Γιορτή της Δημοκρατίας σήμερα και ο κυπριακός λαός σπεύδει στις κάλπες για να εκλέξει τα 56 πρόσωπα που θα τον αντιπροσωπεύουν στη Βουλή για τα επόμενα 5 χρόνια. Το αποτέλεσμα κανένας δε μπορεί να το προβλέψει με ακρίβεια, ωστόσο θεωρείται δεδομένο ότι η νέα σύνθεση της Βουλής δεν θα έχει καμία σχέση με αυτές των περασμένων πενταετιών.
Η είσοδος στο Κοινοβούλιο τουλάχιστον δύο νέων πολιτικών δυνάμεων (ΑΛΜΑ, Άμεση Δημοκρατία) και κατά πάσα πιθανότητα ενός τρίτου (Volt), σε συνδυασμό με την σημαντικά αυξημένη εκπροσώπηση που εκτιμάται ότι θα έχει το ΕΛΑΜ, θα αλλάξει άρδην τον κομματικό χάρτη της χώρας. Την ίδια στιγμή, ορατό είναι το ενδεχόμενο να μείνουν εκτός, παραδοσιακές δυνάμεις, κάτι που θα συνεπάγεται και το τέλος μιας εποχής. Ειδικότερα αν ένα ιστορικό κόμμα όπως η ΕΔΕΚ δεν κατορθώσει να ξεπεράσει το μέτρο του 3,6%.
Για την επόμενη μέρα στη Βουλή τοποθετείται στον «Φ» ο πολιτικός αναλυτής και εμπειρογνώμονας του Συμβουλίου της Ευρώπης για ΜΜΕ και εκλογές, Χριστόφορος Χριστοφόρου.
Από την πλευρά του, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Γιάννος Κατσουρίδης, αναλύει τις νέες ισορροπίες που θα προκύψουν με αναβαθμισμένο ρόλο που όλα δείχνουν πως θα εξασφαλίσει το ΕΛΑΜ.
Τα σενάρια κατανομής εδρών
Αν το αποτέλεσμα δεν έχει μεγάλη απόκλιση από αυτό που προέβλεπαν οι δημοσκοπήσεις πριν από περίπου 10 μέρες, τότε θα επικρατήσουν τέσσερα πιθανά σενάρια. Το κάθε ένα από αυτά διασυνδέεται άμεσα με τον αριθμό κομμάτων που θα κατορθώσουν να εισέλθουν στη Βουλή. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών και με δεδομένο ότι το αποτέλεσμα θα είναι κοντά στις δημοσκοπικές προβλέψεις:
– Αν εισέλθουν στο Κοινοβούλιο 6 κόμματα τότε ένα θα καταλάβει 13-15 έδρες, ένα 12-14, ένα 8-10, δύο 6-8, και ένα 5-7.
– Αν εισέλθουν στο Κοινοβούλιο 7 κόμματα τότε ένα θα καταλάβει 13-15 έδρες, ένα 12-14, ένα 7-9, τρία 5-7 και ένα 2-4.
– Αν εισέλθουν στο Κοινοβούλιο 8 κόμματα τότε ένα θα καταλάβει 12-14 έδρες, ένα 11-13 έδρες, ένα 7-9, δύο 5-7, ένα 4-6 και δύο 2-4.
– Αν εισέλθουν στο Κοινοβούλιο 9 κόμματα τότε ένα θα καταλάβει 12-14 έδρες, ένα 11-13, ένα 6-8, ένα 5-7, δύο 4-6, και τρία 2-4.
Νέες ισορροπίες
Εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, από αύριο θα ξημερώσει μια νέα πολιτική εποχή για την Κύπρο. Χρόνος για χάσιμο και περαιτέρω τοξικότητα δεν θα υπάρξει. Όλοι ανεξαιρέτως θα πρέπει να αποδεχτούν τη βούληση του λαού και να προσαρμοστούν στη καινούρια πραγματικότητα που θα ξεδιπλωθεί μπροστά τους, ώστε το Κοινοβούλιο να είναι λειτουργικό και παραγωγικό.
