Η Κύπρος βρίσκεται σε μια πρωτοφανή πολιτική κατάσταση και το αποτέλεσμα των σημερινών εκλογών φαίνεται ότι θα περιπλέξει τα πράγματα ακόμα περισσότερο. Το μόνο σίγουρο από τη σημερινή εκλογική διαδικασία είναι πως στο τέλος, η Κύπρος θα έχει έναν εντελώς διαφορετικό πολιτικό χάρτη από αυτόν που είχε διαμορφωθεί πριν από 50 χρόνια.
Παραδοσιακές δυνάμεις και κόμματα που κυριάρχησαν στα πολιτικά δρόμενα βρίσκονται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας. Νεοφανείς σχηματισμοί, χωρίς σχέσεις με την πολιτική πραγματικότητα, ετοιμάζονται για δυναμική είσοδο στη νέα Βουλή των Αντιπροσώπων. Κι ενώ οι εκλογές είναι αυτές που βρίσκουν λύσεις σε αδιέξοδα, η σημερινή εκλογική διαδικασία φαίνεται πως θα οδηγήσει προς την αντίθετη κατεύθυνση, περιπλέκοντας ακόμα περισσότερο τα πράγματα.
Το διακύβευμα των φετινών εκλογών είναι εντελώς διαφορετικό και πρωτοφανές και σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να συγκριθεί με προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις. Η πρωτιά είναι το λιγότερο που θα απασχολήσει την αποψινή βραδιά καθώς η προσοχή όλων στρέφεται στο ποια θα είναι η δομή της νέας Βουλής. Ποιοι θα είναι εντός και ποιοι θα μείνουν εκτός. Αλλά κυρίως: ποιοι θα έχουν την πλειοψηφία ή, ακόμα πιο σημαντικό, ποιοι είναι εκείνοι που θα «μοιράζουν παιχνίδι» την ώρα των κρίσιμων αποφάσεων.
Το εξάμηνο που πέρασε έχει εν πολλοίς προετοιμάσει το έδαφος για το τι θα δώσει το άνοιγμα της κάλπης. Η ηγεσία ενός εκάστου κόμματος έχει από καιρό προετοιμαστεί κατάλληλα για όλα τα πιθανά σενάρια. Αυτό σημαίνει ότι τουλάχιστον για όσα κόμματα εισέλθουν στη νέα Βουλή, δύσκολα θα μπει θέμα ηγεσίας.
Από την άλλη, το μεγάλο ερωτηματικό της σημερινής ημέρας είναι πού θα σταματήσει ο πήχης για τα δύο νεοφανή πολιτικά σχήματα τα οποία με τον ένα ή τον άλλο τρόπο κατάφεραν να κυριαρχήσουν στις συζητήσεις, καθώς έτυχαν πρωτοφανούς υπερπροβολής χωρίς να δεχτούν ουσιαστική πίεση. Κάτι που τους επέτρεπε να εμφανίζονται παντού χωρίς να τους ζητηθεί να αναλύσουν τις θέσεις τους.
Το πόσο ψηλά θα φτάσουν οι δύο νεοσύστατοι σχηματισμοί, το Άλμα του Οδυσσέα Μιχαηλίδη και η Άμεση Δημοκρατία του Φειδία Παναγιώτου, θα είναι το κλειδί της επόμενης ημέρας. Γιατί από το ποσοστό που θα συγκεντρώσουν θα εξαρτηθούν οι συσχετισμοί δυνάμεων εντός της Βουλής. Κομβικό σημείο οι επτά ποσοστιαίες μονάδες, που θα καθορίσουν και πόσα θα είναι τα έδρανα που θα καταλάβουν στη νέα Βουλή.
Άρχισαν να διαμορφώνονται στρατόπεδα
Στη διάρκεια του προεκλογικού αγώνα άρχισαν να διαμορφώνονται τα στρατόπεδα και εκ του σημερινού αποτελέσματος θα διαφανεί εάν θα δημιουργηθούν συμμαχίες και πάνω σε ποια δομή. Σε δημόσιες εμφανίσεις και δηλώσεις, αλλά και μέσα από τα πολιτικά πηγαδάκια είναι ξεκάθαρο ότι στη νέα Βουλή, εάν στο τέλος της αποψινής βραδιάς επαληθευτούν οι προβλέψεις, θα έχουμε τρεις πόλους, με διαφορετικές στοχεύσεις.
