Η καλοστημένη μηχανή προπαγάνδας της Τουρκίας
Η τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία καταγράφει την κατεύθυνση προς την οποία κινείται η χώρα και τον ιδεολογικό της προσανατολισμό.
Τα προγράμματα σπουδών δίνουν τόση έμφαση στις «εθνικές, ηθικές και πολιτιστικές αξίες», ώστε αυτές υπερισχύουν της επιστημονικά τεκμηριωμένης μάθησης. Οι θρησκευτικές ομάδες αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή στα σχολεία.
Η βιομηχανία θεάματος ξαναγράφει την τουρκική ιστορία όπως τη θέλει η Τουρκία του Ερντογάν.
Η μηχανή προπαγάνδας στήνεται πρώτα στο εσωτερικό και στη συνέχεια εξάγεται προς κάθε κατεύθυνση.
Πρώτοι στόχοι είναι η Αφρική και η Ασία.
Στο στόχαστρο βρίσκονται όμως και η Νότια Αμερική και η ίδια η Ευρώπη.
Τι εντοπίζει η Κομισιόν
Η φετινή έκθεση μπορεί να μη χρησιμοποιεί τη λέξη «ισλαμοποίηση» για την Τουρκία του 2026, όμως οι περιγραφές της μιλούν από μόνες τους.
σχολεία ΕΕΚ και θρησκευτικά σχολεία
Το «Μοντέλο Παιδείας του Αιώνα της Τουρκίας» εισήχθη το 2024 και ισχύει ήδη στη 2η, την 6η και την 9η τάξη.
Η έμφαση στις εθνικές, ηθικές και πολιτιστικές αξίες υπερισχύει της επιστημονικής μάθησης.
Τα σχολεία ΕΕΚ και τα θρησκευτικά σχολεία συγκεντρώνουν περίπου το 40,6% των εγγραφών στην ανώτερη δευτεροβάθμια, με επίμονες ανισορροπίες μεταξύ των φύλων.
Εγκύκλιος του Φεβρουαρίου 2026 για δραστηριότητες του Ραμαζανιού στα σχολεία άναψε ξανά τη συζήτηση για την κοσμικότητα.
Ο υπουργός Παιδείας κίνησε νομικές διαδικασίες εναντίον διανοουμένων και οργανώσεων που υπέγραψαν διακήρυξη υπέρ της κοσμικότητας.
Το υπουργείο επιτρέπει ολοένα και περισσότερο σε δομές που συνδέονται με ταρίκατ να επηρεάζουν την εκπαίδευση.
Ανανέωσε πρωτόκολλο που δίνει σε ίδρυμα νεολαίας πρόσβαση σε χιλιάδες δημόσια σχολεία το καλοκαίρι, για θρησκευτικά μαθήματα, αν και το Συμβούλιο της Επικρατείας είχε ακυρώσει παρόμοιο.
Δεν έχουν ληφθεί μέτρα για όσα εντόπισε το ΕΔΔΑ στα υποχρεωτικά θρησκευτικά μαθήματα.
Παιδιά προτεσταντικών οικογενειών υποχρεώθηκαν να επιλέξουν σουνιτικό μάθημα, αν και δικαιούνταν απαλλαγή. Άθεοι και αγνωστικιστές αντιμετωπίζουν διακρίσεις.
Παρά τα φεστιβάλ, οι δημόσιες δαπάνες μένουν χαμηλές, οι αυθαίρετες απαγορεύσεις εκδηλώσεων συνεχίζονται και μένει λίγος χώρος σε κριτικές φωνές.
Η Τουρκία δεν συμμετέχει στη «Δημιουργική Ευρώπη» 2021–2027.
Πέρα από τα σύνορα
Η έκθεση αφορά όσα συμβαίνουν μέσα στην Τουρκία. Όμως η Άγκυρα έχει στήσει μια μηχανή που εξάγει τον τουρκικό «πολιτισμό» προς κάθε κατεύθυνση.
Η βιομηχανία του θεάματος ως πρώτο βήμα
Δεν ζητά άδεια, δεν χρειάζεται συμφωνίες κυβερνήσεων. Μπαίνει στο σαλόνι πριν από οτιδήποτε άλλο.
1 · Εμπορική
Ιδιωτικά στούντιο, μελόδραμα- Λατινική Αμερική
- Βαλκάνια
- Αν. Ευρώπη
- Αφρική
2 · Κρατική
Ιστορικά έπη της TRT- «Ερτογρούλ»
- «Οσμάν»
- «Αβδούλ Χαμίτ»
όπως τη θέλει η Άγκυρα
Στις αρχές του 2000 οι τουρκικές σειρές απέφεραν από το εξωτερικό περίπου 10 εκατ. δολάρια τον χρόνο. Σήμερα τα έσοδα ξεπερνούν το 1 δισ.
