Ένας 29χρονος τεχνικός υπολογιστών, πρώην υπάλληλος της CIA, ξεσκέπασε το μεγαλύτερο κατασκοπικό σκάνδαλο του αιώνα και ο λόγος που επικαλείται είναι πως «δεν θέλω να ζω σε έναν κόσμο όπου οτιδήποτε κάνω και λέω καταγράφεται». Αν δεν είναι αστείο πάντως, είναι -κακό- σενάριο για το σινεμά (προσοχή, σε 30 δευτερόλεπτα, αυτό το κείμενο θα αυτοκαταστραφεί…).  

Από το περιοδικό Downtown
 
Ξανθός και λίγο άχρωμος, με μακρύ πρόσωπο, λεπτό στόμα, μυτερό πιγούνι, έξυπνα μάτια κρυμμένα πίσω από τετράγωνα, ελαφριά γυαλιά. Στις φωτογραφίες του, ο Εd Snowden μοιάζει με το τυπικό computer ή math geek - τον «σπασίκλα» των μαθηματικών, που κάθεται πάντα λίγο παράμερα, δεν μιλά με κανένα και κανείς από την τάξη δεν του δίνει σημασία. Και ίσως αυτό να εξηγεί πολλά. Μεταξύ άλλων, τι τον έκανε να αφήσει μια καλοπληρωμένη, «βρώμικη» δουλειά στη Χαβάη, τη ζωή, το σπίτι, τους φίλους, την κοπέλα του, την ασφάλειά του για να μην επιτρέψει στην αμερικάνικη κυβέρνηση «να καταστρέψει την ιδιωτικότητα, τη διαδικτυακή ελευθερία και τις βασικές ελευθερίες των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο»… 
 
ΥΠΟΘΕΣΗ SNOWDEN 
Στις 20 Μαΐου 2013, ο 29χρονος Edward Snowden (πρώην τεχνικός υπολογιστών της CIA και, μέχρι πρόσφατα υπάλληλος της Εθνικής Υπηρεσίας Ασφαλείας των ΗΠΑ, της περίφημης ΝSA) καταφθάνει από τη Χαβάη στο Χονγκ Κονγκ, κουβαλώντας μαζί του τέσσερις φορητούς υπολογιστές με μερικά από τα top classified μυστικά της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Λίγες ώρες αργότερα, καταγράφεται η απουσία του σε «μη εγκεκριμένο ταξίδι». Αμέσως, οι μυστικές υπηρεσίες ΗΠΑ και Κίνας ξεκινούν ένα «σαφάρι» για τον εντοπισμό του. 
Την 1η Ιουνίου «αποβιβάζονται» στο Xoνγκ Κονγκ οι δημοσιογράφοι της βρετανικής εφημερίδας Guardian, Glenn Greenwald και Ewen MacAskill. Μέσω της ρεπόρτερ, παραγωγού και βραβευμένης κινηματογραφίστριας Laura Poitras κάνουν μια πρώτη επαφή με τον Snowden στο ξενοδοχείο Μira όπου κρύβεται. Εκείνος, επικοινωνεί μαζί τους με κρυπτογραφημένα e-mails με κωδικό όνομα «Verax» - «Αυτός που λέει την αλήθεια». 
 
Τέσσερις μέρες αργότερα, η Guardian δημοσιεύει το πρώτο της ρεπορτάζ και -βασισμένη στις πληροφορίες του Snowden- αποκαλύπτει μυστική δικαστική απόφαση που δείχνει ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ είχε επιβάλει στο γίγαντα των τηλεπικοινωνιών Verizon να παραδώσει τα αρχεία των τηλεφώνων εκατομμυρίων Αμερικανών.
Ακολουθεί πολιτικός σεισμός. Στις 6 Ιουνίου γίνεται η δεύτερη μεγάλη αποκάλυψη για το απόρρητο πρόγραμμα Prism, το οποίο δίνει στη NSA άμεση πρόσβαση σε δεδομένα που τηρούνται από την Google, το Facebook, την Apple και άλλους γίγαντες του Διαδικτύου στις ΗΠΑ. Νέος σεισμός - ιντερνετικός αυτή τη φορά. Τα social media βουλιάζουν από σχόλια και οργισμένες διαμαρτυρίες των χρηστών, ενώ οι μεγάλες εταιρίες τεχνολογίας αρνούνται ότι έχουν δημιουργήσει «πίσω πόρτα πρόσβασης» στα συστήματά τους για την κυβέρνηση των ΗΠΑ. Ο Barack Οbama απλώς δηλώνει: «Δεν μπορείς να έχεις 100% ασφάλεια και ταυτόχρονα 100% προστασία της ιδιωτικής ζωής και μηδενική ταλαιπωρία».
 
