To Top
23:46 Κυριακή
19 Νοεμβρίου 2017
Επόμενο
Προηγούμενο
Ψαραντώνης: Χωρίς ρίζα, ούτε φύλλο, ούτε καρπός
ΑΡΧΙΚΗΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Ψαραντώνης: Χωρίς ρίζα, ούτε φύλλο, ούτε καρπός
  07 Νοεμβρίου 2017, 3:17 μμ  

Η κοψιά του είναι κάπως αγριευτική. Η φωνή του ένας ήχος βαθύς, πνιχτός, σαν να βγαίνει από τα έγκατα της γης. Η τσακισμένη, διακεκομμένη ερμηνεία του μοιάζει με βρυχηθμό λιονταριού και, ώρες – ώρες, όταν τραγουδάει, θαρρείς πως είναι αφηνιασμένο άτι. Ο Ψαραντώνης έχει το πιο σπινθηροβόλο και διαπεραστικό μπλε μάτι που αντίκρισα στη ζωή μου. Δεν απλώνει εύκολα τις απαντήσεις του, πιο πολύ με ψάρι έξω απ’ το νερό μοιάζει χωρίς τη λύρα στα χέρια του και όση ώρα κράτησε η κουβέντα μας, με έλεγε συνέχεια «παιδί μου».

Καμιά φορά, λέει, ανεβαίνει στο βουνό, στον Ψηλορείτη, κατά το σούρουπο. Εκεί, στο Ιδαίο Άντρο, κοντά στο σπήλαιο που ανατράφηκε ο Δίας, υπάρχουν μερικά δέντρα, σφεντάμια, στα οποία μαζεύονται πολλά πουλιά και φτιάχνουν μελωδίες. Τα οποία αντιλαμβανόμενα την παρουσία του, τρομάζουν και φεύγουν. Αυτός κάνει κατσουκανιές, λέει, πάει και κάθεται μέσα σε μια μεγάλη κουφάλα, στον κορμό ενός δέντρου. Κι αρχίζει να χαϊδεύει απαλά - απαλά τη λύρα του. Και ύστερα από λίγο, όπως αυτός χαϊδεύει απαλά - απαλά τη λύρα του, τα πουλιά αρχίζουν σιγά - σιγά να επιστρέφουν πάνω στα κλαδιά. Και αφού περάσει λίγη ώρα, αρχίζουνε να τραγουδούνε, να κελαηδά το ένα από εδώ, το άλλο από εκεί... Κι αυτός συνεχίζει να παίζει τη λύρα του και να ακολουθεί το κελάηδημά τους. Και μέσα - μέσα ακούγονται τα καμπανάκια από τις αίγες, τα βελάσματα των προβάτων, το γαύγισμα των σκύλων... «Και όλοι μαζί κάνουμε συναυλία!». Μάλιστα, σκέφτεται λέει, να βάλει ένα απόσπασμα αυτής της «συναυλίας» σε κάποια από τις επόμενες δουλειές του.

Ποιο είναι το καλύτερο ακροατήριο, Ψαραντώνη; Τα πουλιά ή οι άνθρωποι; Καλοί είναι και οι άνθρωποι, αλίμονο. Κι αυτοί ακούνε σωστά και ωραία. Μα με τα πετεινά του ουρανού και τα ζωντανά είναι άλλο το δέσιμο. 

Τι διαφορετικό έχει αυτό το πολυτραγουδημένο βουνό, ο Ψηλορείτης, από τα άλλα; Είναι του Δία το βουνό. Εκεί μεγάλωσε. Κι αυτό το κάνει ξεχωριστό. Έχει μεγάλη ιστορία ο Ψηλορείτης. Στον Ψηλορείτη μπροστά στέκεσαι ακίνητος κι αγναντεύεις. Μας δίνει μουσική. Βλέπεις εικόνες, παίρνεις ήχους για μουσική, σου δίνει πνεύμα να γράψεις στίχους... 

Η φύση έχει τέτοια δύναμη, Ψαραντώνη; Να δίνει μουσική; Πώς δεν έχει, παιδί μου. Όλα τα έχει η φύση. Αυτή μας γεννάει, κι αυτή μας τρώει. Έχει ρυθμό, έχει παλμό, κινείται, μιλά, σωπαίνει... Καθετί που βλέπεις έχει ζωή. Και τα δέντρα και τα χορτάρια. Γεννούν, πεθαίνουν, έχουν το δικό τους αίμα. Ακόμα και η πέτρα έχει ζωή... 