Βάσει των όσων καταγράφονται πιο πάνω, στο χειρότερο σενάριο για Δημοκρατικό Συναγερμό και ΑΚΕΛ, θα μετρούν μαζί συνολικά 23 έδρες. Αυτό θα σημαίνει πως για να περάσει ένα νομοσχέδιο ή μια πρόταση νόμου με καθολική υποστήριξη από τα δύο κόμματα (κάτι που ασφαλώς δεν συμβαίνει συχνά), θα χρειάζονται ακόμα έξι ψήφοι. Αν οι δύο μεγάλες δυνάμεις φτάσουν ή ξεπεράσουν το ταβάνι τους, τότε θα αριθμούν τουλάχιστον 29 έδρες. Αυτό θα τους επιτρέπει οριακά να νομοθετούν χωρίς να χρειάζονται στήριξη από οποιονδήποτε άλλο πολιτικό σχηματισμό.
Τα πιο πάνω θα ισχύουν για τις περιπτώσεις που τα δύο μεγάλα κόμματα θα συμφωνούν μεταξύ τους. Στο υποθετικό σενάριο μιας 8κομματικής Βουλής, όπου για παράδειγμα πρώτο κόμμα θα είναι ο ΔΗΣΥ με 13 έδρες και θα προωθεί μια πρόταση με την οποία το ΑΚΕΛ θα διαφωνεί, τότε θα πρέπει να εξασφαλίσει από τους υπόλοιπους σχηματισμούς με κοινοβουλευτική παρουσία άλλους 16 ψήφους. Το εγχείρημα θα είναι εξαιρετικά δύσκολο, αφού θα επιβάλλει τη θετική ψήφο άλλων τριών κομμάτων, ή δύο στην περίπτωση που το τρίτο και το τέταρτο κόμμα πιάσουν το ταβάνι τους και αριθμούν συνολικά 16 έδρες.
Το ζήτημα περιπλέκεται ακόμα περισσότερο, αν ληφθεί υπόψη η δυσκολία διαφόρων δυνάμεων να συμφωνήσουν με το ΕΛΑΜ, αλλά και η επαναστατική στάση που εκτιμάται ότι θα ακολουθούν η Άμεση Δημοκρατία και το ΑΛΜΑ στα κοινοβουλευτικά έδρανα. Θεωρητικά πιο εύκολοι σύμμαχοι για τον ΔΗΣΥ ή το ΑΚΕΛ θα μπορούσαν να είναι το ΔΗΚΟ και το Volt, ωστόσο όλα είναι σχετικά και θα εξαρτώνται από τη θεματολογία και τη φύση της όποιας πρότασης.
Η μεγαλύτερη και ιστορική αλλαγή θα προκύψει σε περίπτωση που το σύνολο των εδρών του ΔΗΣΥ και του ΑΚΕΛ δεν θα ξεπερνά τις 27. Σε αυτό το ενδεχόμενο τα κόμματα από την τρίτη θέση και κάτω θα έχουν τη δυνατότητα να νομοθετούν χωρίς τη σύμφωνη γνώμη κανενός από των δύο μεγάλων, νοουμένου ότι θα συμφωνούν μεταξύ τους και θα αθροίζεται σύνολο 28+1 ψήφων υπέρ για την εκάστοτε πρόταση νόμου.
Μεγάλο ενδιαφέρον στους μικρούς
Καθοριστικής σημασίας παράγοντας για τις ισορροπίες δεν είναι μόνο ο αριθμός των κομμάτων που θα είναι στη Βουλή, αλλά και ποια θα είναι αυτά. Κάθε μια από τις μικρές πολιτικές δυνάμεις έχει τη δική της ατζέντα και τον δικό της ιδεολογικό προσανατολισμό. Προς μία κατεύθυνση θα γύρει η πλάστιγγα αν εισέλθουν για παράδειγμα Volt-Οικολόγοι και προς άλλη αν εισέλθουν ΕΔΕΚ-ΔΗΠΑ. Από την εξίσωση δεν μπορεί να αφαιρεθεί ούτε το Κίνημα Ενωμένων Κυπρίων Κυνηγών, το οποίο έμεινε οριακά εκτός το 2021 με ένα ελλιπές ψηφοδέλτιο, ενώ φέτος κατέρχεται με 55 υποψηφίους.
