μένα, για τη δουλειά μου εννοώ όχι για μένα, το παιδί μου, τα εγγόνια μου, τα παιδιά των φίλων μου, αλλά και ο κόσμος, δεν θα ήμουν ειλικρινής. Το θέμα είναι ότι, ό,τι είναι προτεραιότητα για μένα στη ζωή, είναι προτεραιότητα και σ’ αυτό που λέτε υστεροφημία. Μ’ ενδιαφέρει το αν κατάφερα να μεταδώσω αυτό που πίστεψα, αυτό που έβαλα στόχο, αυτό για το οποίο δούλεψα σκληρά. Μου αρκεί να θυμούνται ότι προσέφερα σ’ αυτή τη συναρπαστική ιστορία που λέγεται τραγούδι και μουσική, ό,τι και όσο μπορούσα με όλες μου τις δυνάμεις. Αυτό μ’ ενδιαφέρει, τίποτα άλλο.

-Τι είναι για σας «αιωνιότητα»; 

-Ό,τι πολεμάει τη λήθη. Την αιωνιότητα κερδίζουν τα καλά τραγούδια, ο καλός λόγος, τα μεγάλα μουσικά έργα, οι σπουδαίοι πίνακες, οι μεγάλοι καλλιτέχνες, οι μεγάλοι επαναστάτες. Με δυο λόγια, όσοι έχουν καταφέρει εξαίσια έργα, λίγο πιο πάνω από τις αντοχές και τις δεξιότητες του μέσου ανθρώπου. Τι άλλο κέρδισε την αιωνιότητα; Ούτε ο πλούτος, ούτε οι κατακτήσεις, μόνο η ομορφιά της τέχνης, της φύσης και του καθαρού μυαλού. Μόνο αυτά νικούν τον χρόνο.

-«Πώς να ρίξουμε τον χρόνο με την πλάτη στο χώμα»; 

-Το διάβασες βλέπω το βιβλίο Αντιγόνη. Σ’ ευχαριστώ. Λοιπόν τον χρόνο με την πλάτη στο χώμα, τον ρίχνουμε όταν ένας άγνωστος άνθρωπος σε μας βρίσκει σ’ αυτά που είπαμε, ή σ’ αυτά που κάναμε, δεκάδες ή εκατοντάδες χρόνια μετά, κάτι που να τον εκφράζει. Είναι αυτή η μαγική στιγμή που ακούς από κάποιον άγνωστο αυτό που ήθελες να πεις. Πιο απλά γιατί σε μπέρδεψα. Ο Τσιτσάνης, ας πούμε, έχει ρίξει τον χρόνο με την πλάτη στο χώμα. Το «κάποια μάνα αναστενάζει» αν το ακούσεις, εκφράζει ακριβώς την αγωνία μιας σημερινής μάνας για το παιδί της, χωρίς μελοδραματισμούς, με ουσία. Ακούει το τραγούδι και λέει από μέσα της «πού μ’ ήξερε εμένα αυτός ο άνθρωπος και έγραψε ακριβώς αυτά που νιώθω; Πού ήξερε τις αγωνίες μου και τα παθήματα μου, χωρίς εγώ να τον ξέρω;» Αυτοί λοιπόν οι άνθρωποι, από τον Μπαχ μέχρι τον Τσιτσάνη που με το έργο τους θα μας στηρίζουν αιώνια, ρίχνουν τον χρόνο με την πλάτη στο χώμα με την τέχνη τους.

