Με τις σημερινές εκλογές πάμε πού; Εύκολη η απάντηση πριν από μερικές πενταετίες, δύσκολη την εποχή της εικόνας, των εντυπώσεων, της αμφισβήτησης των πάντων, της εκδίκησης. Ακόμη πιο δύσκολη την ώρα που απαιτείται υπευθυνότητα, σοβαρότητα, συνεργασίες. Ο πολιτικός αναλυτής και επικοινωνιολόγος Ανδρέας Χατζηκυριάκος εκτιμά ότι  η φάση είναι λιγότερο προβλέψιμη με πιο δύσκολη τη διαχείριση καθώς εισερχόμαστε σε περίοδο μεταβατική με μια πιο κατακερματισμένη Βουλή αλλά και στο τέλος του πολιτικού μοντέλου που υπηρέτησε τη χώρα μετά την τουρκική εισβολή.

Στη συνέντευξή του στο «Φ» σημειώνει ότι δεν απαιτείται κανένα προσόν για να είναι ένας υποψήφιος για τη Βουλή και εύχεται να μην πιαστούμε κορόιδα των influencers, των youtubers και των δήθεν σωτήρων από τη διαφθορά. Καταγράφει την ανησυχία του να μπούμε σε παρατεταμένη περίοδο σύγκρουσης αν δεν βρεθούν τρόποι συνεννόησης και στέκεται στον υπαρκτό κίνδυνο να γίνει πολύ πιο δύσκολη η παραγωγή πολιτικών αποφάσεων και η ψήφιση κρίσιμων νομοσχεδίων.

Βουλευτικές της εικόνας, βουλευτικές του “κατσιαρίσματος” με ελάχιστη πολιτική συζήτηση ουσίας οδηγούν αλήθεια σε ποιο αποτέλεσμα;

Ήταν η προεκλογική με τη λιγότερη πολιτική συζήτηση και την περισσότερη ένταση. Οι απόπειρες για πολιτική συζήτηση, έστω και επιφανειακή, «πνίγηκαν» από το τσουνάμι της Σάντη, τον γάμο του Φειδία και μια διάθεση εκδικητικότητας, κρυμμένη κάτω από τον μανδύα της τιμωρίας της διαφθοράς. Το γεγονός ότι τα κάποτε μεγάλα κόμματα, ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, δεν κατόρθωσαν σε καμία στιγμή να επηρεάσουν την προεκλογική ατζέντα, αλλά σύρθηκαν από τα νεοφανή σχήματα και τα κοινωνικά δίκτυα, είναι σημάδι της αδυναμίας τους. Που οδηγούμαστε; Πιστεύω στο τέλος του πολιτικού μοντέλου που υπηρέτησε τη χώρα μετά την εισβολή και μέχρι την ένταξη μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Από αύριο εισερχόμαστε σε μια μεταβατική περίοδο, αγνώστου διάρκειας, με μια πιο κατακερματισμένη Βουλή, όχι διότι θα εισέλθουν πολλά κόμματα, αλλά διότι εντός των κοινοβουλευτικών ομάδων θα επικρατεί ανομοιογένεια και οι προσωπικότητες θα υπερισχύουν της κομματικής πειθαρχίας. Αυτό καθιστά τη νέα φάση λιγότερο προβλέψιμη και δυσκολότερη στη διαχείριση.

Ο νέος κομματικός χάρτης θα σημαίνει τι, σε μια συγκυρία που απαιτεί σοφά μυαλά, εγρήγορση και αποτελεσματικότητα;

