To Top
Επόμενο
Προηγούμενο
Κώστας Λυμπουρής: Πρέπει να απομυθοποιήσουμε τους λογοτέχνες
ΑΡΧΙΚΗGOING OUTΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ • Κώστας Λυμπουρής: Πρέπει να απομυθοποιήσουμε τους λογοτέχνες
  09 Δεκεμβρίου 2019, 10:30 πμ  
Τις απόψεις του για τη λογοτεχνική κατηγορία- αίνιγμα, καταθέτει ο συγγραφέας Κώστας Λυμπουρής, ο οποίος αποκαλύπτει ποιες ποιότητες της ζωής θεωρεί ως τις σημαντικότερες και επισημαίνει ότι παρά τον σημαντικό κοινωνικό του ρόλο ο δημιουργός είναι κι αυτός ένας άνθρωπος με αδυναμίες και ελαττώματα.
 
Πέντε χρόνια μετά τη βραβευμένη με κρατικό βραβείο λογοτεχνίας συλλογή του «Των Ημετέρων Άλλων», ο Κώστας Λυμπουρής προτείνει τη νέα συλλογή διηγημάτων «Βοτσαλωτή». Σ’ αυτή, μαζί με νέα διηγήματα, συγκεντρώνει αριθμό αφηγημάτων που είχαν φιλοξενηθεί σε διάφορα έντυπα, αλλά και σε ιστοσελίδες για τη λογοτεχνία. Παράλληλα, προβαίνει σε μια πειραματική απόπειρα προσέγγισης σε διάφορες εκδοχές, οι οποίες χαρακτηρίζουν το διήγημα ως πεζογραφικό είδος στις μέρες μας. 
 
- Ποια ανάγκη σε ώθησε στην έκδοση αυτού του βιβλίου; Κάνω μια απόπειρα προσέγγισης σε διάφορες εκδοχές, οι οποίες χαρακτηρίζουν το διήγημα ως πεζογραφικό είδος στις μέρες μας. Η τάση για το μικρό κείμενο ευνοείται στην εποχή μας από τον έντονο ρυθμό της ζωής μας, αλλά και από τα τεχνολογικά μέσα -email, twitter, sms και προπάντων το Facebook-  όπου καθημερινά γράφονται εκατομμύρια κείμενα.
 
– Πιστεύεις δηλαδή ότι το Facebook έχει αναδείξει αμέτρητους καθημερινούς διηγηματογράφους; Πώς επηρεάζει αυτό το κύρος και τη δυναμική του είδους; Δεν θα το έλεγα έτσι. Υποστηρίζω, όμως, ότι μέσα στον τεράστιο όγκο σκουπιδιών του Facebook υπάρχουν κείμενα με λογοτεχνική αξία κι ανάμεσα σ’ αυτά το σύντομο διήγημα βρίσκει κυρίαρχη θέση. Να το θέσουμε κι αλλιώς: Η δυνατότητα λογοτεχνικής δημιουργίας, η οποία όχι μόνο δεν περνά μέσα από τη χρονοβόρα διαδικασία του βιβλίου, αλλά έχει την απίστευτη δυνατότητα άμεσης προβολής σ’ όλη την υφήλιο, δίνει στη σύγχρονη δημιουργία μια πρωτόγνωρη δυναμική. Απ’ αυτήν ωφελούνται κυρίως η ποίηση και το διήγημα.
 
- Γιατί το διήγημα χαρακτηρίζεται ως κατηγορία-αίνιγμα; Επειδή, από τα μέσα του 19ου αιώνα όταν το διήγημα είχε μια εντυπωσιακή ανάπτυξη διεθνώς, συνεχώς μεταβάλλεται, παίρνοντας νέες μορφές, αλλά και νέο περιεχόμενο. Ολοένα και πιο πολύ γίνεται αποδεκτή η προσέγγιση που θέλει τον «μύθο» του διηγήματος να μην προέρχεται από την επινόηση του συγγραφέα, αλλά να «καταγράφει» γεγονότα της καθημερινής πραγματικότητας, στιγμιότυπα κ.λπ. Στην Ελλάδα, το «αίνιγμα» αναφέρεται και στην ίδια την ονομασία, αφού, αντί του συνηθισμένου τυπικού διηγήματος, γίνεται σήμερα λόγος για μπονζάι διηγήματα, μικροαφηγήσεις, μικρομυθοπλασίες κ.λπ. Κι όλα αυτά, τη στιγμή που οι ξένοι έλυσαν αυτό, τουλάχιστον, το πρόβλημα, με τον εύστοχο όρο short stories.
 