-«Οι συναντήσεις του φωτός με τα σκοτάδια, παράγουν τα μεγάλα έργα», είναι αποτέλεσμα μυαλού ή ψυχής; 

-Νομίζω ότι αυτά πάνε μαζί. Το φωτεινό μυαλό θέλει υγιή και δυνατή ψυχή για να μην «κάψεις» το έργο εν τη γενέσει του.  
«Γιώργος Νταλάρας... και το καλοκαίρι κρυώνω» πώς προέκυψε η ιδέα; 

-Αν εννοείτε του τίτλου, βγήκε από μια κουβέντα όπου του διηγούμουν το άγχος που το κουβαλάω σχεδόν μέχρι και σήμερα, των χειμώνων της παιδικής μου ζωής, όταν το μεγάλο μου φόβητρο ήταν το κρύο. Ήταν κάτι που δεν άντεχα. Μου έμεινε λοιπόν και μόλις έβγαλα τα πρώτα μου χρήματα, έπαιρνα από το Μοναστηράκι στην αρχή, αμπέχονα, μπουφάν, χοντρές μάλλινες μπλούζες. Ακόμα και το καλοκαίρι στο νησί, με την παραμικρή ψυχρούλα, ένιωθα ότι κρύωνα. Επανερχόταν αυτό το βασανιστικό συναίσθημα. Και έτσι είπα του Θανάση ότι και τα καλοκαίρια κρύωνα και έμεινε σαν τίτλος. Ρωτάτε όμως μάλλον πως προέκυψε αυτό το βιβλίο. Μέσα από αρκετές συνεντεύξεις που έχουμε κάνει με τον Θανάση, μέσα απ’ την επιμονή του και την Ιώβειο υπομονή του.

-Πώς έγινε το συναπάντημα με τον Θανάση Λάλα;

- Α, είμαστε φίλοι με τον Θανάση πάρα πολλά χρόνια. Δεκάδες. Ήταν φίλος και με την Άννα από τον καιρό που γνωριστήκαμε. Ένα πολυτάλαντο, ανήσυχο παιδί, πειραχτήρι ήταν μικρός, με απίστευτο χιούμορ και πολλές φορές αυτοσαρκασμό. Δεν συμφωνούσαμε σε όλα, πλακωθήκαμε –λεκτικά εννοώ– και κάνα δυο φορές. Είναι καθαρός άνθρωπος όμως, ευθύς και στο τέλος κολλήσαμε, ταιριάξαμε.  

-Πώς ζήσατε τη δημιουργία του βιβλίου, το ταξίδι αυτό με τον εαυτό; 

Α, δεν το πολυκατάλαβα γιατί έγινε βήμα - βήμα. Παλιές συνεντεύξεις που έκοψε και έραψε και συζητήσεις. Με ρωτούσε πράγματα, άλλοτε για πλάκα, άλλοτε πιο σοβαρά και τα μάζευε. Δεν προέκυψε δηλαδή το βιβλίο μέσα από πολύωρες αφηγήσεις, αλλά μέσα από πολλές συναντήσεις με διαφορετικά θέματα και διαφορετική διάθεση κάθε φορά. Τώρα που το λέτε, αυτό νομίζω είναι το μυστικό. Ότι επειδή έχει γραφτεί σε διαφορετικούς χρόνους με άλλη διάθεση κάθε φορά, οι αφηγήσεις ξεχωρίζουν μεταξύ τους σαν αυτοτελείς σκηνές.  

-Σας δυσκόλεψε το ότι ο συγγραφέας έχει τον πρώτο ρόλο και όχι εσείς, το ότι επιλέγει ένας άλλος άνθρωπος το τι να πείτε για τη ζωή σας; 

-Καθόλου. Με διευκόλυνε. Δεν είχα πετριά να κάνω τη ζωή μου βιβλίο. Με ρωτούσε και απαντούσα. Και νομίζω ότι αυτό ήταν πολύ σωστό. Έμεινε η αλήθεια και απομακρύνθηκε οποιαδήποτε σοβαροφάνεια. Δεν υπήρξε τίποτα στημένο. Επίσης δεν επέλεξε ο ίδιος στη σούμα το τι θα πω. Εγώ τα είπα όλα και παρέα κάναμε το editing.