Στο ένα στρατόπεδο αναμένεται να βρεθούν τα κόμματα της κεντροδεξιάς, σίγουρα ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ και ενδεχομένως – εάν τα καταφέρει – και η ΔΗΠΑ, ενώ κοντά τους ένεκα συγκυβέρνησης μπορεί να βρεθεί και η ΕΔΕΚ. Στο άλλο – στο αριστερό – το ΑΚΕΛ δούλεψε κατά τρόπο συστηματικό ώστε να απλώσει από νωρίς δίκτυα συνεργασίας. Σ’ αυτό το στρατόπεδο εκτός από την πασιφανή πρόθεση συμμαχίας ΑΚΕΛ-Άλμα, πολύ κοντά τους θα βρίσκεται και η Άμεση Δημοκρατία, και σίγουρα το Βολτ (εάν πετύχει είσοδο στη Βουλή), ενδεχομένως και οι Οικολόγοι.
Ανάμεσα στα δύο αυτά στρατόπεδα θα βρίσκεται το ΕΛΑΜ, του οποίου το εκλογικό εκτόπισμα θα είναι τέτοιο που θα καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις, γέρνοντας την πλάστιγγα προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Δύσκολα θα βρεθεί σε μια συντεταγμένη συμμαχία με τα κόμματα της κεντροδεξιάς.
Το στοίχημα της παραδοσιακής δεξιάς
Ο Δημοκρατικός Συναγερμός κατάφερε να κυριαρχήσει στο χώρο της κυπριακής δεξιάς από την ίδρυσή του πριν από 50 χρόνια. Στο διάστημα αυτό κυβέρνησε τον τόπο για δύο δεκαετίες, γεγονός που άφησε τα σημάδια του, οδηγώντας σε σταδιακή πτώση. Η ήττα στις προεδρικές εκλογές του 2023 ήταν το τελευταίο σοβαρό πλήγμα που δέχθηκε το κόμμα.
Για την Πινδάρου, το διακύβευμα των σημερινών εκλογών είναι να επιβιώσει ως κυρίαρχη πολιτική δύναμη του κεντροδεξιού χώρου. Η διαφοροποίηση ρητορικής και τακτικής τουλάχιστον κατά το τελευταίο δίμηνο έδειξε πως ο ΔΗΣΥ, κινούμενος σ’ αυτό το πλαίσιο της κεντροδεξιάς συμμαχίας, έφερε κέρδη.
Στη διάρκεια του προεκλογικού, όπως έλεγαν παλιά και έμπειρα στελέχη του κόμματος, η ηγεσία έπαιξε προσεκτικά, απέφυγε τα λάθη, κινητοποίησε τον μηχανισμό και οι 56 υποψήφιοι έκαναν πάρα πολλή δουλειά. Σημειώνουν επίσης ότι ο ΔΗΣΥ παρουσίασε θέσεις μέσα σ’ ένα προεκλογικό του οποίου κύριο χαρακτηριστικό ήταν η παντελής απουσία προτάσεων.
Η αποφυγή ανοικτής σύγκρουσης με την κυβέρνηση και οι πληροφορίες για πιθανή μετεκλογική συμμαχία με γνώμονα το καλό του τόπου φάνηκαν να επιδρούν θετικά, κάτι που καταγράφηκε στις μετρήσεις όλου του τελευταίου διαστήματος. Θετική επίδραση ασκεί και η ενδεχόμενη σύμπλευση με το ΔΗΚΟ.
Οι σημερινές εκλογές είναι και ένα προσωπικό στοίχημα για την Αννίτα Δημητρίου, η οποία, εάν καταφέρει να κρατηθεί στην πρώτη θέση με αξιόλογη διαφορά από το δεύτερο ΑΚΕΛ, θα μπορεί να παίξει τα δικά της χαρτιά στην Πινδάρου. Δύσκολα θα τεθεί θέμα ηγεσίας έστω και με απώλεια ποσοστών ή εδρών. Για να προκύψει κάτι τέτοιο θα πρέπει το αποτέλεσμα να είναι καταστροφικό, κάτι που δεν αναμένεται να συμβεί.