Οι παραγωγές, κατά την Άγκυρα, φτάνουν σε πάνω από ένα δισεκατομμύριο θεατές σε 170 χώρες. Η Τουρκία λέει ότι έχει μία από τις τρεις μεγαλύτερες τηλεοπτικές βιομηχανίες του κόσμου.
Το ενδιαφέρον για τουρκικό περιεχόμενο αυξήθηκε κατά 184% από το 2020 ως το 2023.
Ιδιωτικά στούντιο πουλούν μελόδραμα. Οι σειρές αυτές δεν μεταφέρουν ιδεολογία αλλά οικειότητα: το τουρκικό σπίτι, την Κωνσταντινούπολη, τη γλώσσα.
Τα ιστορικά έπη της TRT, ο «Ερτογρούλ», ο «Οσμάν», ο «Αβδούλ Χαμίτ», προσθέτουν και το ιδεολογικό αφήγημα.
Ο «Ερτογρούλ» πουλήθηκε σε 71 χώρες και μεταφράστηκε σε 25 γλώσσες.
Το Ραμαζάνι του 2020 τον είδαν στην κρατική τηλεόραση του Πακιστάν πάνω από 130 εκατ. άνθρωποι. Ένα ολόκληρο έθνος πρόβαλε πάνω του το όνειρο μιας υπερεθνικής μουσουλμανικής κοινότητας.
Έτσι, η Τουρκία επιχειρεί να ξαναγράψει την ιστορία όπως την αντιλαμβάνεται σήμερα και όχι όπως ήταν. Φτιάχνει το δικό της αφήγημα και το πλασάρει διεθνώς.
Το κράτος πληρώνει τον λογαριασμό
Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Έρσοι, ανακοίνωσε επιδότηση έως 100.000 δολαρίων ανά επεισόδιο για σειρές που πωλούνται στο εξωτερικό. Τα κριτήρια είναι αποκαλυπτικά:
- Μετάδοση σε τουλάχιστον τρεις ηπείρους και δέκα χώρες
- Προβολή της Τουρκίας
- Διάδοση της τουρκικής γλώσσας
- Γυρίσματα σε τουριστικούς προορισμούς που επιλέγει το κράτος
«Το μεγαλύτερο μάθημα τουρκικών στον κόσμο»Ο Έρσοι για τις σειρές. Οι πρωταγωνιστές τους, είπε, θα γίνουν «πρέσβεις τουρισμού».
Τον Αύγουστο, η Διεύθυνση Επικοινωνίας της Προεδρίας οργάνωσε εκδήλωση με τίτλο «Το παγκόσμιο αφήγημα της μάρκας Τουρκία: οι τουρκικές σειρές». Ο θεσμός που η Κομισιόν κατηγορεί για πολιτική μεροληψία διεκδικεί πλέον ανοιχτά τις σειρές ως δικό του εργαλείο.
Η δική της βιτρίνα
tabii: το «Netflix» της Άγκυρας
Η Άγκυρα δεν θέλει να εξαρτάται από το Netflix. Τον Μάιο του 2023 η TRT έστησε τη δική της παγκόσμια πλατφόρμα, το tabii, με τον τότε διευθυντή Επικοινωνίας της Προεδρίας, Φαχρετίν Αλτούν, στα εγκαίνια. Οι γλώσσες της πρώτης φάσης λένε μόνες τους την ιστορία:
Δηλαδή οι δύο Αμερικές, ο αραβικός κόσμος και το Πακιστάν: οι τρεις αγορές που έχουν ήδη αγκαλιάσει τον «Ερτογρούλ».
Όπου το αφήγημα αμφισβητείται, η Άγκυρα πιέζει
Μετά από διαμαρτυρίες του τουρκικού ΥΠΕΞ, το Netflix ανέστειλε τη διεθνή προβολή της σειράς «Famagusta» για την εισβολή του 1974.
Οι δεκαεπτά βραχίονες της Άγκυρας
Πίσω από κάθε τουρκικό σχολείο στο Σαχέλ, κάθε τέμενος στα Βαλκάνια και κάθε σειρά στην πακιστανική τηλεόραση υπάρχει ένας κρατικός φορέας.
Πίσω από κάθε σχολείο, κάθε τέμενος και κάθε σειρά υπάρχει ένας κρατικός φορέας. Συνολικά, τουλάχιστον δεκαεπτά.
Το 2026 οι φορείς που δρουν στο εξωτερικό διαθέτουν περίπου 475 εκατ. ευρώ, χωρίς τη διεθνή TRT. Ολόκληρο το υπουργείο Εξωτερικών έχει περίπου 835 εκατ.