-Αυτό έχει πολύ μεγάλη διαφορά από αυτό που λέμε κλασική αυτοβιογραφία. 

-Ε, ναι τεράστια διαφορά. Αυτό δεν είναι αυτοβιογραφία, είναι συνεντεύξεις με ερωτήσεις που αφορούν τη ζωή μου, τη δουλειά μου, τις ιδέες μου. 

-Ποια ήταν η πιο μεγάλη δυσκολία; 

-Για μένα να βρω το χρόνο γι’ αυτές τις συναντήσεις. Αλλά μου ήταν και ευχάριστο γιατί όπως σας είπα ήταν και συνάντηση φίλων. Δεν ήταν στημένο. Τη διαδικασία και τη θεματολογία την επέλεξε ο Θανάσης. 
 

Αγωνιώ για την πατρίδα που ζει ατέλειωτη ανασφάλεια

-Ό,τι ονειρευτήκατε καταφέρατε να το ζήσετε; 

-Έζησα αρκετά απ’ αυτά που ονειρεύτηκα. Είμαι όμως τυχερός, γιατί συνεχίζω ακόμα να ονειρεύομαι.

-Πότε τα όνειρα παίρνουν εκδίκηση; 

-Αυτό είναι ερώτηση για ήρωες. Είναι μεγάλη κουβέντα και μάλλον ανήκει σε άλλες ηρωικές εποχές. Με τον ένα ή άλλο τρόπο, κάπως τα καταφέραμε. Αυτά ήταν για τους πατεράδες μας και τους παππούδες μας παλιά και σήμερα για τους ανθρώπους που ζουν σε τέτοια απόγνωση. Που βάζουν τα παιδιά τους σε μια τρύπια βάρκα και πνίγονται στις θάλασσες με την ελπίδα να πάρουν τα όνειρά τους εκδίκηση. Αυτοί οι πρόσφυγες και οι μετανάστες που δραπετεύουν από πολέμους, διωγμούς και απάνθρωπη φτώχεια, αυτοί δικαιούνται να μιλούν για όνειρα που παίρνουν εκδίκηση.  

-Ο Γιώργος Νταλάρας είναι ένας άνθρωπος που έχει τεράστια αγωνία γι’ αυτά που συμβαίνουν γύρω του, για τι αγωνιάτε σήμερα; 

-Για αυτό που σας είπα παραπάνω. Για την πατρίδα μου που ζει εδώ και 10 χρόνια μια περίοδο ατέλειωτης ανασφάλειας και ανέχειας, για τα νέα παιδιά τα οποία σπούδασαν οι γονείς τους με κόπο και αναγκάζονται να φύγουν από την πατρίδα μας.

«Δυσκολεύτηκα με την επιμονή μου, αλλά σώθηκα»

-Λέγεται ότι είναι παροιμιώδες η τελειομανία του Γιώργου Νταλάρα και οι απαιτήσεις του, πρώτα και πάνω απ’ όλα από τον ίδιο του τον εαυτό. Αγωνιούσατε για το αποτέλεσμα, για την εικόνα που θα βγάζατε; 

-Ασφαλώς και δεν αγωνιούσα. Πρώτα - πρώτα δεν αμφισβήτησα την καλή του πρόθεση, αλλιώς δεν θα συναινούσα και μετά εσύ που ξέρεις Αντιγόνη, πιστεύεις ότι όταν θέλω να πω κάτι και το πιστεύω, ακόμα και αν κάνει κακό στην εικόνα μου, θα μασήσω τα λόγια μου; Ποτέ δεν θα το έκανα!  Όσο για την τελειομανία, για να είμαι ειλικρινής, ένιωθα αρκετά απαλλαγμένος από το άγχος αυτό, γιατί δεν το θεώρησα δική μου δικαιοδοσία όπως σου είπα. Αφού μαζεύτηκε το υλικό, η έκδοση ήταν πλέον δουλειά του Θανάση και βεβαίως του εκδότη και δεν είχα από εκεί και πέρα, πολλά να κάνω και για πολλά ν’ αγωνιώ. 

