Οι τελευταίες παλαιστινιακές εκλογικές διαδικασίες δεν ήταν εκλογές με την κανονική έννοια. Οι Παλαιστίνιοι δεν έχουν ψηφίσει για πρόεδρο από το 2005 και οι τελευταίες βουλευτικές εκλογές ήταν το 2006, όταν η τρομοκρατική Χαμάς κέρδισε και, έναν χρόνο αργότερα, εκδίωξε, εν μέσω φρικτών εγκλημάτων, τη Φάταχ από τη Γάζα.
Αυτό που συνέβη ήταν, πρώτον, οι τοπικές εκλογές στη Δυτική Όχθη και, συμβολικά, στη Ντέιρ αλ-Μπάλαχ της Γάζας· δεύτερον δε, και πολιτικά πολύ σημαντικότερο, το 8ο Συνέδριο της Φάταχ στη Ραμάλα, με εκλογή νέας Κεντρικής Επιτροπής και Επαναστατικού Συμβουλίου.
Επεξηγηματικά: Η Φάταχ είναι το βασικό παλαιστινιακό εθνικιστικό κόμμα, ιστορικά συνδεδεμένο με τον Γιασέρ Αραφάτ. Η PLO είναι η ομπρέλα παλαιστινιακών οργανώσεων που αναγνωρίστηκε ως πολιτικός εκπρόσωπος των Παλαιστινίων, με τη Φάταχ ως κυρίαρχη δύναμη. Η Παλαιστινιακή Αρχή δημιουργήθηκε για να ασκεί περιορισμένη αυτοδιοίκηση· στην πράξη ελέγχεται από τη Φάταχ στη Δυτική Όχθη, ενώ η Χαμάς ελέγχει τη Γάζα από το 2007.
Το συνέδριο της Φάταχ ήταν η πραγματική μάχη. Σύμφωνα με το Πρακτορείο Ειδήσεων της Παλαιστινιακής Αρχής (WAFA), κατεγράφη συμμετοχή 94,64%, με 2.595 μέλη του συνεδρίου σε τέσσερα κέντρα – Ραμάλα, Γάζα, Λίβανο και Κάιρο-, 59 υποψηφίους για 18 θέσεις στην Κεντρική Επιτροπή και 450 υποψηφίους για 80 θέσεις στο Επαναστατικό Συμβούλιο. Με απλά λόγια, ήταν εσωτερική αναδιανομή ισχύος στη Φάταχ.
Το αποτέλεσμα ανέδειξε τρεις παράλληλες πραγματικότητες. Η πρώτη είναι ότι ο Μαχμούντ Αμπάς, στα 90 του, παραμένει τυπικά κυρίαρχος. Επανεξελέγη επικεφαλής της Φάταχ και εξακολουθεί να ελέγχει θεσμικά. Η δεύτερη είναι ότι η επιλογή του για τη διαδοχή, ο Χουσεΐν αλ-Σέιχ, δεν βγήκε ενισχυμένη όσο θα ήθελε. Η τρίτη είναι ότι αυτός που πραγματικά κέρδισε τις εντυπώσεις ήταν ο καταδικασμένος για τρομοκρατικές επιθέσεις Μαρουάν Μπαργούτι. Ο Μπαργούτι ήρθε πρώτος σε ψήφους για την Κεντρική Επιτροπή. Πήρε 1.877 ψήφους, μπροστά από τον επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών Μαζίντ Φάραζ με 1.861, τον Τζιμπρίλ Ρατζούμπ με 1.609 και τον εκλεκτό του Αμπάς, Χουσεΐν αλ-Σέιχ, με 1.570. Ακολούθησαν η Λέιλα Γάναμ, ο Μαχμούντ αλ-Αλούλ, ο Ταουφίκ Τιράουι, ο γιος του Αμπάς, Γιάσερ Αμπάς, ο Τάισιρ Μπαρντούνι και ο Ζακαρία Ζουμπέιντι.