Η πέτρα; Ναι, παιδί μου. Δεν βλέπεις που μερικές φορές φυτρώνουνε πάνω στην πέτρα λουλούδια; Και ο δίκταμος (το βότανο), ο έρωντας, όπως τον λέμε εμείς στην Κρήτη, εκεί βλαστάει, πάνω σε πέτρες κι απόκρημνους βράχους. Στα γκρεμνά βγαίνει. Και μοσκοβολάει! Και πάει το αγριμάκι –γιατί η φύση τα διδάσκει όλα– σαν αρρωστήσει, να σκαλίσει σε κανά γκρεμνό, να βάλει τη μύτη του να μυρίσει, να θεραπευτεί...

Είναι θεραπευτικός ο έρωντας; Ναι. Πολύ. Γιατρεύει πολλά πράγματα...

Και γιατί το λέτε έρωντα; Γιατί φύτρωσε από το δάκρυ του Δία που έσταξε για την Πασιφάη. Δεν το βρίσκεις εύκολα, μαζεύεται δύσκολα. Είναι πολύ γνωστό στην Κρήτη...

Το βότανο του θεού, λοιπόν. Ωραίο πάντως αυτό με τον έρωντα που βλαστά στους γκρεμούς. Σημειολογικά. Αν και δεν είμαι σίγουρος αν ο έρωτας θεραπεύει ή προκαλεί πόνο. Στη ζωή τη δική σου, τι ρόλο έπαιξε ο έρωτας; Τι ρόλο; Ο έρωτας; Του δυναμίτη. Έχει κι αυτός τον δυναμίτη του...

Αλήθεια, «ο Δίας ήντονε βοσκός στ’ ανωγειανό αόρι, ήντονε και το σπίτι του μέσα στο Περαχώρι», όπως λες στο τραγούδι σου; Αυτά είναι υπαρκτά όλα, παιδί μου. Άσχετα αν μετά τα κάναμε παραμύθια. Ήταν ο διάδοχος του βασιλιά της Κρήτης. Τον πήραν οι Κουρήτες –η γη των Κουρητών είναι εκεί, δεν την έφτιαξα εγώ, οι Κουρήτες την έφτιαξαν– για να τον προστατεύσουν και τον πήγαν στον Δίκτη, στο βουνό, και τον μεγαλώσανε μέσα στη σπηλιά με γάλα από αίγες. Μετά η ιστορία είναι γνωστή, ο κόσμος πάντα είχε ανάγκη να θεοποιεί...

Εσύ πιστεύεις στον θεό, Ψαραντώνη; Έχεις παρτίδες μαζί του; Έχω θεό, ναι. Ο θεός είναι η φύση, παιδί μου. Η φύση γεννά και κινεί τα πάντα. Δίνει παλμό σε όλους μας. Η φύση και οι καλοί άνθρωποι. Και οι καλοί άνθρωποι θεοί είναι. Και ο Χριστός καλό κοπέλι ήτανε και τούτος, τον αγαπώ πολύ κι αυτόν... 

Εσύ είσαι παιδί της Κατοχής, γεννήθηκες στον πόλεμο. Ποια είναι η πιο έντονη εικόνα που έχεις από εκείνα τα χρόνια, της παιδικής ηλικίας; Τα Ανώγεια τα κάψανε στον πόλεμο οι Γερμανοί, παιδί μου, ήμουνα και πολύ μικρός, δεν το θυμάμαι το χωριό πριν. Οι γονείς μου μας πήρανε και βγήκαμε στην προσφυγιά. Αλλά όταν τέλειωσε ο πόλεμος, με πήρε ο πατέρας μου από την προσφυγιά που ήμασταν και με πήγε. Εδώ, γιε μου, είναι το μετόχι, εδώ ο Άης Γιώργης... Πήγαμε και στο Περαχώρι, σπίτια μαύρα, χαλασμένα... Είδαμε και το σπίτι μας... Και θυμάμαι που μου είπε, θα το φτιάξουμε ξανά. Αυτό θυμάμαι, παιδί μου, αυτή είναι η εικόνα που μου έχει μείνει...

Δύσκολα χρόνια... Πολύ. Αφού στην προσφυγιά ήμασταν και πηγαίναμε από δω κι από κει να βρούμε να φάμε. Δεν υπήρχαν ούτε αυτοκίνητα, μας παγαίνανε με τα πόδια μεγάλες αποστάσεις... Στο Ηράκλειο είχανε φτιάξει ένα οικοτροφείο να πηγαίνουν τα Ανωγειανάκια, πηγαίναμε κι εμείς, τεσσάρων πέντε χρονών παιδιά που κατουριόμασταν πάνω μας... Άστα. 