Η αποδυνάμωση του ΔΗΚΟ σε συνδυασμό με την στενή γραμμή που θα ακολουθεί το σκληροπυρηνικό ΕΛΑΜ, ενδεχομένως να αναβαθμίσει και τον ρόλο των μικρότερων κομμάτων, αφού με τα νέα απρόβλεπτα δεδομένα, κάθε ψήφος θα είναι καθοριστικής σημασίας.
Τα δεδομένα για την εκλογή νέου Προέδρου
Η πρώτη πράξη κάθε νέας σύνθεσης της Βουλής είναι η εκλογή του νέου ή της νέας Προέδρου της. Τα σενάρια αρκετά, όμως σε ένα τόσο ρευστό εκλογικό περιβάλλον δεν μπορούν να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις.
Κατά την προεκλογική περίοδο ξεκαθαρίστηκαν κάποια σημεία τα οποία ξεχωρίζουν και μπορούν να ληφθούν ως δεδομένα:
– Ο ΔΗΣΥ αποκλείει υποψήφιους που θα προέρχονται από το ΑΚΕΛ και το ΕΛΑΜ. Η Αννίτα Δημητρίου ενδιαφέρεται για επανεκλογή. Ανοικτό και το ενδεχόμενο ο ΔΗΣΥ να καταλήξει σε άλλη υποψηφιότητα από το κόμμα.
– Το ΑΚΕΛ αποκλείει υποψήφιους που θα προέρχονται από το ΕΛΑΜ και τον ΔΗΣΥ. Δεν αποκλείει να διεκδικήσει με δικό του υποψήφιο την Προεδρία.
– Το ΕΛΑΜ προσανατολίζεται να διεκδικήσει την Προεδρία της Βουλής με δικό του υποψήφιο. Αποκλείει εκ των προτέρων υποψηφίους που θα προέρχονται από την Αριστερά, καθώς και την Αννίτα Δημητρίου προσωπικά. Το ΕΛΑΜ την θεωρεί υπεύθυνη για αδικίες εναντίον του κόμματος την περασμένη πενταετία, δεν αποκλείει όμως άλλες υποψηφιότητες από τον ΔΗΣΥ.
– Το ΔΗΚΟ κρατά κλειστά τα χαρτιά του και επισήμως δεν προαποκλείει το οποιοδήποτε κόμμα ή πρόσωπο. Το ενδιαφέρον του Νικόλα Παπαδόπουλου για τη θέση θεωρείται δεδομένο.
– Το ΑΛΜΑ αποκλείει εκ των προτέρων την Αννίτα Δημητρίου και τον Χρίστο Χρίστου. Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης δεν θα είναι υποψήφιος και θεωρεί την Ειρήνη Χαραλαμπίδου ιδανική για τη θέση.
– Η Άμεση Δημοκρατία δεν αποκλείει κανένα κόμμα ή πρόσωπο και διαμηνύει ότι στόχος του κόμματος είναι μια Βουλή εθνικής ενότητας.
Τα πιο πάνω αφορούν τα έξι κόμματα που θεωρείται δεδομένο ότι θα βρίσκονται στη νέα Βουλή. Οι ισορροπίες θα καθοριστούν από τα υπόλοιπα που θα τα καταφέρουν και ποια θα είναι αυτά.
Υπενθυμίζεται ότι μια από τις τελευταίες πρωτοβουλίες της προηγούμενης Βουλής ήταν η αλλαγή της διαδικασίας εκλογής του Προέδρου του Σώματος. Μετά την ψήφιση του σχεδίου για την τροποποίηση του Κανονισμού της Βουλής, προνοείται ότι στον πρώτο γύρο για να εκλεγεί κάποιος στην Προεδρία της Βουλής θα πρέπει να λάβει την απόλυτη πλειοψηφία του συνολικού αριθμού βουλευτών, δηλαδή 29 από τους 56. Αν δεν υπάρξει εκλογή, τότε στον δεύτερο γύρο θα περνούν οι δύο υποψήφιοι με τις περισσότερες ψήφους και θα εκλέγεται Πρόεδρος αυτός που θα συγκεντρώνει απλή πλειοψηφία, δηλαδή τις πιο πολλές ψήφους.
