To Top
15:02 Τρίτη
12 Νοεμβρίου 2019
Επόμενο
Προηγούμενο
Το πρόβλημα του Κοσόβου
ΑΡΧΙΚΗΑΠΟΨΕΙΣΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ "Φ" • Το πρόβλημα του Κοσόβου
  18 Οκτωβρίου 2019, 7:09 μμ  
Κατά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, οι προσπάθειες του καθεστώτος Μιλόσεβιτς για περιορισμό της αυτονομίας των Αλβανών του Κοσόβου οδήγησαν σε πόλεμο και προσπάθειες ανεξαρτητοποίησης. Ο πόλεμος τερματίστηκε με την επέμβαση του ΝΑΤΟ το 1999, που εξασφάλισε την απομάκρυνση της Σερβίας από την περιοχή και επέτρεψε την έναρξη διεθνών προσπαθειών για την οικοδόμηση θεσμών αυτονόμησης και την τελική διευθέτηση της υπόστασης του Κοσόβου. Το 2007, ο ΟΗΕ πρότεινε το Κόσοβο να γίνει ανεξάρτητο υπό διεθνή εποπτεία. Η πρόταση απορρίφθηκε από τη Σερβία, αλλά το Κόσοβο προχώρησε στην εφαρμογή τμημάτων του σχεδίου και ανακήρυξε την ανεξαρτησία του το 2008.
Σήμερα, το Κόσοβο φέρει πολλά χαρακτηριστικά κράτους τόσο εσωτερικά όσο και στη διεθνή σκηνή. Είναι μέλος σε κάποιους διεθνής οργανισμούς όπως η Παγκόσμια Τράπεζα. Στον αθλητισμό, το Κόσοβο είναι πλήρες μέλος της FIFA και της UEFA και η ποδοσφαιρική του ομάδα είναι σε τροχιά πρόκρισης στο επόμενο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα. Το 2020, το Κόσοβο θα πραγματοποιήσει τη δεύτερη εμφάνισή του σε θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες, αυτή την φορά στο Τόκιο.

Εμπόδια και για τις δύο πλευρές
Ωστόσο, όσο μια τελική συμφωνία με τη Σερβία εκκρεμεί, η αναγνώριση του Κοσόβου δεν είναι καθολική. Σχεδόν τα μισά από τα μέλη του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και της Ρωσίας, δεν το αναγνωρίζουν και η ενσωμάτωσή του στο διεθνές σύστημα παραμένει μερική. Στην ΕE, η αναγνώριση είναι πολύ πιο εκτεταμένη, αλλά, εκτός από την Κύπρο, η Ελλάδα, η Ρουμανία, η Σλοβακία και η Ισπανία επίσης δεν αναγνωρίζουν την ανεξαρτησία.
Πρόσφατα παρατηρείται επίσης και η τάση ορισμένων κρατών να αποσύρουν την προηγούμενη αναγνώριση τους. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε μια ενορχηστρωμένη προσπάθεια της Σερβίας, η οποία εξακολουθεί να αρνείται να αναγνωρίσει την πρώην επαρχία της ως κράτος. Παρόμοιες προσπάθειες καταβάλλει και η Κίνα εναντίον της Ταϊβάν.
Η τρέχουσα διαμάχη εμποδίζει όμως και την ίδια τη Σερβία να ενσωματωθεί στην ΕΕ. Η ΕE έχει επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι ούτε το Κόσοβο ούτε η Σερβία θα μπορέσουν προχωρήσουν στην διαδικασίας ένταξής τους όσο η διαμάχη παραμένει άλυτη.

Οι εκλογές της Κυριακής
Στις εκλογές της προηγούμενης Κυριακής και μετά από είκοσι χρόνια πολιτικής κυριαρχίας του Δημοκρατικού Κόμματος (PDK), το αριστερό Vetevendosje ή Κίνημα Αυτοπροσδιορισμού ήρθε πρώτο με 25%, ακολουθούμενο από τη Λαϊκή Ένωση (LDK) με 24%, ένα κεντροδεξιό κόμμα στενά συνδεδεμένο με τον Ιμπραήμ Ρουγκόβα, τον επί σειρά ετών ηγέτη των Αλβανών του Κοσόβου. 
Εσωτερικά, το αποτέλεσμα της κάλπης μπορεί να διαβαστεί σαν μια διαμαρτυρία κατά του νεποτισμού και της διαφθοράς του PDK όσο και κατά των σημαντικών οικονομικών προβλημάτων που αυτά έχουν επιφέρει. Ο διαφαινόμενος συνασπισμός του Vetevendosje και του LDK θα κληθεί να κάνει πράξη ένα διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης. 
 