Ο «Μαντέλα» και οι φόνοι
Το γεγονός ότι ο Μπαργούτι, όντας κατάδικος σε ισραηλινή φυλακή, ήρθε πρώτος, είναι το πιο καθαρό πολιτικό μήνυμα: ότι, στο εσωτερικό της Φάταχ, η νομιμοποίηση δεν ταυτίζεται με τον άνθρωπο που δείχνει ο Αμπάς. Ο Μπαργούτι παραμένει το σύμβολο μιας άλλης Φάταχ: πιο λαϊκής, με μεγαλύτερη απήχηση στον δρόμο. Το παλαιστινιακό και φιλοπαλαιστινιακό marketing στη Δύση έχει επινοήσει εδώ και κάποια χρόνια τον όρο «ο Μαντέλα της Παλαιστίνης» για τον Μπαργούτι, ο οποίος, ωστόσο, είναι πολύ προσβλητικός για τον Μαντέλα. Ο Μπαργούτι καταδικάστηκε το 2004 από ισραηλινό δικαστήριο για πέντε φόνους και άλλα εγκλήματα. Ένα από τα εγκλήματά του αφορούσε τη στυγνή εκτέλεση του Έλληνα ορθόδοξου μοναχού πατέρα Γερμανού, κατά κόσμον Γεώργιου Τσιμπουκτσάκη, το 2001.
Αμπάς και Υιός
Η δεύτερη φράξια είναι το προεδρικό μπλοκ. Εκεί ανήκουν ο Χουσεΐν αλ-Σέιχ, ο Μαζίντ Φάραζ και πλέον ο Γιάσερ Αμπάς, γιος του Προέδρου. Ο αλ-Σέιχ είναι ο θεσμικός διάδοχος. Ο Φάραζ είναι ο άνθρωπος των υπηρεσιών, με ισχυρά κανάλια προς Ισραήλ και ΗΠΑ, όπως και ο αλ-Σέιχ. Εάν, δε, κάποιος θέλει να ξεχάσει τον λόγο για τον οποίο η Φάταχ πέρασε σε ανυποληψία στα μάτια των Παλαιστινίων και οι ισλαμιστές επιβλήθηκαν, η εκλογή του Γιάσερ Αμπάς προκαλεί ακριβώς το αντίθετο. Πολυεκατομμυριούχος επιχειρηματίας, ο οποίος ελέγχει εμπόριο καπνού, εργολαβίες, ηλεκτρομηχανολογικά έργα, επικοινωνίες, άτομο με τεράστιες επενδύσεις αλλά και ακίνητα, ο Αμπάς Τζούνιορ είναι η υπόμνηση του ρόλου που ο νεποτισμός παίζει στη Δυτική Όχθη. Εκεί όπου το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι, κατά την Παγκόσμια Τράπεζα, 2.500 δολάρια τον χρόνο και όπου ο πολύς κόσμος ζει σε άθλιες συνθήκες, αλλά οι μπασμένοι της Φάταχ κυκλοφορούν με πανάκριβα SUV και ζουν σε επαύλεις. Ειδικά μετά τον πόλεμο, η οικονομία είναι η ξένη βοήθεια. Η Παγκόσμια Τράπεζα την περιγράφει ως «indispensable lifeline», δηλαδή αναντικατάστατη γραμμή ζωής, και ως «κυρίαρχη πηγή εσόδων». Μόνο οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι πληρώνουν μισό δισεκατομμύριο ετησίως ως βοήθεια, χωρίς αυτή να φτάνει, ως επί το πλείστον, εκεί όπου πρέπει.
Πολύ μεγάλο πρόβλημα, βέβαια, είναι και η άρνηση του Ισραήλ να αποδώσει τη φορολογία την οποία εισπράττει, με βάση το Όσλο, για λογαριασμό των Παλαιστινίων. Η Ιερουσαλήμ απαντά ότι δεν πρόκειται να το κάνει μέχρι να σταματήσει, πραγματικά, η πολιτική της επιδότησης των τρομοκρατών και των οικογενειών τους.
Ο Γιάσερ Αμπάς ήταν πρόσφατα εκτός επίσημης κομματικής ιεραρχίας, αλλά πλέον έγινε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Το Reuters σημείωσε ότι η εκλογή του τροφοδότησε σενάρια πως ο Μαχμούντ Αμπάς επιχειρεί να τον τοποθετήσει σε θέση από την οποία θα μπορούσε να διεκδικήσει ρόλο στην επόμενη ημέρα της Φάταχ.