-121 αυτοβιογραφικά διηγήματα διαλόγου, 112 μοναδικές φωτογραφικές αφηγήσεις και 18 προσωπικές λίστες, όλα αυτά σε 410 σελίδες που διαβάζονται απνευστί αλλά και αποσπασματικά. 

-Ευχαριστώ πολύ, αν διαβάζονται έτσι. Ευχαριστώ πολύ για το απνευστί, εγώ δεν μπορώ να το πω γιατί θα είναι σαν να ευλογώ τα γένια μου, αλλά ναι, ότι διαβάζονται και αποσπασματικά, είναι γεγονός. Έχω πιάσει και εγώ τον εαυτό μου να διαβάζει πού και πού κάποια κομμάτια, ξεχνώντας ότι είναι κάτι που αφορά εμένα. Νομίζω ότι αυτό είναι μια επιτυχία, μια πρωτοτυπία που πρέπει να πιστώσουμε στον Θανάση.  

-Πώς κατάφερε ο κ. Λάλας να γράψει 410 σελίδες για τον Νταλάρα, χωρίς σε καμία περίπτωση να τον αγιοποιεί; 

-Ε, δεν είναι δύσκολο νομίζω! Λογικοί άνθρωποι είμαστε. Ούτε ο Λάλας μας έχει συνηθίσει σε αγιοποιήσεις, αντίθετα μάλιστα, αλλά και εμένα καθόλου δεν θα μου άρεσε.  

-Είχατε μια διαλεκτική σχέση και όσμωση με τον Θανάση Λάλα; 

-Βεβαίως. Είχα και έχω. Δεν θεωρώ αυτό το γραπτό, αυτό το βιβλίο αν θέλετε, μια εφ’ όλης της ύλης αφήγηση. Αντίθετα. Χωρίς να μειώνω την αξία του, ίσα - ίσα, το θεωρώ κάτι ζωντανό και τρέχον. Καθόλου μουσειακό. Είναι ας το πούμε, εγχειρίδιο του τι είναι πάνω-κάτω, πώς δουλεύει, πώς σκέφτεται, ένας εν ζωή ενεργός μουσικός. Σε κάποιον αυτό μπορεί να φαίνεται λίγο και ταπεινό, για μένα όμως που είμαι πρακτικός άνθρωπος και προσγειωμένος, έχει μεγάλη σημασία.

-«50 χρόνια ελληνικό τραγούδι!» Μισός αιώνας τραγούδι ζωής, τι κρατάτε; 

-Τα πάντα κρατάω. Και τα χρόνια και αυτά που έμαθα και αυτά που έζησα, τα καλά και τα κακά και πάνω από όλα, την τεράστια ευγνωμοσύνη για τους ανθρώπους που με τα δώρα τους -τα οποία αξιοποίησα με επιμονή, υπομονή και πίστη–  με έκαναν αυτό που είμαι. Μιλάω βέβαια όπως καταλάβατε, για τους συνθέτες, τους ποιητές και τους στιχουργούς που με πίστεψαν και με εμπιστεύθηκαν.

-Οι επιλογές είναι η ουσία, σας βγήκαν;

- Τι δεν μου βγήκαν; Αλίμονο αν δεν βγήκαν. Πάλεψα πολύ γι’ αυτές. Δυσκολεύτηκα με την επιμονή μου, αλλά σώθηκα.  