Η επίλυση και πάλι στο προσκήνιο
Tα αποτελέσματα των εκλογών είναι σημαντικά και για τη διαμάχη μεταξύ Κοσόβου και Σερβίας. Η αλλαγή ηγεσίας γεννά ελπίδες για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, αλλά το κατά πόσον αυτές είναι ρεαλιστικές είναι αμφίβολο. Ενώ το LDK είναι ένα σχετικά μετριοπαθές κόμμα που θεωρείται από διεθνείς παράγοντες ως ένας καλός συνομιλητής, το Vetevendosje έχει στο παρελθόν υιοθετήσει μια άκαμπτη γραμμή στη διαμάχη με τη Σερβία και ο ηγέτης του, Albin Kurti, δηλώνει πως οι διαπραγματεύσεις δεν είναι προτεραιότητά του.  
Νέα βαρύτητα στις διαπραγματεύσεις για επίλυση προσθέτουν περισσότερο οι διεθνές εξελίξεις. Την περασμένη εβδομάδα, ο Richard Grenell, πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στη Γερμανία, διορίστηκε ειδικό απεσταλμένος των ΗΠΑ για το διάλογο μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας. Οι ΗΠΑ είναι εδώ και χρόνια ένθερμος υποστηρικτής της ανεξαρτησίας του Κοσόβου και αναμένεται να συνεχίσουν να παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία επίλυσης. 
 
Προτεραιότητα τα Βαλκάνια για την ΕΕ
Αυτή την εβδομάδα ο Josep Borrell, που προορίζεται για Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής πολιτικής, δήλωσε ότι τα Βαλκάνια είναι προτεραιότητά του και ότι το πρώτο του ταξίδι θα είναι στο Κόσοβο. Ερχόμενος από την Ισπανία που δεν το αναγνωρίζει το Κόσοβο, ο διορισμός του Borrell θορύβησε ορισμένους. Παρόλα αυτά, υπάρχει η πιθανότητα ο εκπρόσωπος να επιδιώξει να υιοθετήσει μια εποικοδομητική στάση σύμφωνα με τη θεσμική του θέση παρά την καταγωγή του. Η προκάτοχος του Catherine Aston πιστώνεται με τη συμφωνία των Βρυξελλών του 2013 που εξομάλυνε κάπως τις σχέσεις μεταξύ Κοσόβου και Σερβίας.
 

Μαθήματα για την Κύπρο;