Οι παλιοί και οι απόντες
Η τρίτη φράξια είναι οι παλιοί μηχανισμοί της Δυτικής Όχθης: Ρατζούμπ, Τιράουι, τοπικά δίκτυα, ασφάλεια, οικογένειες, παλαιές ισορροπίες της Φάταχ. Δεν είναι ενιαίο στρατόπεδο, αλλά είναι αρκετά ισχυρό για να μην αφήσει τον αλ-Σέιχ να περάσει ως συνέχεια. Το ότι Μπαργούτι, Φάραζ και Ρατζούμπ πέρασαν μπροστά από τον αλ-Σέιχ μπορεί να τους καταστήσει δυνητικούς ανταγωνιστές στη μάχη της διαδοχής. Η τέταρτη φράξια είναι οι απόντες και οι αποκλεισμένοι: το ρεύμα του Μοχάμεντ Νταχλάν, οι εξόριστοι, οι παλιοί αντίπαλοι του Αμπάς, όσοι θα μπορούσαν να διεκδικήσουν ρόλο με στήριξη από το Κάιρο, το Άμπου Ντάμπι ή άλλους Άραβες παίκτες. Δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκαν. Σημαίνει απλώς ότι ο Αμπάς δεν τους επέτρεψε να μπουν στο τραπέζι τη στιγμή που χαράσσεται ο χάρτης της διαδοχής.
Στο βάθος, Χαμάς
Και υπάρχει, φυσικά, η Χαμάς. Η τρομοκρατική οργάνωση παραμένει εκτός PLO, αλλά όχι εκτός παλαιστινιακής πολιτικής. Η κάλπη της Ντέιρ αλ-Μπάλαχ έδειξε ακριβώς το δίλημμα: η Χαμάς δεν κατέβασε επισήμως υποψηφίους, μποϊκόταρε τη διαδικασία στη Δυτική Όχθη, αλλά υποψήφιοι που θεωρούνταν κοντά της συμμετείχαν σε μία από τις λίστες της Γάζας. Η λίστα αυτή πήρε μόνο 2 από τις 15 έδρες, ενώ η λίστα που στηρίχθηκε από τη Φάταχ πήρε 6.
Ωστόσο, κανείς δεν μιλά για αποτέλεσμα κατά της Χαμάς. Η συμμετοχή στη Ντέιρ αλ-Μπάλαχ ήταν μόλις 23%, εν μέσω μετακινήσεων πληθυσμού, καταστροφής και κατάρρευσης. Όμως, οι αναλυτές λένε ότι είναι μια ένδειξη. Δείχνει ότι η Χαμάς δεν μπορεί εύκολα να εμφανιστεί ως η κυρίαρχη πολιτική δύναμη στη Γάζα μετά την καταστροφή που προκάλεσε με την 7η Οκτωβρίου και όσα ακολούθησαν, με τον Μαχμούντ Αμπάς να τους αποκαλεί μέχρι και «παιδιά σκύλων». Το αποτέλεσμα δείχνει επίσης ότι ένα κομμάτι της Γάζας, όταν μπορεί να ψηφίσει έστω τοπικά, ενδιαφέρεται περισσότερο για νερό, ρεύμα και διοίκηση παρά για τα καταστροφικά, όπως φάνηκε, συνθήματα της Χαμάς.
Εκλεκτός, κυρίως εκτός
Η επιλογή του Αμπάς για διάδοχο είναι ο Χουσεΐν αλ-Σέιχ, ο οποίος, όμως, είναι περισσότερο αποδεκτός έξω παρά μέσα. Είναι χρήσιμος στο Ισραήλ, στις ΗΠΑ, στην ΕΕ και σε αραβικές πρωτεύουσες, επειδή τον γνωρίζουν. Είναι άνθρωπος συνεννόησης, ασφάλειας, διοικητικής συνέχειας. Αλλά για μεγάλο μέρος των Παλαιστινίων ενσαρκώνει το κουρασμένο, διεφθαρμένο, αυταρχικό κατεστημένο της Ραμάλα. Και τώρα έχει μπροστά του όχι μόνο τη δυσπιστία της κοινωνίας, αλλά και ένα εσωτερικό εκλογικό αποτέλεσμα που έβαλε άλλους πάνω από εκείνον.