Πρώτα απ’ όλα, αναθεωρείται στην πράξη η έννοια του κόμματος, όπως το ξέραμε. Με την αποδυνάμωση ή απονεύρωση των ιδεολογιών, έχει ξεθωριάσει ο διαχωρισμός Δεξιά – Αριστερά, που ήταν κυρίαρχος. Γι’ αυτό βλέπουμε το ΕΛΑΜ, για παράδειγμα, να ψηφίζει με ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ σε θέματα άμυνας και με το ΑΚΕΛ σε θέματα οικονομίας. Επίσης, όπως είναι δομημένο το πολιτειακό μας σύστημα, η δημοκρατία στην Κύπρο δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς συναινέσεις. Δεν είμαστε Ελλάδα ή Βρετανία, όπου η κυβέρνηση σχηματίζεται μόνο αν διαθέτει κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Στην Κύπρο, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να εκλεγεί χωρίς να ελέγχει τη Βουλή. Αυτό σημαίνει ότι, για να περάσουν νομοσχέδια, για να δημιουργηθούν πλειοψηφίες και για να κυβερνηθεί ο τόπος, χρειάζονται συνεργασίες, οι οποίες απαιτούν διάλογο, διαπραγμάτευση και συμβιβασμούς. Εντός Βουλής, η ευθύνη παραμένει στους ώμους του ΔΗΣΥ και του ΑΚΕΛ – όχι για να βρουν τρόπους μεταξύ τους συνεργασίας – αλλά για να σχηματίσουν και να ηγηθούν συμμαχιών που θα παράγουν σταθερότητα και θα επιτρέψουν στη χώρα να συνεχίσει να λειτουργεί και να αναπτύσσεται. Ταυτόχρονα θα επιτρέψει και στα ίδια να ανακτήσουν τον πρωταγωνιστικό τους ρόλο, τον οποίο έχασαν στις Προεδρικές του ’23 και όχι στις Βουλευτικές του ’26.

Την ισχυρή τάση για εκδίκηση και την ευκολία με την οποία κάποιες εκατοντάδες πολίτες είδαν εαυτούς ως “από μηχανής Θεούς” πώς την εξηγείτε;

Μού θυμίζει κάπως την εποχή του χρηματιστηρίου. Τότε που η μεγάλη πλειοψηφία την είδαμε επενδυτές. Τότε δεν χρειαζόταν κανένα προσόν για να γίνεις επενδυτής (ούτε καν χρήματα, αφού μας τα δάνειζαν με ευκολία οι τράπεζες). Σήμερα δεν χρειάζεται κανένα, μα κανένα προσόν για να είσαι υποψήφιος, πέραν του ορίου ηλικίας και του λευκού ποινικού μητρώου. Όπως δεν χρειάζεται και κανένα προσόν, για παράδειγμα, για να είσαι δημοσιογράφος (ούτε καν στοιχειώδη ελληνικά, αφού μπορείς να κάνεις αναρτήσεις σε greekenglish). Αυτή η ισοπέδωση είναι αποτέλεσμα μιας συσσωρευμένης απογοήτευσης και ενός έντονου αισθήματος γενικής απαξίωσης. Πολλοί πολίτες αισθάνθηκαν – όχι άδικα – ότι για χρόνια δεν ακούγονταν, δεν εκπροσωπούνταν και δεν έβλεπαν δικαιοσύνη ή αξιοκρατία. Ότι ήταν στην απ’ έξω. Τον καιρό του χρηματιστηρίου οι πολλοί πιάστηκαν κορόιδα των λίγων, των αετονύχηδων. Εύχομαι τώρα να μην πιαστούμε κορόιδα των influencers, των youtubers και των δήθεν σωτήρων από τη διαφθορά.

Ισχύει η σύγκρουση μεταξύ παλιού και νέου ή θα έχουμε σύγκρουση δύο ανόμοιων μετώπων με ορίζοντα το 2028;

