To Top
13:50 Τρίτη
31 Μαρτίου 2020
Επόμενο
Προηγούμενο
Μια στίξη, μα ποια στίξη;
ΑΡΧΙΚΗΑΠΟΨΕΙΣΑΡΘΡΑ ΣΤΟΝ "Φ" • Μια στίξη, μα ποια στίξη;
  20 Φεβρουαρίου 2020, 9:45 πμ  
Το θαυμαστικό (!) είναι ένα σχολιαστικό σημείο στίξης. Στον γραπτό λόγο όπου, σε αντίθεση με τον προφορικό, δεν υπάρχει η δυνατότητα να χρωματίσουμε τις λέξεις μας με τη φωνή, ανεβάζοντας ή κατεβάζοντας τον τόνο της, ή κάνοντας ακόμα και παύσεις που έχουν και αυτές τη δική τους σημασία. Κάποια σημεία στίξης λοιπόν, και το θαυμαστικό είναι ένα από αυτά, παρουσιάζουν πολυσημία στη λειτουργία τους, όπως λέει ο γλωσσολόγος Γιώργος Μπαμπινιώτης, εξηγώντας ότι «οι διαφορετικές χρήσεις του θαυμαστικού αντιστοιχούν σε διαφορετικούς τύπους διακύμανσης της φωνής στον προφορικό λόγο». Δίνει δε, επάνω σε αυτό, δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:

1Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δηλώσει την επιδοκιμασία του ομιλητή στα λεγόμενα, όπως: Η κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης είναι αρκούντως ικανοποιητική!

2Μπορεί όμως και να χρησιμοποιηθεί με τον αντίθετο τρόπο, για να δηλώσει δηλαδή την αποδοκιμασία του προς τα λεγόμενα: Η κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης είναι πραγματικά απαράδεκτη!

Μπήκα στο ψάξιμο και άνοιξα βιβλία, επειδή καιρό τώρα παρατηρώ και μελετάω τη γλώσσα του διαδικτύου, ιδίως στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (Social Media). Εκεί, η χρήση του θαυμαστικού έχει καταργήσει όλους τους κανόνες της γραμματικής, έχει καταργήσει και ό,τι αντιλαμβανόμαστε ως κοινή λογική. Χθες, μια κυρία μου ζήτησε να της στείλω τον σύνδεσμο (link) για ένα από τα κοντσέρτα για πνευστά του Γκέοργκ Φίλιπ Τέλεμαν, που είναι από τους αγαπημένους μου κλασικούς συνθέτες. Η απάντηση της κυρίας, στο μέιλ μου, ήταν αυτό: «Αγαπητέ κύριε Μιχαηλίδη! Σας ευχαριστώ πολύ για το link! Με εκτίμηση, Μαρία!».

Έμεινα να χαζεύω τα τρία θαυμαστικά, και να προσπαθώ, μέσω αυτών, να φανταστώ τον τόνο της φωνής της. Τα κατάφερα για τη μεσαία πρόταση. Για τις άλλες δύο, σήκωσα τα χέρια ψηλά. 

Στα social media η κατάσταση είναι ακόμα πιο βαριά. Εκεί, το θαυμαστικό δεν συνοδεύει καν μια πρόταση ή μια λέξη. Τις υποκαθιστά. Αναρτώ μια φωτογραφία, μου απαντά «!». Λέω μια καλημέρα, απαντά «!». Ρωτώ, «θα πάμε απόψε σινεμά;», αποκρίνεται με το χέρι σε γροθιά και σηκωμένο το μεγάλο δάχτυλο. Πάλι καλά, που δεν ήταν το μεσαίο!!!!!

(Στη φωτογραφία, ευρωβουλευτές στο Στρασβούργο σηκώνουν καρτέλες με θαυμαστικό για να διαμαρτυρηθούν για συνταγματική αλλαγή στην Ουγγαρία με την οποία θα ενισχύονταν οι αρμοδιότητες του λαϊκιστή Πρωθυπουργού της χώρας Βικτόρ Ορμπάν. Εδώ, η χρήση της συγκεκριμένης στίξης ενισχύει τη σιωπηρή διαμαρτυρία των βουλευτών). 

Ας διαβάσουμε τώρα ένα βιβλίο, να έρθει ο νους στα ίσια του. Έχει τίτλο «Πώς Πεθαίνουν οι Δημοκρατίες» και είναι γραμμένο από τους Steven Levitsky και Danile Ziblatt, πολιτικούς επιστήμονες και καθηγητές του Πανεπιστημίου του Harvard. Aπαριθμούν και αναλύουν τα χαρακτηριστικά σημάδια που εμφανίζονται κάθε φορά που μία δημοκρατία πνέει τα λοίσθια, ενώ κάνουν λόγο και για τα μέσα που μπορούν να αναστείλουν την ασθένεια του δημοκρατικού πολιτεύματος, επισημαίνοντας ότι οι δημοκρατίες θα επιβιώσουν μόνο αν αποφασίσουν να υπερασπιστούν τις αρχές και τα ιδεώδη τους». Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο, και ιδού ένα απόσπασμα από την Εισαγωγή του:

«Οι στυγνές δικτατορίες, στρατιωτικές, φασιστικές ή κομμουνιστικές, είναι πλέον λίγες, τουλάχιστον σε μεγάλα τμήματα της ανθρωπότητας. Τα στρατιωτικά πραξικοπήματα κι άλλες μορφές βίαιης κατάληψης της εξουσίας γίνονται όλο και πιο σπάνια. Οι δημοκρατίες εξακολουθούν ωστόσο να καταλύονται, να “πεθαίνουν”, με άλλον όμως τρόπο. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, δεν είναι τόσο οι στρατιωτικοί που πρωταγωνιστούν στην κατάλυση της δημοκρατίας όσο οι ίδιοι οι εκλελεγμένοι ηγέτες. Αυτή είναι η περίπτωση όχι μόνο της Βενεζουέλας και του Τσάβες, αλλά και χωρών όπως η Γεωργία, η Ουγγαρία, η Ρωσία, η Ουκρανία, η Πολωνία, η Τουρκία, το Περού, η Νικαράγουα, οι Φιλιππίνες, η Σρι Λάνκα. Η παρακμή, η “αποψίλωση” της δημοκρατίας αρχίζει στις μέρες μας από την κάλπη.»
 
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...