Τι θα συμβεί αν οι Επαρχιακοί Οργανισμοί Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) αντιδρώντας στην πίεση για εκκένωση των επικίνδυνων οικοδομών υλοποιήσουν τη νομοθεσία για να έχουν και το κεφάλι τους ήσυχο και παράλληλα να μην βρεθούν κατηγορούμενοι για πρόκληση θανάτων; Η απάντηση είναι ότι θα δημιουργηθεί κοινωνικό πρόβλημα με τεράστιο κόστος για ιδιοκτήτες, ενοικιαστές αλλά και για το ίδιο το κράτος.

Αν στη Λάρνακα μόνο σε μία επικίνδυνη πολυκατοικία διαμένουν 500 άνθρωποι και αν ληφθεί υπόψιν πως παγκυπρίως υπάρχουν δεκάδες παρόμοια κτήρια, το ερώτημα είναι, «που θα μεταστεγαστούν οι διαμένοντες, ακόμη και να είχαν την οικονομική ευχέρεια να το πράξουν»; Η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχουν αρκετές οικοδομές για να στεγαστούν αρκετές εκατοντάδες άνθρωποι, ειδικά αν αυτό πρέπει να γίνει αμέσως ή εντός μερικών ημερών αφότου τα κτήρια κηρυχθούν επικίνδυνα.

Σε αυτή την περίπτωση το κράτος τι κάνει; Θα νοικιάσει ξενοδοχεία (αν βρει) ή άλλα κτήρια (αν υπάρχουν) και θα στεγάσει τους προσωρινούς άστεγους, αρκετοί εκ των οποίων υπάρχει κίνδυνος να «μονιμοποιηθούν» στους χώρους προσωρινής φιλοξενίας τους; Ή το κράτος αποφασίζει πως η εξεύρεση στέγης αποτελεί θέμα των ιδίων των διαμενόντων και «ας κόψουν το λαιμό τους»; Ή μήπως θα κλείσει τα μάτια και σε συνεννόηση με τους ΕΟΑ (που έχουν την ευθύνη για τις επικίνδυνες οικοδομές) θα δώσει χρόνο για αποκατάσταση της ασφάλειας όσων κτηρίων είναι σε θέση να συντηρηθούν και να ενισχυθούν, κάτι το οποίο παραπέμπει σε ανοχή της παρανομίας μέχρι νεοτέρας;

Βεβαίως η κατάσταση με τις επικίνδυνες οικοδομές δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία ούτε προέκυψε τις τελευταίες βδομάδες ή τους τελευταίους μήνες. Μεμονωμένα μπαλκόνια κατέρρεαν εδώ και χρόνια, τοίχοι υποχωρούσαν, σε κτήρια αυξάνονταν οι ρωγμές και τα σημάδια της απουσίας οποιασδήποτε δράσης ήταν εμφανή. 

Το ΕΤΕΚ προειδοποιούσε εδώ και τουλάχιστον δώδεκα χρόνια ότι η μη συντήρηση των οικοδομών επί σειρά ετών θα έχει σημαντικές επιπτώσεις και εισηγήθηκε ότι στη μείωση των κινδύνων θα συνέβαλλε ο περιοδικός έλεγχος των οικοδομών. Κάποιοι σκέφτηκαν, πως το ΕΤΕΚ ήθελε να βολέψει τα μέλη του, υπό την έννοια ότι αυτά (τα μέλη) θα αναλάμβαναν τους ελέγχους των οικοδομών. Ωστόσο, εκ των υστέρων αποδεικνύεται πως η αδράνεια στην εφαρμογή προληπτικής πολιτικής κοστίζει ανθρώπινες ζωές και αν δεν ληφθούν μέτρα, ουδείς γνωρίζει τι άλλο θα ζήσουμε.