Για το Παλαιστινιακό, το συμπέρασμα είναι σκληρό. Η Φάταχ προσπαθεί να δείξει ότι ανανεώνεται, αλλά η ανανέωση είναι ελεγχόμενη. Η Παλαιστινιακή Αρχή προσπαθεί να αποδείξει ότι μπορεί να επιστρέψει ως συνομιλητής για τη Γάζα, αλλά δεν έχει λαϊκή νομιμοποίηση. Η Χαμάς έχει αποδεκατιστεί στη Γάζα, αλλά ούτε νεκρή είναι ούτε καταγράφει σημαντικές απώλειες στη Δυτική Όχθη. Και ο Αμπάς επιχειρεί να στήσει διαδοχή αλ-Σέιχ, όμως ο φυλακισμένος Μπαργούτι και οι μηχανισμοί ασφαλείας παραμένουν ισχυρότεροι από όσο θα ήθελε.
Το Μεσανατολικό επηρεάζεται ακριβώς εδώ: η διεθνής κοινότητα αναζητά «μεταρρυθμισμένη Παλαιστινιακή Αρχή» για την επόμενη ημέρα της Γάζας, αλλά η Ραμάλα παράγει κυρίως ελεγχόμενη διαδοχή. Και όσο αυτό δεν λύνεται, το κενό ανάμεσα σε Φάταχ, Χαμάς, Ισραήλ, ΗΠΑ και αραβικές πρωτεύουσες θα παραμένει, όπως οι αναλυτές επισημαίνουν, ένα πεδίο μάχης. Ενίοτε όχι μόνο μεταφορικά.
Η δύναμη της Χαμάς σήμερα
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η Χαμάς δεν έχει εξαφανιστεί. Το Παλαιστινιακό Κέντρο Πολιτικής και Ερευνών Κοινής Γνώμης (PCPSR), ένα think tank με βάση τη Ραμάλα, καταγράφει πλειοψηφική αντίθεση στον αφοπλισμό της Χαμάς, ακόμη και εάν αυτό τίθεται ως όρος για να μην ξαναρχίσει ο πόλεμος στη Γάζα. Η αντίθεση αυτή φτάνει το 69% συνολικά, 78% στη Δυτική Όχθη και 55% στη Γάζα. Το ίδιο κέντρο σημειώνει ότι η κρίση ηγεσίας συνεχίζεται, ότι ο Μπαργούτι προηγείται ως προσωπικότητα και ότι η Χαμάς εξακολουθεί να ξεπερνά τη Φάταχ.
Τρομοκρατία και οικισμοί
Οι εκλογές στη Φάταχ και οι τοπικές κάλπες στη Δυτική Όχθη και στη Ντέιρ αλ-Μπάλαχ δεν αλλάζουν άμεσα τις σχέσεις Ισραήλ-Παλαιστινιακής Αρχής. Αν αλλάζουν κάτι; Τις κάνουν ακόμη πιο σύνθετες. Το Ισραήλ δεν χρειάζεται μια δημοφιλή Παλαιστινιακή Αρχή για να συνεννοείται μαζί της· χρειάζεται έναν ελεγχόμενο μηχανισμό στη Δυτική Όχθη, ικανό να διατηρεί στοιχειώδη τάξη, να αποτρέπει την πλήρη χαοτικοποίηση και να συνεχίζει τη συνεργασία ασφαλείας εκεί όπου αυτή εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές, αντί να καλεί το Ισραήλ σε βοήθεια σε κάθε νέα κίνηση των ισλαμιστών.
Από αυτή την άποψη, ο Χουσεΐν αλ-Σέιχ και ο Μαζίντ Φάραζ είναι χρήσιμοι για την Ιερουσαλήμ. Ο πρώτος έχει μακρά εμπειρία στα κανάλια πολιτικού και διοικητικού συντονισμού με το Ισραήλ. Ο δεύτερος εκπροσωπεί τον σκληρό πυρήνα των υπηρεσιών ασφαλείας. Δεν είναι τυχαίο ότι η επιλογή αλ-Σέιχ ως διαδόχου αντιμετωπίστηκε ως επιλογή που δεν ξάφνιασε ούτε τη Δυτική Όχθη ούτε το Ισραήλ, ακριβώς επειδή αφορά τη συνέχεια του υπάρχοντος μηχανισμού και όχι ρήξη με αυτόν.