– Στη νέα συλλογή κάπου γίνεται λόγος για το βότσαλο της ιστορίας που βαραίνει τον τόπο. Τι εννοείς ακριβώς μ’ αυτό; Τον τίτλο «Βοτσαλωτή» τον έδωσα, για να αποδοθεί η όλη προσπάθειά μου, όπως την περιέγραψα πιο πάνω. Είναι δηλαδή και οι ιστορίες μου διαφόρων μεγεθών και «χρωμάτων», όπως τα βότσαλα. Την ίδια στιγμή, δεν μπορούμε ν’ αφήσουμε πίσω μας το πιο βαρύ «βότσαλο» στη σύγχρονη ιστορία του τόπου, που είναι το συνεχιζόμενο δράμα των αγνοουμένων του ’74. Επιβεβλημένα, έχει κι αυτό θέση στη συλλογή μου.
 
- Τηρείς ρουτίνες και τελετουργικά όταν γράφεις; Εφαρμόζεις κόλπα που βοηθούν τη ροή του γραψίματος; Όχι μόνο δεν έχω ρουτίνες και «κόλπα», αλλά κι απορώ με όσους λένε ότι γράφουν με πρόγραμμα και σύστημα. Οι ιστορίες διαμορφώνονται μέσα μου, ωριμάζουν κι όταν έρθει η ώρα τους τις αφήνω να βγουν. Ξέρεις, άλλωστε, πως δεν γίνεται αλλιώς. Ό,τι έχει κυοφορηθεί επαρκώς πρέπει οπωσδήποτε να γεννηθεί.
 
- Πώς αντιμετωπίζεις το «μπλοκ του συγγραφέα» όταν συμβαίνει; Μα, μου φαίνεται πως ο όρος «μπλοκ» αναφέρεται σε μια συνεχή ροή, όπως είναι λ.χ. το ηλεκτρικό ρεύμα. Προσωπικά νιώθω τα πράγματα αλλιώς: Υπάρχουν οι περίοδοι της δημιουργίας, μια φάση που λες και ανοίγει μια φλέβα και υπάρχουν οι περίοδοι του «εφησυχασμού», όταν η φλέβα έχει βγάλει όσο «αίμα»-δημιουργία ήθελε να δώσει. Αυτά γίνονται συχνά ερήμην σου, δε τ’ αποφασίζεις εσύ.
 
- Πώς τροφοδοτείς τη φαντασία σου; Μόνη της η έμπνευση έρχεται και σου χτυπά την πόρτα. Δεν την καλείς. Τη φέρνουν τα ερεθίσματα γύρω σου, ό,τι η δική σου ευαισθησία συλλαμβάνει, και σε καλεί - με βάση αυτά - να δημιουργήσεις, ώστε αυτό που αισθάνθηκες ή και φαντάστηκες μαζί, να γίνει κοινό κτήμα. Να πω ένα παράδειγμα: Το προσφυγικό- μεταναστευτικό ζήτημα τείνει να εξελιχτεί σε μείζον πρόβλημα για χώρες, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος. Η λογική θέτει τα δικά της δεδομένα και επιζητεί λύσεις. Όμως, εγώ, ως λογοτέχνης, στο βλέμμα ενός αθώου παιδιού ή μπροστά στον θρήνο της μάνας αντιδρώ με το συναίσθημα, συμμετέχω στον πόνο και εκφράζομαι με τη γραφή μου ανάλογα.
 
- Ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αποκτά ο χρόνος στην κατασκευή μιας ιστορίας; Ο χρόνος, στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας, αποκτά μια σχετικότητα. Πρώτα απ’ όλα δεν είναι δικός σου. Είναι ταυτόχρονα ο χρόνος των ηρώων σου, αλλά και των αναγνωστών σου. Εσύ, με την ιστορία σου, καλείσαι να τους συν-χρονίσεις.
 
- Δίνεις σημασία στη γνώμη των άλλων; Αν με τον όρο «άλλοι» εννοείς τους αναγνώστες, ασφαλώς και δίνεις σημασία, αφού γι΄αυτούς γράφεις. Αυτοί, εξάλλου, είναι και οι καταλληλότεροι κριτές. Τώρα, αν εννοείς τους καλούμενους «κριτικούς», ασφαλώς και πρέπει να υπολογίζεται σοβαρά η άποψή τους, αν είναι άνθρωποι με προπαίδεια, κύρος και τιμιότητα.
 