Ένα αριστερό αντιπολιτευτικό μπλοκ
Αυτές οι εκλογές θα μπορούσαν να είναι ένα μομέντουμ για το ΑΚΕΛ για να ανακάμψει και να αποτελέσει και πάλι την πρώτη πολιτική δύναμη. Για το κόμμα της κυπριακής αριστεράς το κλίμα ήταν ευνοϊκό. Ο βασικός του αντίπαλος παραμένει λαβωμένος από τις προεδρικές του ’23, εμφανίζεται ως η κατ’ εξοχήν αντιπολίτευση απέναντι σε μια ακόμα κεντροδεξιά κυβέρνηση. Ωστόσο οι ενδείξεις είναι πως και σ’ αυτές τις εκλογές θα περιοριστεί και πάλι στα χαμηλά.
Για το ΑΚΕΛ το διακύβευμα είναι να αποδείξει ότι μπορεί να συσταθεί και να λειτουργήσει ένα αριστερό ή αριστερογενές μπλοκ το οποίο να ενεργεί ως πραγματική αντιπολίτευση και όχι απλώς ως μια αρνητική πλειοψηφία. Τις τελευταίες δύο εβδομάδες έδειξε σαφώς τις προθέσεις του ως προς τη σύμπηξη συμμαχιών με δυνάμεις όπως το Άλμα και την Άμεση Δημοκρατία.
Παρά τις προσωπικές επιθέσεις από τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη κατά του Στέφανου Στεφάνου, αλλά και την ενόχληση που επικρατεί στο κόμμα από ενέργειες της Ειρήνης Χαραλαμπίδου, οι γέφυρες ανάμεσα στις δύο πλευρές έμειναν σταθερές.
Φαίνεται ξεκάθαρα ότι αυτό που θα επιδιώξει το ΑΚΕΛ είναι να συνενώσει όλες εκείνες τις δυνάμεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια πλειοψηφία εντός της Βουλής. Γι’ αυτό και προσπερνά τις όποιες εις βάρος του αιχμές ότι αποτελεί μέρος του συστήματος και εμφανίζεται έτοιμο να συνεργαστεί με τα λεγόμενα αντισυστημικά κόμματα – παρά το γεγονός ότι η εμφάνισή τους συνέβαλε στη διατήρηση των χαμηλών ποσοστών του.
Χάθηκε ο ρυθμιστικός ρόλος αλλά
Για δεκαετίες το Δημοκρατικό Κόμμα μπορούσε να αποτελεί τον ρυθμιστή των πολιτικών πραγμάτων στον τόπο – να κυβερνά το ίδιο ή να συμμετέχει σε κυβερνητικό σχήμα. Αλλά και να είναι ο παίκτης που θα κρίνει το τελικό αποτέλεσμα μέσα στη Βουλή, επιβάλλοντας ενίοτε και τους δικούς του όρους.
Αυτός ο ρυθμιστικός ρόλος που διατηρούσε για δεκαετίες το ΔΗΚΟ φαίνεται πως έχει χαθεί. Γι’ αυτό και το διακύβευμά του σ’ αυτές τις εκλογές είναι εντελώς διαφορετικό, και έχει να κάνει με την αποφυγή περαιτέρω συρρίκνωσής του.
Ως προς το εκλογικό του εκτόπισμα, όλα δείχνουν ότι θα είναι μονοψήφιος αριθμός και σίγουρα δεν θα είναι το τρίτο κόμμα στη Βουλή.
Αν και με μεγάλη καθυστέρηση ανέδειξε τα θετικά της διακυβέρνησης Χριστοδουλίδη και εάν αυτή η κίνηση έχει αντίκτυπο στο τελικό αποτέλεσμα με το κόμμα να κρατιέται στην τέταρτη θέση, αυτό θα παίξει ρόλο για την επόμενη ημέρα και το θέμα παραμονής στην κυβέρνηση. Σημαντικό στοιχείο για την επόμενη ημέρα είναι και η συμμετοχή του σε μια ευρύτερη κεντροδεξιά συμμαχία – κινήσεις που σίγουρα θα συμβάλουν στο να απορροφηθούν οι όποιοι κραδασμοί από ένα μονοψήφιο ποσοστό.
Μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας
Τέσσερις πολιτικοί σχηματισμοί δίνουν τέσσερις διαφορετικές μάχες, ο καθένας για δικούς του ξεχωριστούς σκοπούς. Κάποια από αυτά τα κόμματα βρίσκονται μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας.
Για την ΕΔΕΚ είναι ίσως η πιο δύσκολη μάχη που δίνει στην ιστορία της και εκ του σημερινού αποτελέσματος θα διαφανεί εάν ένα από τα ιστορικά κόμματα του τόπου θα συνεχίσει και από αύριο να βρίσκεται στον εκλογικό χάρτη της Κύπρου. Αν και τα πολλαπλά προβλήματα των τελευταίων χρόνων επέφεραν θανάσιμα πλήγματα στους σοσιαλιστές, φαίνεται πως ο κομματικός πατριωτισμός παραδοσιακών ΕΔΕΚιτών μπορεί να δώσει φιλί της ζωής στο κόμμα.
Τη δική της μάχη επιβίωσης δίνει και η Δημοκρατική Παράταξη, η οποία, εάν στο τέλος της ημέρας τα καταφέρει, θα δικαιώσει τον Μάριο Καρογιάν αλλά και όσους στο κόμμα επέμεναν να εργάζονται κατά τρόπο συστηματικό και παραδοσιακό. Με τις δημοσκοπήσεις να μην καταγράφουν αποτύπωμα από τη ΔΗΠΑ, το κόμμα κινήθηκε κάτω από το ραντάρ. Αναμένεται να είναι ενδιαφέρον το τι θα δώσει η σημερινή βραδιά και εάν τελικά θα διαψευστούν τα προγνωστικά.
Οι Οικολόγοι αποτελούν ένα ακόμα ερωτηματικό για τη σημερινή ημέρα. Δίνουν τη δική τους μάχη για να παραμείνουν στη Βουλή, κινούνται και αυτοί κάτω από το ραντάρ – μπορεί όμως τελικά να κάνουν και την έκπληξη σ’ αυτές τις εκλογές από εκεί που κανένας δεν το περιμένει.
Το Βολτ είναι ένα από τα νέα κόμματα που οι δημοσκοπήσεις το δείχνουν να μπαίνει στη Βουλή έστω και οριακά. Η προσοχή του στρέφεται στην αυριανή ημέρα, οπότε θα ξεκαθαρίσει και μέσα από τους σταυρούς προτίμησης ποιοι θα εκπροσωπούν το κόμμα στη Βουλή.
Με μια Βουλή στην οποία οι ισορροπίες θα είναι πολύ λεπτές, αν αυτά τα κόμματα μπουν, τότε θα αποτελούν τα swing votes. Θα έχουν μικρή αλλά καθοριστική παρουσία.
Το πείραμα των νεοφανών σχηματισμών
Είναι ίσως η πρώτη φορά, μετά το 1976, που πρωτοεμφανιζόμενοι πολιτικοί σχηματισμοί έχουν ένα σημαντικό λαϊκό εκτόπισμα. Αυτή την εικόνα έδειξαν όλες οι μετρήσεις από πολύ νωρίς αλλά και αυτές που συνεχίζονταν μέχρι και τα τελευταία 24ωρα πριν ανοίξουν οι κάλπες.
Για το Άλμα το διακύβευμα των σημερινών εκλογών είναι να επιβεβαιώσει το εκλογικό του αποτύπωμα, αποδεικνύοντας ότι δεν είναι ένα φαινόμενο που κέρδισε αγάπη αλλά όχι πραγματική στήριξη. Θα διαφανεί σήμερα εάν η πίεση που δέχθηκε από διάφορες κατευθύνσεις τελικά προκάλεσε απώλειες. Αλλά κυρίως θα διαφανεί το πόσο ζημιογόνα ήταν τα λάθη που έγιναν την τελευταία περίοδο από τον ίδιο τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη και άλλα στελέχη του Άλματος.