Πέραν του ΕΤΕΚ, τις θέσεις του οποίου φιλοξενούμε πιο κάτω, μέσω των απόψεων του προέδρου του Επιμελητηρίου κ. Κωνσταντίνου Κωνσταντή, αξίζει να αναφερθεί πως και η Ένωση Δήμων (έστω και σε μεταγενέστερο στάδιο) είχε εγείρει το θέμα. Μάλιστα, τον Νοέμβριο του 2022 ο πρόεδρος της Ένωσης Δήμων κ. Ανδρέας Βύρας είχε αποστείλει επιστολή στον τότε γενικό διευθυντή του υπουργείου Εσωτερικών στην οποία υπεδείκνυε πως, με τα σχετικά άρθρα στη νομοθεσία Περί Οδών και Οικοδομών τα οποία άπτονται της διαχείρισης των επικίνδυνων οικοδομών, «δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το σοβαρό πρόβλημα της επικινδυνότητας των οικοδομών», γι’ αυτό η Ένωση Δήμων εισηγείτο, ανάμεσα σε άλλα, και τα ακόλουθα:

-Κατάργηση των σχετικών άρθρων (15Α και 15Ε) ώστε να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το όλο πρόβλημα.

-Σύσταση Ανεξάρτητου Φορέα Ελέγχου Επικινδυνότητας Οικοδομών…ώστε ο Φορέας να καθίσταται νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου.

-Ο Φορέας να διατηρεί Ταμείο το οποίο θα χρηματοδοτείται από το κράτος και το οποίο θα χρησιμοποιείται αποκλειστικά και μόνο για την άρση της επικινδυνότηατς των οικοδομών και για τα λειτουργικά του έξοδα.

-Ο Φορέας να έχει τη δυνατότητα πρόσληψης επί μόνιμης ή προσωρινής βάσης του αναγκαίου προσωπικού το οποίο θα είναι αναγκαίο για υλοποίηση των σκοπών του και διατηρεί το δικό του γραφείο.

-Ο Φορέας θα επιλαμβάνεται αυτεπάγγελτα ή και κατόπιν ενημέρωσης ή και καταγγελίας από οποιοδήποτε νομικό ή και φυσικό πρόσωπο όλων των θεμάτων που άπτονται της επικινδυνότητας κτηρίων σε σχέση με τη στατική τους επάρκεια και θα είναι η αρμόδια αρχή για τη λήψη όλων των απαραίτητων νομικών μέτρων με σχετικές πρόνοιες για μονομερείς αιτήσεις για σύντομη εκδίκαση.

-Ο Φορέας θα είναι η αρμόδια αρχή που θα αποτείνεται στους ιδιοκτήτες των επικίνδυνων κτηρίων και θα ζητά εντός τακτής προθεσμίας, αναλόγως του βαθμού επικινδυνότητας του κάθε κτηρίου, την αποκατάταση-άρση της επικινδυνότητας.

–Να έχει εξουσία σε κάθε περίπτωση μη συμμόρφωσης να επεμβαίνει ο ίδιος (ο Φορέας), μέσω εκπροσώπων του, στην άρση της επικινδυνότητας είτε με τη επιδιόρθωση είτε με την ολική είτε τη μερική κατεδάφιση.

Στην περίπτωση που υπάρχει άμεσος κίνδυνος πρόκλησης ανεπανόρθωτης ζημιάς, σε σχέση με την ασφάλεια προσώπων ή και υλικών ζημιών, ο Φορέας θα δικαιούται να προβαίνει άμεσα, χωρίς οποιαδήποτε προειδοποίηση προς οποιονδήποτε, σε περίφραξη της επικίνδυνης οικοδομής ούτως ώστε να μην είναι δυνατή η πρόσβαση σε αυτόν οποιουδήποτε προσώπου πλην των εξουσιοδοτημένων από τον Φορέα προς άρση της επικινδυνότητας.

-Να τεθούν πρόνοιες για σύντομες επιδόσεις (για την ακαταλληλότητα του κάθε κτηρίου) συμπεριλαμβανομένων τοιχοκολλήσεων εφημερίδων, αποστολή ειδοποιήσεων στην τελευταία γνωστή διεύθυνση των ιδιοκτητών ή και διαχειριστών των κτηρίων, συμπεριλαμβανομένων ειδοποιήσεων που να παραδίδονται ιδιοχείρως , με συστημένο ταχυδρομείο, με τηλεομοιότυπο (FAX) με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (e-mail).

-Ο Φορέας να έχει την εξουσία να προβαίνει σε όλα τα αναγκαία μέτρα, συμπεριλαμβανομένων και δικαστικών για την είσπραξη από τους ιδιοκτήτες όλων των καταβληθέντων εξόδων για άρση της επικινδυνότητας και όλα τα άλλα εισπρασσόμενα έξοδα να κατατίθενται στο ταμείο του Φορέα.