Οι χώρες που ταλανίζονται από διαμάχες συχνά θεωρούν ότι είναι μοναδικές. Αυτό είναι ως έναν βαθμό αλήθεια. Αλλά ενώ κάθε σύγκρουση είναι μοναδική, υπάρχουν μαθήματα που μπορεί κάποιος να πάρει εξετάζοντας άλλες, παρόμοιες περιπτώσεις.
Το διαρκές ενδιαφέρον της ΕΕ για επίλυση της σύγκρουσης μεταξύ Σερβίας και Κοσόβου δείχνει ένα ευρύτερο ενδιαφέρον για τη σταθεροποίηση της Ευρώπης και της γειτονιάς της. Εξάλλου, αυτό πρέπει να θεωρηθεί ως ένα από τα κίνητρα πίσω από τη Συμφωνία των Πρεσπών. Η Κύπρος μπορεί να επωφεληθεί από ένα σχετικά σταθερό ενδιαφέρον της ΕΕ για να λύσει τα προβλήματά της, όσο και αν συχνά εμφανίζονται σημάδια που υποδηλώνουν κόπωση των διεθνών παραγόντων.
Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι τα Βαλκάνια και η ευρύτερη περιοχή της Ευρώπης γίνεται ολοένα και περισσότερο πεδίο μάχης επιρροής. Ειδικότερα, τα τζαμιά που ολοένα και χτίζονται με τη χορηγία της Άγκυρας σε μια όχι και ιδιαίτερα θρησκόληπτη κοινωνία όπως αυτή του Κοσόβου δείχνουν πόσο όμοια είναι η στρατηγική με εκείνη που παρατηρείται στην Κύπρο. Αυτές οι κινήσεις γίνονται κίνητρο για παράγοντες όπως η ΕΕ ή οι ΗΠΑ να καταβάλλουν προσπάθειες προκειμένου να διευθετήσουν τις διαφορές στην περιοχή και να σταθεροποιήσουν την επιρροή τους, αλλά την ίδια στιγμή, καθιστούν τη διαδικασία επίλυσης ακόμα πιο περίπλοκη.
Επίσης, το γεγονός ότι μια κρατική οντότητα έχει δημιουργηθεί στο Κόσοβο προκαθορίζει κάπως το αποτέλεσμα οποιασδήποτε συμφωνίας επιτευχθεί. Για παράδειγμα, υπήρξαν πρόσφατα αναφορές σε πιθανή λύση με βάση την ανταλλαγή γης μεταξύ Κοσόβου και Σερβίας, χωρίς όμως να αλλάζει ουσιαστικά το καθεστώς του Κοσόβου ως ανεξάρτητου. Για την Κύπρο, το μάθημα εδώ είναι οι λύσεις σε διαμάχες πρέπει να είναι ρεαλιστικές για τις πραγματικότητες που υπάρχουν και το βαθμό στον οποίο διαμορφώνουν το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων. Και πρέπει να υπάρχει εγρήγορση και διορατικότητα για πιθανά ανεπιθύμητα νέα δεδομένα και για το πώς μια λύση μπορεί να τα αποτρέψει.Το Κόσοβο διδάσκει επίσης ότι πολλές φορές και οι δύο πλευρές χάνουν εν αναμονή της επίλυσης των διαφορών τους, ακόμη και αν μία από τις δύο χάνει περισσότερα. Το Κόσοβο δεν απολαμβάνει τα πλεονεκτήματα ενός πλήρως αναγνωρισμένου κράτους, αλλά και η Σερβία αντιμετωπίζει εμπόδια μέχρι να συμφωνήσει με μια λύση. Παρόμοια, η μη λύση στην Κύπρο έχει αρνητικές συνέπειες και για τις δύο πλευρές. Στο θέμα της ενέργειας για παράδειγμα, ενώ οι Τουρκοκύπριοι δεν μπορούν να καρπωθούν τα οφέλη των ερευνών, οι Ελληνοκύπριοι επίσης συναντούν εμπόδια στην επιδίωξη των ενεργειακών στόχων.
Τέλος, συχνά βλέπουμε την αναγνώριση με ξεκάθαρους όρους όπου ένα κράτος είτε αναγνωρίζεται, όπως η Κυπριακή Δημοκρατία, είτε όχι, όπως η «ΤΔΒΚ». Το Κόσοβο δείχνει όμως ότι η αναγνώριση όχι μόνο έχει διαβαθμίσεις αλλά επιπλέον τα κράτη μπορούν να δουν την αναγνώρισή τους να αυξάνεται και να μειώνεται. Ενώ τίποτα δεν δείχνει ότι ο βαθμός αναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας ή της «ΤΔΒΚ» θα αλλάξει, η προσέγγιση της εθνικής κυριαρχίας σαν φάσμα είναι χρήσιμη. Σε θέματα ενέργειας, για παράδειγμα, οι εξερευνήσεις γίνονται στο όνομα της εθνικής κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η επόμενη περίοδος θα δείξει εάν υπάρχουν όρια στο πόσο η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να χρησιμοποιήσει τη θέση της ως κυρίαρχη για να προωθήσει τους στόχους της, καθώς και τα πιθανά όρια της υποστήριξης ξένων παραγόντων σε αυτήν την κυριαρχία.

*Λέκτορας του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ της Αγγλίας. 

*Tο άρθρο αυτό έχει προετοιμαστεί στο πλαίσιο ευρύτερων προσπαθειών έρευνας που υποστηρίζονται από το Kosovo Foundation for Open Society στο πλαίσιο του έργου ‘Building knowledge about Kosovo’.

 
  Γιώργος Κύρης   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...