-Ποια επιλογή σας άλλαξε τη ζωή; 

-Σχεδόν όλες και κυρίως το γεγονός ότι από πολύ νωρίς πίστεψα και υποστήριξα ότι επειδή αρέσουν τα τραγούδια που τραγουδάω και ενδεχομένως η φωνή μου, η δουλειά μου δεν είναι απλά να κάνω τους ανθρώπους να διασκεδάζουν, να το ρίχνουν έξω και να ξεφαντώνουν. Πίστεψα ότι έχω ένα δώρο, απ’ τη φύση, απ’ το Θεό, όπως θέλετε πείτε το, το οποίο έχω υποχρέωση να σεβαστώ, να περιφρουρήσω και να τιμήσω και να εξελίξω. Αυτή η επιλογή με βοήθησε στη δουλειά μου και στη ζωή μου, η Άννα και οι ελάχιστοι στενοί μου φίλοι.  

-Υπήρξαν φορές που νιώσατε ότι σπαταλούσατε το ταλέντο σας; 

-Όχι ποτέ.

Η Κύπρος είναι σαν «μικρή πατρίδα»

-Η Κύπρος στη ζωή σας; 

-Η Κύπρος είναι σαν «μικρή πατρίδα». Γνωρίζω την ιστορία της, τους καημούς της που είναι και καημοί μου, τα πάθη, τα λάθη, αγωνιώ και κάνω ό,τι μπορώ και ό,τι περνάει από το χέρι μου για να είμαι κοντά. 

-«Για την Κύπρο, ας πούμε, και γι’ αυτά που έχω κάνει, τις συναυλίες, τους δίσκους, τα τραγούδια, από την ημέρα που τραγούδησα στις σκηνές το 1974, μετά την εισβολή μέχρι σήμερα, δεν δέχομαι κανέναν υπαινιγμό για τις προθέσεις μου και για την προσήλωσή μου», πώς τα βιώσατε, από πού πηγάζουν; 

Ασφαλώς και δεν δέχομαι και είμαι ανυποχώρητος σ’ αυτό. Δεν δέχομαι κουβέντα. Η πρώτη φορά στη ζωή μου που πήγα σε δικαστήριο, ήταν για τέτοιο υπαινιγμό. Είμαι υπερήφανος για την Κύπρο, αυτόν τον τόπο που μιλάει τόσες χιλιάδες χρόνια αυτή τη γλώσσα. Είμαι περήφανος για τους αγώνες, τους ήρωες και τους ποιητές της. Αγαπώ τις μυρωδιές της, τη διάλεκτό της, έχω φίλους αδελφικούς και κάθε φορά που πατάω το πόδι μου με πλημυρίζει συγκίνηση και νιώθω γαλήνη.

-Το κυπριακό διαβατήριο τι σημαίνει για σας; 

-Το κυπριακό διαβατήριο είναι μια μεγάλη προίκα, ένα μεγάλο παράσημο. Νιώθω ευγνωμοσύνη και το φυλάω με φροντίδα για να το δώσω στα εγγόνια μου.

-Η Κύπρος που σας πληγώνει; 

-Η Κύπρος δεν με πληγώνει. Με πληγώνουν οι αδαείς που επιχειρούν να πληγώσουν την Κύπρο, είτε από πρόθεση, είτε από άγνοια και στο παρελθόν και τώρα.

-Η Κύπρος σήμερα; 

-Η Κύπρος σήμερα, με όλες τις δυσκολίες, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι ευθύνες μοιράζονται και στους κυβερνώντες και στους εταίρους μας.  

-Η Κύπρος που χάνεται; 

-Η Κύπρος είναι σκληρό καρύδι! Δεν θα χαθεί βέβαια, γιατί δεν χάθηκε μέχρι τώρα. Το απέδειξε η ιστορία της. Χρειάζεται όμως πάντα επαγρύπνηση, προσοχή και πολιτική κρίση.

-Τι να περιμένουμε από τον Γιώργο Νταλάρα την επόμενη 50ετία; 

-Τα πάντα Αντιγόνη μου. Από μένα όλα να τα περιμένεις (γέλια). Λες να μπούμε στο βιβλίο Γκίνες 120 ετών;

  Αντιγόνη Σολομωνίδου- Δρουσίωτου   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...