Τέλος στην επιστολή αναφερόταν: «Σε περίπτωση που συμφωνείτε με τα πιο πάνω, θα μπορούσαμε να εξετάσουμε το ενδεχόμενο σύνταξης σχετικού Νομοσχεδίου, εντός του πλαισίου ου Συντάγματος σε συνεννόηση με το Νομικό μας Σύμβουλο. Βεβαίως, αν και πέρασαν πέραν των τριών ετών, το θέμα δεν προχώρησε.

Οιπροτάσεις του ΕΤΕΚ  

Για το θέμα των επικίνδυνων οικοδομών και τις διάφορες πτυχές του, ζητήσαμε τη θέση του ΕΤΕΚ, του οποίου ο πρόεδρος κ. Κωνσταντίνος Κωνσταντής κατέθεσε τα ακόλουθα:

Πώς αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα των επικίνδυνων οικοδομών

Είναι γεγονός ότι έχουμε πρόβλημα επικίνδυνων οικοδομών στη χώρας μας και πως, δυστυχώς, ο χρόνος για την αντιμετώπιση του προβλήματος έχει εκλείψει. Εξάλλου, τα πρόσφατα γεγονότα, και αναφέρομαι στην τμηματική κατάρρευση οικοδομής στη Γερμασόγεια που είχε ως αποτέλεσμα το χαμό δύο συνανθρώπων μας, δεν επιδέχονται καμία αμφισβήτηση.

Παθογένεια υφιστάμενου κτηριακού αποθέματος

Στην Κύπρο έχουμε ένα εν πολλοίς γηρασμένο κτηριακό απόθεμα. Αρκετά κτήρια έχουν ανεγερθεί σε περιόδους που γινόταν χρήση ακατάλληλων υλικών όπως ακατάλληλων αμμοχάλικων (βλέπε περίοδο αμέσως μετά την τουρκική εισβολή και την απώλεια των λατομείων του Πενταδακτύλου), ή και σε περιόδους πριν από τη θεσμοθέτηση της υποχρεωτικής επίβλεψης των κατασκευαστικών εργασιών από Επιβλέποντα Μηχανικό.  Όλα αυτά συντείνουν στο πρόβλημα των επικίνδυνων οικοδομών. 

Έλλειψη κουλτούρας συντήρησης των κτηρίων και Ευθύνες Ιδιοκτητών

Ωστόσο, η γενεσιουργός αιτία του προβλήματος των επικίνδυνων οικοδομών, φαίνεται να είναι το γεγονός ότι έχουμε παντελή έλλειψη κουλτούρας συντήρησης των κτηρίων στη χώρα μας. Αρκετές από τις επικίνδυνες οικοδομές εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται από τους ιδιοκτήτες ή ακόμη και να ενοικιάζονται. 

Είναι γι’ αυτό που θα πρέπει να εμπεδωθεί ότι οι ιδιοκτήτες των κτηρίων φέρουν ευθύνη να διατηρούν το κτήριο τους σε κατάσταση που δεν αποτελεί κίνδυνο για τους χρήστες και τους διερχομένους. 

Από την άλλη, το κράτος και οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να αξιοποιούν όλα τα διαθέσιμα εργαλεία που προνοεί η υφιστάμενη νομοθεσία – η οποία ομολογουμένως χρήζει αναθεώρησης, για τη λήψη μέτρων σε περίπτωση μη ανταπόκρισης από τους ιδιοκτήτες.  Παράλληλα, η Βουλή οφείλει να προχωρήσει στη ψήφιση νομοσχεδίων που εκκρεμούν και θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση του προβλήματος.

Προτάσεις ΕΤΕΚ για την αντιμετώπιση του προβλήματος

Το ΕΤΕΚ έχει καταθέσει δέσμη εισηγήσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος των επικίνδυνων οικοδομών.