Πιστεύω ότι, σ’ αυτές τις εκλογές ο ανταγωνισμός είναι μεταξύ του παλιού τρόπου επικοινωνίας και του νέου. Η Άμεση Δημοκρατία, είτε μας αρέσει είτε όχι, έχει εισάγει ένα νέο τρόπο επικοινωνίας. Το τι λέει, τις περισσότερες φορές, είναι ανοησίες και ασυναρτησίες. Το πώς το λέει, όμως, το κάνει ελκυστικό σε μια ολοένα και μεγαλύτερη μερίδα της κοινωνίας, που κλείνει τα αυτιά και τα μάτια της όταν βλέπει τους παραδοσιακούς πολιτικούς να μιλάνε.  Όλα τα άλλα κόμματα, ανεξαρτήτως ημερομηνίας ίδρυσης, επικοινωνούν με τον παλιό τρόπο, το οποίο δεν είναι απαραίτητα λάθος, αφού ένα σημαντικό μέρος του ακροατηρίου τους συνεχίζει να επικοινωνεί έτσι. Ταυτόχρονα, πειραματίζονται με  τα νέα εργαλεία, αλλά ακόμη να βρουν τη συνταγή που τους ταιριάζει. Διότι στα νέα εργαλεία, για παράδειγμα, το να αντιγράφεις τον Μητσοτάκη στο tik tok χωρίς να προσαρμόζεις τον ρόλο στο μπόι σου αφήνει αδιάφορους όσους επικοινωνούν μέσω αυτής της πλατφόρμας. Πρέπει ο καθένας να βρει τι του ταιριάζει και να είναι αυθεντικός, όχι να είναι ορατό δια γυμνού οφθαλμού ότι μαϊμουδίζει ένα ρόλο. Στέκομαι περισσότερο στην επικοινωνία, διότι δυστυχώς κυριαρχεί. Το μήνυμα, οι πολιτικές θέσεις, για τους ψηφοφόρους είναι δευτερεύουσες για μια σειρά λόγων. Το 2028 είτε θα έχουμε σύγκρουση ανόμοιων, αλλά μπορεί και να έχουμε – και πάλι – σύγκρουση παρόμοιων, όπως είχαμε το 2023.

Η πρώτη μάχη θα δοθεί για την προεδρία της Βουλής. Αποτολμάτε πρόγνωση;

Η μάχη για την προεδρία της Βουλής θα είναι η πρώτη μεγάλη δοκιμασία του νέου πολιτικού σκηνικού. Εκεί θα φανεί εάν οι δυνάμεις, που προεκλογικά εμφανίζονταν ως οι υπεύθυνες και οι σωματοφύλακες της σταθερότητας το εννοούσαν ή ήταν προεκλογικά παραμύθια. Εάν οι προσωπικές φιλοδοξίες αφεθούν να τορπιλίσουν τις προσπάθειες δημιουργίας συμμαχιών με προοπτική, τότε θα αποδειχθούν πολύ κατώτεροι των περιστάσεων, με ότι συνεπάγεται αυτό για τη χώρα. Η ευθύνη, ο πρωταγωνιστικός ρόλος – επαναλαμβάνω – είναι στον ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ. Αν δεν ανταποκριθούν στις ανάγκες των καιρών, τότε οι ευθύνες που θα τους βαρύνουν θα είναι κατά πολύ μεγαλύτερες όσων σήμερα κατηγορούμε ότι κατσιαρίζουν. Αν δεν βρεθούν δρόμοι συνεννόησης θα μπούμε σε περίοδο παρατεταμένης σύγκρουσης μέχρι το 2028.

Μειώνεται η κουλτούρα τηςσυνεργασίας

Να αναμένουμε ακόμη και δυσλειτουργικότητα της κρατικής μηχανής εξαιτίας των εκλογικών ισορροπιών τρόμου;

Είναι ένας υπαρκτός κίνδυνος να γίνει πολύ πιο δύσκολη η παραγωγή πολιτικών αποφάσεων και η ψήφιση κρίσιμων νομοσχεδίων. Το κυπριακό πολιτικό σύστημα στηρίχθηκε για δεκαετίες σε κάποιες βασικές ισορροπίες. Τώρα αυτές αλλάζουν ταυτόχρονα: αποδυναμώνονται τα μεγάλα κόμματα, ενισχύονται οι προσωποκεντρικές επιλογές, μεγαλώνει η πόλωση και μειώνεται η κουλτούρα συνεργασίας. Και όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο που είναι μπροστά μας μεγάλα ζητήματα. Το Κυπριακό μπορεί να απουσίαζε από την προεκλογική συζήτηση, αλλά θα επιστρέψει, είτε άμεσα αν προκύψει προοπτική λύσης είτε έμμεσα, μέσα από ζητήματα όπως το μεταναστευτικό, τη συζήτηση για την ένταξη μας στο Σένγκεν, ακόμη και ζητήματα όπως η αφθώδης νόσος, που εγείρουν αυτόματα το θέμα της διακίνησης και του λαθρεμπορίου με τα κατεχόμενα.