Γιάννος Κατσουρίδης: Το ΕΛΑΜ και οι νέες ισορροπίες
Το ΕΛΑΜ είναι ένα κόμμα που ξεκίνησε ως θυγατρική οργάνωση της νεοναζιστικής Χρυσής Αυγής. Σταδιακά, όμως, κατόρθωσε, μέσα από δικές του μεταλλάξεις, αλλά και λόγω μετατοπίσεων και επιλογών άλλων δυνάμεων, να αποσυνδεθεί από αυτό το στίγμα, να κανονικοποιηθεί και να εμφανίζεται πλέον σε σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος ως ένα «κανονικό» κόμμα και με σταθερά ανιούσα εκλογική πορεία. Σε αυτό συνέβαλε και το ότι κάλυψε με αρκετή επιτυχία τον χώρο που άφησε ακάλυπτο ο ΔΗΣΥ στα δεξιά του. Αν επιβεβαιωθούν οι μετρήσεις, θα αναδειχθεί σε τρίτη κοινοβουλευτική δύναμη, εξέλιξη που θα του προσδώσει αναβαθμισμένο ρόλο και θα επιβεβαιώσει βαθύτερες μεταβολές στο κομματικό σύστημα και την κυπριακή κοινωνία.
Σε επίπεδο ισοζυγίου δυνάμεων, η άνοδος του ΕΛΑΜ αποτυπώνει την αποδυνάμωση της παραδοσιακής κομματικής αρχιτεκτονικής και πιέζει κυρίως τον ΔΗΣΥ, αλλά και άλλα κόμματα, να επανατοποθετηθούν απέναντι σε μια ακροδεξιά που δεν είναι πλέον περιθωριακή. Η επίπτωση δεν εντοπίζεται μόνο στην ενίσχυση του ίδιου του ΕΛΑΜ, αλλά και στην έμμεση επιρροή που μπορεί να ασκήσει στους ανταγωνιστές του, για υιοθέτηση σκληρότερης ρητορικής και θέσεων για να περιορίσουν τις διαρροές προς τα δεξιά.
Στη νέα βουλή, η ενισχυμένη παρουσία του ΕΛΑΜ σημαίνει ότι η επιρροή του θα υπερβαίνει το αριθμητικό του μέγεθος καθιστώντας το καθοριστικό «παίκτη» σε πολλές ψηφοφορίες και διεργασίες, αρχής γενομένης με την εκλογή της προεδρίας του σώματος. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, θα μπορεί να επηρεάζει δυσανάλογα την ατζέντα, και την κατεύθυνση των πλειοψηφιών, ιδιαίτερα αν υλοποιηθεί έστω και άτυπα η ευρύτερη κεντρο-ακρο-δεξιά συμμαχία.
Η επίδραση αυτή θα επεκταθεί πιθανότατα και στις επόμενες προεδρικές εκλογές. Σε ένα κομματικό σκηνικό πιο ρευστό, λιγότερο διπολικό και αξιακά περισσότερο «δεξιόστροφο», το ΕΛΑΜ μπορεί να καταστεί καθοριστικός παράγοντας, όχι τόσο ως αυτόνομος διεκδικητής όσο ως δεξαμενή ψήφων για τον δεύτερο (ή ακόμη και τον πρώτο) γύρο. Θα μπορεί έτσι να επηρεάσει τους όρους της προεκλογικής συζήτησης, να επιβάλλει θεματικές και να αυξήσει τη διαπραγματευτική του θέση απέναντι σε υποψηφίους που θα αναζητούν ερείσματα στον χώρο της δεξιάς, επιδιώκοντας ακόμα και ένταξη του σε κυβερνητικό σχήμα.
Υπάρχει και μια σημαντική κοινωνική διάσταση στην όλη συζήτηση. Το ΕΛΑΜ δεν είναι πλέον ένα κόμμα περιθωριακό ή διαμαρτυρίας, αλλά μια πολιτική δύναμη με συγκεκριμένες ιστορικές αναφορές, ιδεολογικές αποσκευές και κουλτούρα. Η ενίσχυση του δεν μεταβάλλει μόνο τις κοινοβουλευτικές ισορροπίες προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις, αλλά θέτει ευρύτερα ερωτήματα για τη δημοκρατία στη σύγχρονη Κύπρο.