Θεσμοθέτηση της τακτικής επιθεώρησης κτηρίων

Ειδικότερα, εδώ και αρκετά χρόνια και συγκεκριμένα από το 2014, το Επιμελητήριο έχει καταθέσει συγκεκριμένη πρόταση για τη θεσμοθέτηση της τακτικής επιθεώρησης οικοδομών, ενώ η συζήτηση για το θέμα είχε ξεκινήσει αρκετά χρόνια πριν. Η εφαρμογή μιας τέτοιας ρύθμισης, εστιάζει ακριβώς στη ρίζα του προβλήματος των επικίνδυνων οικοδομών, εφόσον προνοεί ότι τα κτήρια θα επιθεωρούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε τυχόν εμφανείς ανησυχητικές βλάβες να εντοπίζονται και να αντιμετωπίζονται έγκαιρα, προτού η οικοδομή ή μέρος της καταστεί επικίνδυνη για τη δημόσια ασφάλεια. Σχετικό νομοσχέδιο, στη βάση της πρότασης του ΕΤΕΚ, έχει κατατεθεί από το αρμόδιο Υπουργείο στη Βουλή και είχε τεθεί υπό συζήτηση στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εσωτερικών. Με την επανεκκίνηση των εργασιών της Βουλής, η νέα Βουλή πρέπει να προχωρήσει άμεσα στη ψήφιση του νομοσχεδίου, με γνώμονα την προστασία της ανθρώπινης ζωής.

Ενίσχυση των νομοθετικών εργαλείων που διαθέτουν οι αρμόδιες αρχές για τη διαχείριση των επικίνδυνων οικοδομών

Το ΕΤΕΚ έχει καταθέσει επίσης προτάσεις για ενίσχυση των νομοθετικών εργαλείων που διαθέτουν οι αρμόδιες αρχές για τη διαχείριση των επικίνδυνων οικοδομών, μετά από εκτενή επιστημονική εργασία που έγινε για το θέμα.  Σχετικό νομοσχέδιο έχει κατατεθεί από το αρμόδιο Υπουργείο στη Βουλή και έχει συζητηθεί σε αρκετές συνεδρίες της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών. Μεταξύ άλλων, προνοεί στην απαγόρευση ενοικίασης επικίνδυνης οικοδομής, στη διακοπή της παροχής νερού και ρεύματος και στην καταγραφή εμπράγματου βάρους στον τίτλο ιδιοκτησίας της οικοδομής, στις περιπτώσεις που ο ιδιοκτήτης δεν λαμβάνει μέτρα εντός του καθορισμένου διαστήματος για άρση της επικινδυνότητας. Δίδει, δηλαδή, σημαντικά εργαλεία στις αρμόδιες αρχές για την εκκένωση οικοδομών αλλά και για τη λήψη μέτρων για άρση της επικινδυνότητας στις περιπτώσεις μη ανταπόκρισης εντός του καθορισμένου χρόνου από τους ιδιοκτήτες.  Είναι λοιπόν κρίσιμης σημασίας να ψηφιστεί το συντομότερο από τη νέα Βουλή, ώστε να τεθεί σε εφαρμογή.

Δημιουργία Ηλεκτρονικής Πλατφόρμας για τις επικίνδυνες Οικοδομές

Το ΕΤΕΚ έχει επίσης καταθέσει πρόταση για τη δημιουργία κοινής ηλεκτρονικής πλατφόρμας για καταγραφή των επικίνδυνων οικοδομών παγκύπρια, εισήγηση που υιοθετήθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών και τους ΕΟΑ.  Η δημιουργία μιας τέτοιας πλατφόρμας, θα διασφαλίσει τόσο την ενημέρωση των πολιτών για την ύπαρξη επικίνδυνων οικοδομών.  Ταυτόχρονα, θα συμβάλει στην αποτελεσματική παρακολούθηση των επικίνδυνων οικοδομών από τις αρμόδιες αρχές και στη λήψη αποφάσεων για τις απαραίτητες ενέργειες για άρση της επικινδυνότητας, σε άμεσο χρόνο.  Πρόταση του ΕΤΕΚ είναι η λειτουργία αυτή να ενταχθεί στο σύστημα ΙΠΠΟΔΑΜΟΣ. Ωστόσο επειδή δεν είναι εφικτή η άμεση ένταξη της λειτουργίας αυτής στον ΙΠΠΟΔΑΜΟ, λόγω της αναβάθμισης που γίνεται την παρούσα περίοδο στο σύστημα, έχει ήδη αναπτυχθεί σχετική υποδομή – ως ενδιάμεση λύση – στη διαδικτυακή πλατφόρμα του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως και αναμένεται από τους ΕΟΑ να αποστείλουν τους καταλόγους των επικίνδυνων οικοδομών για καταχώρηση στην εν λόγω πλατφόρμα.