Στο «χορό» των αποκαλύψεων, μπαίνουν η Washington Post και το Der Spiegel. Όταν γίνεται γνωστό πως η ΝSA είχε βάλει στο στόχαστρό της και αρκετές ευρωπαϊκές διπλωματικές αποστολές, τις οποίες παρακολουθούσε με «κοριούς», δορυφόρους ή εξειδικευμένο εξοπλισμό και ειδικές κεραίες, το σκάνδαλο παίρνει διεθνείς διαστάσεις. 
Εν τω μεταξύ, o Snowden (τον οποίο οι ΗΠΑ κυνηγούν λυσσαλέα με κατηγορίες για κατασκοπεία, επιδιώκοντας με κάθε τρόπο την έκδοσή του), αποχωρεί από το Χονγκ Κονγκ με προορισμό τη Ρωσία, ενώ παράλληλα ζητά πολιτικό άσυλο από τον Ισημερινό. Μετά την άφιξή του στη ρωσική πρωτεύουσα παραμένει εγκλωβισμένος, στη ζώνη transit του αεροδρομίου της Μόσχας, αναζητώντας ασφαλές καταφύγιο.
 
Σύμφωνα με το Wikileaks, το «βαθύ λαρύγγι» της NSA έχει ζητήσει μέχρι στιγμής άσυλο από 21 χώρες. Οι περισσότερες -με εξαίρεση τη Νικαράγουα, τη Βενεζουέλα και τη Βολιβία- του έχουν απαντήσει αρνητικά, επιδεινώνοντας τον πονοκέφαλο των ρωσικών αρχών, που δεν ξέρουν τι να κάνουν με τον «κατάσκοπο που έπεσε από τον ουρανό». Η Ρωσία δεν συνδέεται με συμφωνία έκδοσης με τις ΗΠΑ και έχει δηλώσει πως δεν προσάπτει καμία κατηγορία στον Snowden - άλλωστε δεν βρίσκεται καν σε ρώσικο έδαφος, αφού δεν έχει περάσει τον έλεγχο διαβατηρίων. Αν όμως δεν τον παραδώσουν, οι σχέσεις Ρωσίας-ΗΠΑ ενδέχεται να βρεθούν σε κρίσιμο σημείο. Σε αυτή φάση, λένε οι Ρώσοι αναλυτές «ο Snowden είναι μια καυτή βαλίτσα, χωρίς χερούλι…» Πολλοί θα ενδιαφέρονταν για το περιεχόμενό της, αλλά κανείς δεν θέλει να την πιάσει… 

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ «ΒΑΘΥ ΛΑΡΥΓΓΙ» 
«Δεν είμαι ούτε ήρωας. Ούτε προδότης. Είμαι Αμερικανός», δήλωσε ο ίδιος στην εφημερίδα South China Morning Post, στις 12 Ιουνίου - μια απάντηση στην ερώτηση που βρίσκεται στα χείλη όλου του κόσμου: ποιος είναι ο Edward Snowden και τι επιδιώκει; Μια δυναμική φωνή που μάχεται για την ελευθερία; Ένας αφελής τύπος; Νάρκισσος και junkie της δημοσιότητας; Είναι ιδεολόγος ή προδότης; 
 
Ο Εdward Joseph Snowden γεννήθηκε στις 21 Ιουνίου του 1983 στη μικρή πόλη Ελίζαμπεθ Σίτι της Βόρειας Καρολίνας και μεγάλωσε στο Γουίλμινγκτον. Ο πατέρας του, Lonnie ήταν αξιωματικός της ακτοφυλακής, η μητέρα του δικαστική υπάλληλος. Ο ίδιος δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα καλός μαθητής, είχε όμως από μικρός μια «τρέλα» με τα ηλεκτρονικά, τα gadgets, τους υπολογιστές. Πριν πάρει το απολυτήριο λυκείου έκανε κάποια σεμινάρια πληροφορικής, που αποκάλυψαν την κλίση του.
 
Το 2003, στα 20 του μόλις πήγε εθελοντής στις Ειδικές Δυνάμεις των ΗΠΑ, με στόχο να πάει να πολεμήσει στο Ιράκ. Άντεξε πέντε μήνες. Παραιτήθηκε μετά από ένα σοβαρό ατύχημα στο οποίο έσπασε και τα δυο του πόδια. 
 
Μετά την ανάρρωσή του, το 2005, έπιασε δουλειά - αρχικά ως φρουρός ασφαλείας, σε μια από τις μυστικές εγκαταστάσεις της NSA στο γειτονικό πανεπιστήμιο του Μέριλαντ. Κατόπιν κατάφερε να αποσπαστεί στη CIA, στο τμήμα της Πληροφορικής. Το 2007 οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες τον έστειλαν -με  διπλωματική ασυλία- στα γραφεία της NSA στη Γενεύη. Εκεί, εργάστηκε στον τομέα της ασφαλείας των ηλεκτρονικών δικτύων κι αργότερα, το 2009 μετατέθηκε σε μια αμερικανική βάση στην Ιαπωνία. Τότε ήταν που άρχισε, όπως δήλωσε στην Guardian, να έχει προβλήματα συνείδησης. 
 