Τι άλλο θυμάσαι; Θυμάμαι που ήμασταν κοπελάκια με τον Νίκο [ο Ψαραντώνης είναι ο μικρότερος αδελφός του Νίκου Ξυλούρη, για όσους δεν το γνωρίζουν] και την ώρα που αρχινούσε ο παπάς να λειτουργά, ανέβαινε στο κρεβάτι, έριχνε μια κουβέρτα πάνω απ’ τους ώμους του κι έλεγε κι αυτός «αλληλούια, αλληλούια»...

Αλήθεια, πώς λέγανε τους γονείς σας; Στις συνεντεύξεις σου δεν μιλάς γι’ αυτούς, περισσότερο για τον παππού λες, που σας κόλλησε το προσωνύμιο «Ψαρο...». Γιώργη λέγανε τον πατέρα μου και τη μητέρα μου... κυρά Ελευθερία.

Συγκινήθηκες! Ναι, ναι, παιδί μου... 

Ποιος σε άγγιξε περισσότερο; Και οι δυο, δεν μπορώ να διαλέξω.

Ήταν αυστηροί γονείς;  Όχι, όχι. Χάδι ήτανε. 

Τι θυμάσαι πιο έντονα από τη μητέρα σου, Ψαραντώνη; Το παιχνίδι της, την αγκαλιά της. Δεν υπάρχει σαν τη στοργή της μάνας. Αναντικατάστατη...

Με τον Νίκο είχατε στενή σχέση; Πάντα. 

Και μετά που έφυγε για την Αθήνα; Πάντα, παιδί μου. Όλο καλά λόγια μου έλεγε. 

Αυτός σε... παρέσυρε να μάθεις λύρα; Αυτό ακούγαμε, αυτό μάθαμε, παιδί μου. Ακούγαμε τους παλιότερους και μάθαμε. Θυμάμαι που όταν ήταν στο σχολείο, είπε του πατέρα μας ότι ήθελε λύρα. Ο πατέρας μας πήγε και ρώτησε τον δάσκαλο, τον Δραμουντάνη τον Μενέλαο, έναν ωραίο τύπο, που φορούσε και το μαντήλι του, δάσκαλε, του είπε, το κοπέλι θέλει λύρα. Αυτός τον είχε βάλει τον Νίκο και τραγούδησε στις εξετάσεις και ήξερε. Γιώργη, να πας να του πάρεις λύρα και θα με θυμηθείς, του είπε. Εγώ ήμουνα μικρός και πήγαινα και του την πείραζα. Και αυτός με μάλωνε, φοβότανε μην του κάνω ζημιά. Μια μέρα με άκουσε και ήρθε σιγά - σιγά, έκατσε πίσω από την πόρτα, κι όταν τον κατάλαβα και πήγα να την αφήσω, μου είπε, συνέχισε, ρε μαϊμούνι, συνέχισε, ωραίο ήχο βγάζεις. Μόνο μη μου κάνεις ζημιά... 

Ένιωσες ποτέ ανταγωνισμό; Τι ανταγωνισμό να νιώσω, παιδί μου; Όχι βέβαια. 

Πες μου κάτι άλλο. Για χαρά ή για πόνο μιλάνε περισσότερο τα τραγούδια σου; Για όλα τα θέματα μιλάνε. Η μουσική είναι ζωή και όπως η ζωή τα έχει όλα μέσα, έτσι και η  μουσική. Άμα ο στίχος είναι καλός, όλα μου αρέσουν.

Και από πού εμπνέεσαι; Ποιες είναι οι επιρροές σου; Όσα έζησα. Και όσα ζω. Αυτές είναι οι επιρροές μου, παιδί μου.

Όταν παίζεις μουσική, είναι σαν να φεύγεις. Σαν να πέφτεις σε έκσταση. Πού πας εκείνη την ώρα, Ψαραντώνη; Πας εκεί που σου αρέσει. Και στα βουνά και στους κάμπους και στη θάλασσα. Κλείνεις τα μάθια σου και πιάνεις τα μονοπάθια...

Άλλων τραγούδια λες; Φυσικά, παιδί μου. Τα ριζίτικα μου αρέσουν πολύ. Αρχαία τραγούδια. Και του Νίκου τα τραγούδια μου αρέσουνε...