Χριστόφορος Χριστοφόρου: Η επόμενη μέρα της Βουλής και της Κύπρου
Ο λόγος σήμερα ανήκει στην ψήφο του λαού, ο οποίος αποφασίζει μετά από καταιγισμό μηνυμάτων και προειδοποιήσεων, από κόμματα, αναλυτές και μέσα ενημέρωσης, ακόμα και από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και μέλη της κυβέρνησης, να μην επιφέρει με την ψήφο του την «the day after», την καταστροφή. Προσέρχεται στην κάλπη με σοβαρά ερωτήματα για τις πανταχόθεν παρεμβάσεις και το περιεχόμενο τους: Σε ποιο βαθμό υπέδειξαν και απέδειξαν αν είναι αδικαιολόγητη η δυσπιστία ή και απουσία εμπιστοσύνης των πολιτών όχι μόνο σε πολιτειακούς θεσμούς αλλά και σε μέσα ενημέρωσης και άλλους; Πόσο έπεισαν με τα ιοβόλα βέλη σε νέα πρόσωπα και σχήματα, και τις υποδείξεις για αδυναμίες, αντιφάσεις και ανεπάρκεια τους, πως, αν οι πολίτες δεν αλλάξουν γνώμη, η ψήφος προς αυτά θα είναι «σίγουρα καταστροφική επιλογή»; Έδειξαν οι παραδοσιακές δυνάμεις και η κυβέρνηση σοβαρότητα και συνέπεια, υιοθέτησαν συμπεριφορές, έκαναν προτάσεις πείθοντας πως είναι και παραμένουν αξιόπιστη επιλογή έναντι των άλλων; Πώς οι θεσμοί, η Βουλή των Αντιπροσώπων και τα κόμματα, τα μέσα ενημέρωσης, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και τα μέλη της Κυβέρνησης απέδειξαν πως αξίζουν την εμπιστοσύνη των πολιτών χωρίς ενδοιασμούς; Ο ψηφοφόρος προσέρχεται σήμερα στις κάλπες με πιο πολλά ερωτήματα παρά απαντήσεις. Διερωτάται για ποιο λόγο περιορίστηκε η παρουσίαση προτάσεων υλοποιήσιμων, με συνέπεια λόγων και έργων, γιατί πλήθυναν υποσχέσεις, κάποτε, με χαρακτηριστικά ανοησίας; Προς τι οι συχνές παρεμβάσεις μελών της κυβέρνησης, σαφώς υπέρ κομμάτων, πόση σοβαρότητα εμπερικλείουν διαβεβαιώσεις του Προέδρου της Δημοκρατίας για επικείμενο σχέδιο λύσης του Κυπριακού (με ποιο περιεχόμενο;) και για «έναρξη αξιοποίησης» του φυσικού αερίου, για ν_ιοστή φορά;
Παραμένουν πολλά ερωτηματικά στο μυαλό των ψηφοφόρων. Όποια και να είναι σήμερα η επιλογή τους, είναι βέβαιο πως, αύριο, δεν θα επέλθει το προαναγγελθέν χάος. Όλοι οι εκλεγέντες στη νέα Βουλή, οφείλουν και θα δουν την επόμενη μέρα της Βουλής, ως μέρα της Κύπρου. Οφείλουν να αντιληφθούν πως έχουν χρέος να αποφεύγουν αποφάσεις μέσα από περιστασιακές πλειοψηφίες, που συχνά υπηρετούν ιδιοτελή ή συμφέροντα ομάδων. Προκύπτει ανάγκη, έχουν χρέος να προέρχονται σε διαβούλευση με στόχο την εξυπηρέτηση του κοινού αγαθού και σεβασμό των δικαιωμάτων κάθε πολίτη.
Είναι, επίσης, η επόμενη μέρα της Κύπρου, η καλή μέρα, αν κάθε θεσμός και κάθε παράγοντας στην κοινωνία, ιδίως η Κυβέρνηση και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αντιληφθούν τις ουσιαστικές ευθύνες τους ώστε να κερδίσουν την εμπιστοσύνη όλων των πολιτών για το καλό του τόπου.