Το βασικό εμπόδιο είναι οι πληρωμές σε φυλακισμένους τρομοκράτες και οικογένειες νεκρών τρομοκρατών. Ο Αμπάς ανακοίνωσε τον Φεβρουάριο του 2025 αναδιάρθρωση του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, καταργώντας τα άρθρα που αφορούσαν ειδικά τις οικονομικές παροχές σε οικογένειες κρατουμένων, «μαρτύρων» και τραυματιών. Όμως το ζήτημα δεν έκλεισε, καθώς διαφάνηκε ότι βρέθηκαν και πάλι τρόποι παράκαμψης. Η αμερικανική πλευρά έκρινε ότι οι αλλαγές δεν ήταν ουσίας. Όσο περισσότερα τα χρόνια καταδίκης -συνεπώς και οι νεκροί Ισραηλινοί- τόσο μεγαλύτερο είναι το επίδομα.
Σύμφωνα με το Reuters, το Ισραήλ έχει παρακρατήσει, λόγω της πρακτικής, παλαιστινιακά φορολογικά έσοδα που, κατά την Παλαιστινιακή Αρχή, φτάνουν τα 5 δισ. δολάρια, ποσό μεγαλύτερο από το μισό ετήσιο προϋπολογισμό της. Η Ουάσιγκτον εξετάζει ακόμη και το ενδεχόμενο μέρος αυτών των χρημάτων να χρησιμοποιηθεί για την ανοικοδόμηση της Γάζας, αντί να επιστραφεί απευθείας στη Ραμάλα.
Το δεύτερο μέτωπο είναι οι οικισμοί. Η ισραηλινή κυβέρνηση έχει επιταχύνει την επέκταση και νομιμοποίηση οικισμών στη Δυτική Όχθη, Ιουδαία και Σαμάρια, όπως την αποκαλεί το Ισραήλ με την ιστορική της ονομασία, τη γη δηλαδή των Ιουδαίων, για λόγους ευνόητους. Πέρα από τα υπάρχοντα πρότζεκτ και τα φημολογούμενα σχέδια, υπάρχει και το Σχέδιο E1, ανάμεσα στην Ιερουσαλήμ και τη Μααλέ Αντουμίμ. Ο ακροδεξιός υπουργός Οικονομίας Μπεζαλέλ Σμότριτς παρουσίασε το σχέδιο ως κίνηση που «θάβει» την ιδέα παλαιστινιακού κράτους, ενώ το έργο θεωρείται από τους επικριτές του ικανό να κόψει τη Δυτική Όχθη.
Συνεπώς, η σχέση Ισραήλ-Παλαιστινιακής Αρχής θα κινηθεί σε δύο επίπεδα. Στο πρακτικό, η Ιερουσαλήμ θα συνεχίσει να προτιμά μια λειτουργική, έστω και αδύναμη, Ραμάλα από το χάος ή από άμεση ενίσχυση της πρακτικής δύναμης της Χαμάς στη Δυτική Όχθη. Στο πολιτικό επίπεδο, όμως, οι πληρωμές σε τρομοκράτες και οι οικισμοί θα συνεχίσουν να μπλοκάρουν την πρόοδο. Η επιλογή αλ-Σέιχ διευκολύνει τον συντονισμό. Δεν λύνει, ωστόσο, το Παλαιστινιακό. Οι εκλογές της Φάταχ δείχνουν ότι ο Αμπάς μπορεί ακόμη να στήνει μηχανισμούς διαδοχής. Δεν δείχνουν, όμως, ότι η παλαιστινιακή κοινωνία τους αποδέχεται. Και για το Ισραήλ, αυτό σημαίνει πως ο επόμενος συνομιλητής μπορεί να είναι προβλέψιμος, αλλά όχι κατ’ ανάγκην ισχυρός. Ίσως μάλιστα να έχει μικρότερο ποσοστό δημοφιλίας από το συνήθως μονοψήφιο του Μαχμούντ Αμπάς.