«Άρχισα να αμφισβητώ την ορθότητα της δουλειάς μου, κατά πόσον αυτό που κάνω είναι έντιμο κι ηθικό. Όλα αυτά που είδαν τα μάτια μου, ειδικά κατά την παραμονή μου στη Γενεύη, με έκαναν να καταλάβω πως ήμουν μέρος ενός πράγματος που έκανε περισσότερο κακό παρά καλό στον υπόλοιπο κόσμο».
 
Στις αρχές του 2013 o Snowden και η κοπέλα του, Lindsay Mills -μια 28χρονη χορεύτρια με ειδίκευση στο pole dancing και τα ακροβατικά- νοίκιασαν ένα μεγάλο σπίτι στο προάστιο Ουαϊπάχου της Χονολουλού στη Χαβάη. Σ’ αυτήν, την τελευταία του «μετάθεση», ο Εd δεν εργαζόταν πλέον απευθείας για τη CIA αλλά για μια ιδιωτική εταιρία στην οποία η «Υπηρεσία» είχε αναθέσει εργολαβικά ένα τμήμα της «βρώμικης» δουλειάς των παρακολουθήσεων: την Booz Allen Hamilton. «Ήσυχος», «χαμηλών τόνων» «κλειστός και εσωστρεφής», «ευφυής και ικανός» είναι τα επίθετα που χρησιμοποιούν για κείνον οι φίλοι, οι γείτονες, οι πρώην συνάδελφοί του. Δεν ξενυχτούσε, δεν έπινε. Τον περισσότερο καιρό του, τον περνούσε μόνος, στο γραφείο του, μπροστά στην οθόνη του. 
 
Το ζευγάρι έμενε σε ένα απλό ξύλινο άσπρο-μπλε σπίτι, με μεγάλη αυλή και ο Snowden οδηγούσε καθημερινά περίπου 50 χιλιόμετρα, μέχρι τη δουλειά του, στο κέντρο της Χονολουλού. Δεν παραπονιόταν. Οι ετήσιες αποδοχές του ήταν περίπου 150.000 ευρώ - αρκετά για μια άνετη ζωή. Άνετη και μυστική. «Δεν τον έβλεπα να βγαίνει πολύ έξω από το σπίτι», δήλωσε στη βρετανική Daily Telegraph ένας γείτονας του Snowden, προσθέτοντας πως «έμοιαζε σαν να θέλει να διατηρήσει την ιδιωτικότητά του και δεν επιθυμούσε να έχει παραπάνω σχέσεις με τους γείτονές του. Σε όλους μας όμως είχε κάνει εντύπωση το γεγονός πως το γκαράζ του ήταν πάντα γεμάτο από κάτω μέχρι πάνω με μισοάδειες κούτες από τη μετακόμιση». Σαν να ήταν έτοιμος να ξαναφύγει… 
 
Σύμφωνα με τον Guardian, στις αρχές Μαΐου, ο Snowden αντέγραψε τα απόρρητα έγγραφα της NSA στο γραφείο του στη Χαβάη και είπε στον προϊστάμενό του ότι χρειάζεται «μια με δυο εβδομάδες άδεια» γιατί είχε ανάγκη να κάνει μια θεραπεία για την επιληψία του. Στη φίλη του, δεν είπε πού πηγαίνει για να μην την εκθέσει σε κίνδυνο. Η συνέχεια είναι γνωστή… 
 
ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΜΥΣΤΙΚΑ 
Ακόμα και έτσι, η ερώτηση παραμένει: γιατί το έκανε; Και -ακόμα χειρότερο- γιατί αποκάλυψε την ταυτότητά του; Δεν είχε σκεφτεί τις συνέπειες; Στις συνεντεύξεις του, ο πρώην υπάλληλος της ΝSA δείχνει να μην έχει αυταπάτες. Ξέρει καλά πως από δω και πέρα θα ζει αγκαλιά με τον φόβο - δεν μπορείς να πας κόντρα στις ισχυρότερες μυστικές υπηρεσίες στον κόσμο και να μην πληρώσεις το κόστος. 
 
Αλλά δεν μετανιώνει. «Δεν είμαι διαφορετικός από οποιονδήποτε άλλο. Δεν έχω ειδικές ικανότητες. Είμαι απλώς άλλος ένας τύπος που κάθεται εκεί, κάθε μέρα, στο γραφείο του, παρακολουθεί τι συμβαίνει και σκέφτεται: «Αυτό είναι κάτι που δεν είναι δική μας αρμοδιότητα να το αποφασίσουμε. Ο λαός πρέπει να αποφασίσει αν αυτά τα προγράμματα και οι πολιτικές είναι σωστές ή λάθος». 
 
Oταν όμως η μεγαλύτερη μυστική υπηρεσία του κόσμου δεν μπορεί να κρατήσει κρυφές τις παρακολουθήσεις της, τότε τι μας λέει αυτό; Πως στον κόσμο μας, σ’ αυτόν τον τεράστιο, πολύπλοκο, «δικτυωμένο» σημερινό κόσμο δεν υπάρχουν μυστικά. Ή κι αν υπάρχουν δεν είναι ασφαλή. Ούτε των πολιτών, ούτε των κατασκόπων.