– Ποιες ποιότητες της ζωής ιεραρχείς ως τις σημαντικότερες σ’ αυτό το στάδιο της ζωής σου; Την τιμιότητα και την αξιοπρέπεια. Άλλωστε, είναι δυο έννοιες συναφείς. Εγώ, μάλιστα, που είχα την εύνοια της τύχης να υπηρετήσω σε ρόλους σημαντικούς - ως εκπαιδευτικός και ως λογοτέχνης – αισθάνομαι ότι θα βρίσκομαι μέχρι το τέλος της ζωής μου σε μια συνεχή δοκιμασία: να αποδείξω αν αυτά που πρέσβευα και θέλησα να μεταδώσω ήταν οι αληθινές μου αρχές.
 
- Θεωρείς ζήτημα αρχής να συμπίπτει η κοσμοθεωρία σου ως δημιουργός με τις πράξεις σου ως άνθρωπος; Ο δημιουργός είναι κι αυτός άνθρωπος με αδυναμίες και ελαττώματα. Και δεν είναι δυνατό να υπάρχει η απαίτηση να ενσαρκώνει την τελειότητα. Από την άλλη, δεν μπορεί να αφίσταται από βασικές αρχές και αξίες, στις οποίες στηρίζεται η ίδια η κοινωνία. Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι οι πνευματικοί δημιουργοί πρέπει να βρίσκονται στην πρωτοπορία των κοινωνικών αιτημάτων και αγώνων. Τα πράγματα, όμως, δεν είναι πάντα τόσο απλά. Αν οι δικές μου ευαισθησίες, όπως εκφράζονται στο λογοτεχνικό μου έργο, γίνουν κτήμα κάποιων ανθρώπων, είναι δική τους ευθύνη πώς θα τις μετουσιώσουν σε πράξη. Την όποια πράξη. Τέλειους ανθρώπους- δημιουργούς και ταυτόχρονα αγωνιστές- πρωτοπόρους, ας μην τους οραματιζόμαστε. Θεωρώ πως θα είμαστε πολύ πιο προσγειωμένοι, αν δούμε τους δημιουργούς στο μέτρο του ανθρώπου.
 
- Πιστεύεις ότι υπάρχει το περιθώριο για τον λογοτέχνη σήμερα να ασκήσει επαρκώς τον αναμορφωτικό κοινωνικό του ρόλο; Πολύ βαρύ ρόλο αναθέτεις στους λογοτέχνες! Πρώτα απ’ όλα πρέπει να τους απομυθοποιήσουμε: Δεν είναι τα εκλεκτά πλάσματα  που στάληκαν από τον Θεό για να στολίσουν τον κόσμο. Ούτε, βέβαια, είναι οι κάτοχοι των ηθικών κωδίκων, για να τον διορθώσουν. Άσε ακόμα ότι και η κοινωνία δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ένα απέραντο κατηχητικό, όπου αφ’ υψηλού θα μεταδώσεις την αλήθεια. Άρα, μπορούμε να μιλούμε για έναν έντονα κοινωνικό ρόλο του λογοτέχνη, όχι, όμως, αναμορφωτικό.
 
– Υπηρέτησες ως εκπαιδευτικός. Ποια είναι η άποψή σου για το πώς πρέπει να διδάσκεται ένας νέος το μάθημα της λογοτεχνίας; Δύσκολη ερώτηση σ’ ένα, μάλλον, άλυτο πρόβλημα. Γιατί από τη μια η λογοτεχνία πρέπει να προσλαμβάνεται ως τέχνη, με κύριο στόχο την αισθητική απόλαυση κι από την άλλη ως εξεταστική ύλη. Η μάλλον μονοδιάστατη οπτική της τέχνης, κάτω από αυτές τις ανάγκες -για σκοπούς εξετάσεων- σκοτώνει τελικά τη μαγεία της τέχνης. Για να μην πω, κιόλας, ότι φέρνει αντίθετα αποτελέσματα. Δηλαδή, γίνεται η λογοτεχνία για τους μαθητές ένα βάσανο.
 
* Ο Κώστας Λυμπουρής παρουσιάζει το βιβλίο του «Βοτσαλωτή» την Τετάρτη 11 Δεκεμβρίου στις 7.30μ.μ. στο Υφαντουργείο στη Λευκωσία
  Γιώργος Σαββινίδης      Παναγιώτης Μηνά   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...