Σε κάθε περίπτωση για το Άλμα οι σημερινές εκλογές είναι ένα κομβικό σημείο καθώς από το αποτέλεσμα θα διαφανεί εάν υπάρχει προοπτική για την επόμενη ημέρα και τις επόμενες Προεδρικές Εκλογές που ήταν εξαρχής ο βασικός στόχος του Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Ακόμα και το προεκλογικό του μανιφέστο που κυκλοφόρησε λίγα 24ωρα πριν τις εκλογές δείχνει τις προθέσεις του καθώς περισσότερο είναι θέσεις υποψήφιου για τις Προεδρικές εκλογές παρά ενός κόμματος που θέλει να μπει στη Βουλή.
Η σύμπλευση με το ΑΚΕΛ είναι ορατή από τώρα, αλλά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το Άλμα και ο Οδυσσέας θα δεθούν στο άρμα της κυπριακής αριστεράς.
Ίσως το μεγάλο ερωτηματικό για την αποψινή βραδιά είναι πού θα σταματήσει ο πήχης του εκλογικού εκτοπίσματος της Άμεσης Δημοκρατίας. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα ποιο θα είναι το ποσοστό του νεοφανούς σχηματισμού. Με την ίδια ευκολία που μπορεί να πάει προς τα κάτω, μπορεί να κινηθεί και προς τα πάνω. Όσοι παρακολουθούν από κοντά τις τάσεις του εκλογικού σώματος και ξέρουν να τις διαβάζουν προσεκτικά, δεν αποκλείουν το κόμμα του Φειδία να αποτελέσει τη μεγάλη έκπληξη. Άλλωστε, οι υποστηρικτές του στα κοινωνικά δίκτυα θα σηκωθούν σήμερα και θα πάνε να ψηφίσουν.
Αυτή τη φορά ο τρίτος πόλος δεν είναι στο κέντρο
Αυτές οι εκλογές θα επιβεβαιώσουν τη δημιουργία ενός τρίτου πόλου ο οποίος αυτή τη φορά δεν προέρχεται από το κέντρο. Το διακύβευμα για το ΕΛΑΜ σ’ αυτές τις εκλογές είναι να καταφέρει να μετασχηματιστεί από μια περιθωριακή (όπως έλεγαν πολλοί) σε μια κεντρική δύναμη του χώρου, χωρίς την ίδια ώρα να χάσει την ταυτότητά του.
Η σταθερή άνοδος που καταγράφει το κόμμα τα τελευταία χρόνια αποτελεί αποτέλεσμα διαφόρων συγκυριών και δείχνει ότι μπορεί να εκφράσει μια σημαντική μερίδα του εκλογικού σώματος. Παρά τις επιθέσεις που δέχεται κατά καιρούς από όλες τις κατευθύνσεις, τα κατάφερε όχι μόνο να μείνει αλώβητο αλλά να βγαίνει και κερδισμένο. Και σύμφωνα με όλες τις μετρήσεις που έχουν γίνει, είναι το μόνο κόμμα μετά τον ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ που καταγράφει διψήφιο ποσοστό.
Εκ της ισχύος που θα έχει στη νέα Βουλή θα δείξει εάν μπορεί να διαχειριστεί την ενίσχυση του εκλογικού εκτοπίσματος. Μια τρίτη θέση στη Βουλή σημαίνει πάρα πολλά και σίγουρα οι πολιτικοί του αντίπαλοι θα είναι δύσκολο να το περιθωριοποιήσουν κατά την κατανομή των προεδριών των κοινοβουλευτικών επιτροπών.
Στην προηγούμενη Βουλή ήταν το μόνο κόμμα που δεν του δόθηκε προεδρεία κοινοβουλευτικής επιτροπής· του δόθηκε μια υποεπιτροπή. Στο νέο κοινοβούλιο μια ανάλογη προσπάθεια για απομόνωση του ΕΛΑΜ μόνο αρνητικό αντίκτυπο θα έχει, όχι για το ίδιο αλλά για τους άλλους.