Είναι αλήθεια ότι ο Χατζιδάκις όταν σε άκουσε σε ένα διαγωνισμό είπε: «Τι κάνουμε εμείς εδώ; Αυτός πάει χίλια χρόνια μπροστά και έρχεται από χιλιάδες χρόνια πίσω»; Ναι, στα Ανώγεια το είπε. Το ‘79. Στις εκδηλώσεις που έκανε το καλοκαίρι το Τρίτο Πρόγραμμα. Γύρισε και το είπε στους άλλους μουσικούς που ήτανε επιτροπή. Και μου δώσανε τιμητικό και διπλό χρηματικό βραβείο. Κι εγώ τα χάρισα στον Δήμο...

Γίνατε φίλοι μετά; Ναι, με έστελνε σε διάφορες εκδηλώσεις, στην Ελλάδα. Και στο σπίτι του πήγα πάρα πολλές φορές... Ήταν σπουδαίος καλλιτέχνης και ο σπουδαίος καλλιτέχνης, παιδί μου, δεν έχει κόμπλεξ, βοηθάει τον άλλο άνθρωπο...

Κι εσύ βοηθάς τα νέα παιδιά. Και νέους καλλιτέχνες. Είναι σημαντικό να μαθαίνουν τα νέα παιδιά λύρα; Πολύ σημαντικό. Η παράδοση είναι τα πάντα και παρών. Χωρίς ρίζα, ούτε φύλλο, ούτε καρπός. 

Είναι αλήθεια ότι δεν φεύγεις από την Κρήτη αν δεν έχεις να πας εκτός να παίξεις μουσική; Μπορεί να ακούγεται υπερβολικό, αλλά έτσι είναι. Δεν χρειάζεται.

Δεν σου αρέσουν τα ταξίδια; Μ’ αρέσουν. Όποτε ταξιδεύω για την παράδοσή μας, μ’ αρέσουν. 

Είναι κάποιο μέρος που σου άρεσε περισσότερο; Έχεις πάει σε τόσα φεστιβάλ, στην Αμερική, στην Αυστραλία, στην Ευρώπη... Παντού, παιδί μου, υπάρχουν ωραία μέρη και καλοί άνθρωποι και όμορφα πνεύματα, αλλά η Ελλάδα είναι το καλύτερο σημείο του κόσμου.

Στα φεστιβάλ που πας τι σου αρέσει; Μ’ αρέσει που λένε ωραία λόγια για την Ελλάδα και την ιστορία της. Και μετά, όταν τελειώνει η συναυλία, που με προσκαλούν στα δωμάτιά τους, ο Nick Cave και όλοι αυτοί οι μεγάλοι οι μουσικοί απ’ όλο τον κόσμο, και παίζουμε μουσική και αυτοσχεδιάζουμε. Και μ’ αρέσει που στο τέλος φιλούν τη λύρα, παιδί μου, του θεού το όργανο. 

Αλήθεια, περίμενες πως θα γινόσουνα διάσημος και στο εξωτερικό θα σε λέγανε «Τζίμι Χέντριξ της λύρας»; Όχι. Εγώ το μόνο που ’θελα ήντονε να παίζω μουσική. Αυτό ’θελα να κάνω κι αυτό κάνω. 

Φοβίες έχεις, Ψαραντώνη;  Όχι. Σαν τι φοβίες να έχω;

Ας πούμε, ο χρόνος που περνά, ο θάνατος... Τα σκέφτεσαι αυτά; Τα σκέφτομαι, αλλά όλα απαραίτητα είναι στη ζωή... 

Ο θάνατος σε φοβίζει; Άμα έρθει, καλώς να ορίσει. 

Πόσων χρονών είσαι τώρα; Γιατί πάνε χρόνια που διαβάζω να λες στις συνεντεύξεις σου «γράψε ότι είμαι εκατό»... Εκατό να γράψεις κι εσύ. Εκατό είμαι και μυαλό δεν έβαλα. 

Ευχαριστούμε τη «Lifo» για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού.

  Συνέντευξη: Θανάσης Φωτίου      Πάρις Ταβιτιάν   
Σχολιάστε την Είδηση

Τα σχόλια εκφράζουν ΜΟΝΟ τις απόψεις των χρηστών που τις δημοσιεύουν, τις οποίες και δεν υιοθετεί το philenews.com. Προσβλητικά σχόλια θα διαγράφονται.