Η ήπια ισχύς κοστίζει, δηλαδή, περισσότερο από το μισό της τουρκικής διπλωματίας.
Τα δίκτυα, ανά πεδίο
Ποιος κάνει τι, και με πόσα
Πάτησε ένα πεδίο ←→
Προϋπολογισμοί 2026, εκατ. €
Το Diyanet είναι ο μεγαλύτερος φορέας, αλλά τα περισσότερα χρήματά του πηγαίνουν σε μισθούς στο εσωτερικό (γι' αυτό η μπάρα είναι κομμένη). Πηγή: infographic Philenews.
Το σχολείο
Ίδρυμα Maarif
Ιδρύθηκε το 2016, στον απόηχο της απόπειρας πραξικοπήματος, με έναν στόχο: να περάσουν στον έλεγχό του τα σχολεία του Γκιουλέν στο εξωτερικό. Δέκα χρόνια μετά:
Τα χρήματα βγαίνουν από τον ίδιο προϋπολογισμό που, κατά την Κομισιόν, αφήνει παιδιά εκτός σχολείου μέσα στην ίδια την Τουρκία:
Η Αφρική είναι το κύριο πεδίο. Τη μέθοδο την έχουν περιγράψει οι ίδιοι οι εκπρόσωποι του Ιδρύματος:
1. Ένα νηπιαγωγείο στο Ναϊρόμπι
Εντοπίζεις τους καλύτερους μαθητές.
2. Βύθιση
Τους βυθίζεις στην τουρκική γλώσσα και κουλτούρα.
3. Υποτροφία Türkiye Bursları
Η YTB δίνει περίπου 5.000 θέσεις τον χρόνο. Το 2026 έκαναν αίτηση 200.000 νέοι από 164 χώρες.
Περίπου 1 θέση για κάθε 40 αιτούντες
4. Ένα υπουργικό γραφείο όπου μιλούν τουρκικά
Εκεί καταλήγει η αλυσίδα.
Ο ιμάμης
Diyanet
Ο μεγαλύτερος από αυτούς τους φορείς, με προϋπολογισμό περίπου 3,1 δισ. ευρώ, αν και τα περισσότερα πηγαίνουν σε μισθούς στο εσωτερικό. Στο εξωτερικό έχει:
Το Διεθνές Πρόγραμμα Ιεροδιδασκαλείων φέρνει στην Τουρκία σχεδόν 2.000 μαθητές από πάνω από 110 χώρες. Στην τελευταία αφρικανική σύνοδο θρησκευτικών ηγετών στην Κωνσταντινούπολη ήρθαν μουφτήδες και υπουργοί Θρησκευμάτων από 52 χώρες.
Δίπλα στο κράτος δρουν οι θρησκευτικές κοινότητες, οι cemaat. Το Ίδρυμα Hüdayi και οι Süleymancılar λειτουργούν ιεροδιδασκαλεία σε:
Είναι η εξωτερική όψη αυτού που βλέπει η Κομισιόν στα σχολεία της Τουρκίας: το κράτος και τα ταρίκατ στο ίδιο σχέδιο.
Η γλώσσα και η βοήθεια
Yunus Emre & TİKA
Το Yunus Emre, το τουρκικό αντίστοιχο του Goethe-Institut, διαθέτει φέτος περίπου 41 εκατ. ευρώ και ανοίγει νέα κέντρα στη Λατινική Αμερική, παρά το σκάνδαλο απάτης που οδήγησε σε συλλήψεις στελεχών του.
Η TİKA χτίζει νοσοκομεία και σχολεία, αναστηλώνει οθωμανικά μνημεία και μοιράζει τρόφιμα το Ραμαζάνι.
Κάθε έργο φέρει την τουρκική πινακίδα και σημαία.
Τα κατεχόμενα ως δοκιμαστήριο
Οι οργανώσεις αυτές είναι ήδη παρούσες στα κατεχόμενα.
Σχολείο Hala Sultan
Το πρώτο ιεροδιδασκαλείο στο κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου, παρά τις αντιδράσεις των κοσμικών Τουρκοκυπρίων.
Γραφείο TİKA στη Λευκωσία
Η ηγεσία του καθεστώτος μίλησε για έργα «για τη διατήρηση και την προώθηση της τουρκικής παρουσίας».
Κέντρο Yunus Emre στη Λευκωσία
Ο τουρκικός «Goethe» έχει παρουσία και στην κατεχόμενη Λευκωσία.
Στα κατεχόμενα δρουν επίσης το Diyanet, το TDV και η Διεύθυνση Επικοινωνίας. Η Baykar είναι στο Λευκόνοικο, ενώ ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών και το TÜRKSOY έχουν τα κατεχόμενα ως παρατηρητή. Πηγή: infographic Philenews.