ΣΥΝΗΘΩΣμου αρέσει να διαβάζω σύγχρονα βιβλία με καινούργιες απόψεις και θεωρίες. Πάντα υπάρχουν όμως εξαιρέσεις στον κανόνα και μια απ’ αυτές είναι το βιβλίο (πρωτοκυκλοφόρησε το 1886) του Κεφαλονίτη Ανδρέα Λασκαράτου «Ιδού ο άνθρωπος». Όπως αναφέρει ο Γρηγόρης Ξενόπουλος, που το προλογίζει, αποτελεί ένα «μωσαϊκό της ανθρώπινης ψυχής». Ο Λασκαράτος προσδίδει τον όρο «λογιοτατισμός» στον τεχνητό χαρακτήρα, ο οποίος στερεωμένος στο πνεύμα του λογιότατου μετά από πολύχρονη προσπάθεια και κόπο συνίσταται στο εκούσιο σκότισμα και στρέβλωμα της έκφρασης των ιδεών του. Συνυπάρχει η ανικανότητα να ξεχωρίσει τους «νούσιμους» από τους «τρελούς», η παντελής έλλειψη ορθολογιστικής σκέψης συνδυασμένη με έλλειψη ηθικών αναστολών, οι καθόλα αψυχολόγητες ενέργειες και η υπερχειλίζουσα αλαζονεία που αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά του λογιώτατου. Και συνεχίζει ο Λασκαράτος: «Ο λογιώτατος από τρυφερό ακόμη παιδάκι, βαλμένο υπό τη διεύθυνση λογιώτατου παιδαγωγού, εχρειάσθηκε ν’ αρχίση να ξεμαθαίνη τη γλώσσα που έως τότε είχε μάθει από τη μάνα του, διά να βάλη στη θέση της και να μεταχειρίζεται άλλη γλώσσα λογιωτατίστικη (π.χ. καλαμαρίστικη)». Άραγε πώς λέγεται στην ψυχολογία, όταν κάποιος θέλει να παρουσιαστεί ως κάτι που δεν είναι; Ο λογιότατος «εκατόρθωσε το σκοπούμενό του, και τώρα μπορεί να γράψη σε γλώσσα γαϊτανόπλεχτη και δυσκολονόητη», ώστε, όταν εξηγεί γιατί ένας φτασμένος διάσημος ξένος επιστήμονας είναι ένα τίποτε μπροστά του, να μην μπορεί κανένας να καταλάβει τα επιχειρήματά του. Και συνεχίζει: «Εννοείται δε ότι διά να καταλάβης τα γαϊτανόπλεχτα τούτα, πρέπει να ξεπλέξης το γαϊτάνι! Έτσι ο λογιώτατος διακρίνεται εις το έθνος διά το προκομμένο στρέβλωμα της εκφράσεως των ιδεών του!...». «Υπόθεσέ τον τώρα τον λογιώτατον σε κυβερνητική κάποια θέση. Υπόθεσέ τον νομάρχην. Του πας μιαν αναφορά δια σπουδαίαν υπόθεσήν σου; Την ξετάζει προσεχτικά, σημειώνοντάς σου τες ανορθογραφίες, και ζητώντας να εύρη την παραγωγήν κάποιων λέξεων οπού δεν τες άκουσε στον τόπο του. Καμωμένη τούτη η εργασία, μόνη ενδιαφέρουσα δι΄ αυτόν, το σπουδαιότερο της υποθέσεώς σου έγινε!...». Δηλαδή ασχολείται με τα επουσιώδη, χωρίς να μπορεί να δει την ουσία. Φαντάσου σου τον όμως να είναι σε ανώτερο αξίωμα π.χ. διευθυντής, υπουργός … Δικαίως ο Λασκαράτος αναφέρει ότι: «Ο νους του λογιώτατου έπαθε στην εκπαίδευσήν του ό,τι έπαθε και το πόδι το κινέζικο στο σιδερένιο παπούτσι». Και συνεχίζει: «Εξέτασέ τονε σ΄ όλες του τες φάσες τον λογιώτατον. Κρίνε τόνε στο σύνολό του· και θέλει τον εύρεις να ήναι η στασιμότης καμωμένη σώμα· και η καταδίκη του ελληνικού έθνους». Και αλίμονό μας αν από το αλαζονικό μυαλό του λογιότατου περάσει η ιδέα ότι πρέπει να μας σώσει, ότι μας είναι απαραίτητος για τη «δημοκρατία» (όπως την ορίζει ο ίδιος, αφού, ενώ την επικαλείται, οι ενέργειές του κάθε άλλο παρά δημοκρατικές είναι). Η δημοκρατία χρειάζεται πρωτίστως ανθρώπους με κριτική σκέψη (που δε συνδέεται κατ΄ανάγκη με τον αριθμό των πτυχίων) που θα μπορούν να διακρίνουν πίσω από τη στείρα γνώση την έλλειψη βάθους, αξιών και καλοσύνης. Ο λογιότατος έχει σκέψη φανερά επιφανειακή και κοντόφθαλμη (όσο αφορά στις συνέπειες σε βάθος χρόνου) αλλά και καθαρά συμφεροντολογική και με θράσος ψάχνει τη δική του δημοκρατία και το … «δρόμο για τη Στοκχόλμη» (σίγουρα είναι κομμένος). Δεν χρειάζονται επικίνδυνοι λουστραρισμένοι τενεκέδες για τη δημοκρατία αλλά άνθρωποι με γνήσια αισθήματα, φιλότιμο, κριτική σκέψη και σοφία, εκείνη τη γνήσια σοφία του λαού μας που πηγάζει μέσα από τα βιώματα και την καλή καρδιά.
