Τα ροζ φλαμίνγκο και η ροζ πολίχνη

Μέσα Οκτωβρίου περνώντας από τον δημόσιο κήπο Λεμεσού ακούω «κρου κρου κρου» τζαι ποσ̆σ̆επάζοντας από το διαχωριστικό παραπέτασμα βλέπω έκπληκτη, σε απόσταση αναπνοής μια υποψία λιμνούλας, όπου πανέμορφα ροζ φλαμίνγκο στέκονται ή μάλλον ξεκουράζονται στο ένα τους πόδι. Ποτέ άλλοτε δεν βρέθηκα τόσο κοντά τους αφού μόνο στη φύση και από απόσταση τα παρατηρώ, με τα κιάλια. Μα να που τώρα βρίσκονται τόσο κοντά μου, που αν δεν υπήρχε το προστατευτικό κιγκλίδωμα θα μπορούσα σχεδόν να τα αγγίξω.

Πώς αλήθεια επιβιώνουν τα αποδημητικά αυτά πτηνά στην παραλιακή λεωφόρο 28ης Οκτωβρίου, ακριβώς στο σημείο όπου βρίσκονται τα φώτα τροχαίας; Aυτοκίνητα και μηχανές σταματούν απότομα στα κόκκινα φανάρια ή σταρτάρουν με ένα βρουμμμμ, ξεσηκώνοντας ένα συννεφάκι από καυσαέριο, κάθε λεπτό, ασταμάτητα μέρα-νύχτα. Σίγουρα θα είχαν πετάξει μακριά αν δεν τους είχαν κόψει τα φτερά. Θα έσμιγαν με σμήνη πουλιών στα μακρινά μεταναστευτικά τους ταξίδια, σε άγνωστους προορισμούς, σε μια «αιώνια εναλλαγή» όπως λέει κι ο Καββαδίας. Μπορεί και να επέστρεφαν για να ξεχειμωνιάσουν στους υγροβιότοπους του Ακρωτηρίου και της αλυκής στη Λάρνακα.

Σιγά που θα κάθονταν με «σταυρωμένα» τα πόδια, στην κολύμπα του ζωολογικού κήπου για να τα θαυμάζουν και να φωτογραφίζονται μαζί τους παιδιά και γονείς, αναρτώντας στο διαδίκτυο τη φωτογραφία τους με τη λεζάντα “Feeling happy with the flamingos”. Τα πτηνά αν μπορούσαν θα έγραφαν στη δική τους “Feeling desperate at the zoo” γιατί ένα πουλί σε κλουβί και δη ένα αποδημητικό με κομμένα φτερά δεν μπορεί παρά να νιώθει μεγάλη δυστυχία. Η απρόσμενή μου συνάντηση με τους φοινικόπτερους, όπως είναι το επιστημονικό και το αρχαίο ελληνικό τους όνομα, εκτός από έκπληξη μου προκάλεσε πιότερο θλίψη.

Με μια γρήγορη επίσκεψη στο CHAT GPT μαθαίνω πως το όνομα του πουλιού αυτού στην αρχαιότητα ήταν φοινίκεος λόγω του πορφυρού, βαθυκόκκινου χρώματος του. Από την ίδια ρίζα εξάλλου προέρχεται και ο μυθικός Φοίνικας, το πτηνό της φωτιάς που αναγεννιέται από τις στάχτες του. Η λατινογενής ονομασία του, flamant/flamingo πήρε επίσης την ονομασία του από τη φλόγα (flama). Flamand, είναι και ο Φλαμανδός, ο κάτοικος της Φλάνδρας. Η ετυμολογία της λέξης έχει να κάνει και με τη γερμανική λέξη Vlaanderen, που σήμαινε «πλημμυρισμένη γη» ή «βάλτος». Μια παλιά λαϊκή θεωρία συνέδεε επίσης τους Φλαμανδούς με την ίδια λέξη, αφού είχαν ροδοκόκκινη επιδερμίδα και πυρόξανθα μαλλιά που έμοιαζαν με τη φωτιά.

Το φλαμίνγκο ή φοινικόπτερος εμφανίζεται στους «Όρνιθες» του Αριστοφάνη, κάνοντας μια φαντασμαγορική και κωμική παρουσία κατά την είσοδο των πουλιών του έργου. Είναι πανέμορφο, με φτερά κατακόκκινα σαν τη φωτιά, «καλός γε και φοινικιούς». Ο τσαλαπετεινός εξηγεί ότι πρόκειται για ένα πουλί των βάλτων και επιβεβαιώνει το όνομά του: «εικότως γ’ άρ’ όνομ’ αυτώ ’στι φοινικόπτερος» (δικαιολογημένα, λοιπόν, το λένε φοινικόπτερο – δηλαδή αυτό που έχει πορφυρά φτερά).

Αυτή η ξεκαρδιστική κωμωδία με πολιτικά, κοινωνικά και φιλοσοφικά μηνύματα γράφτηκε κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου και της καταστροφικής Σικελικής Εκστρατείας. Η Νεφελοκοκκυγία, δηλαδή η Πόλη των Κούκων στα Σύννεφα, αποτελεί μια ανάγκη του ανθρώπου για διαφυγή από τη σκληρή πραγματικότητα καταφεύγοντας στην ουτοπία, σε μια ιδανική κοινωνία, χωρίς πολέμους, διαφθορά ή κοινωνική παρακμή. Τα πουλιά συμβολίζουν την αθωότητα, την ελευθερία και την απλότητα της φύσης, σε πλήρη αντίθεση με τον αστικό εκφυλισμό των ανθρώπων που παρασύρονται από δημαγωγούς και τις προσωπικές τους φιλοδοξίες.

Σε μια εποχή και μια γεωπολιτική περιοχή με πολέμους και κοινωνικές αναταραχές, η ανάγκη του ανθρώπου να προσφύγει στη φύση δεν είναι απλά επιτακτική αλλά πρωτίστως λυτρωτική. Περιμένουμε και φέτος τις βροχές, που θα μετατρέψουν τις αλυκές μας και πάλι σε λίμνες, όπου θα καταλύσουν τα φλαμίνγκο για να ξεχειμωνιάσουν. Εκεί θα τρέξουμε όπως κάθε χρόνο, να δείξουμε περήφανοι στα παιδιά ή στους ηλικιωμένους γονείς μας, την ομορφιά των φοινικόπτερων στο φυσικό τους περιβάλλον.

Ας ονειρευτούμε πως τα φτερά των εγκλωβισμένων πτηνών θα αφεθούν να μεγαλώσουν, ώστε αυτά να πετάξουν στους βάλτους του Ακρωτηρίου, να σμίξουν με τα άλλα, σε εκείνο το αιθέριο ροζ συννεφάκι που ειδικά την ώρα του ηλιοβασιλέματος γίνεται ένα με την πύρινη μπάλα του ήλιου. Το δειλινό είναι η ώρα που κι εμείς αποκτούμε φτερά με τα οποία πετάμε για λίγο στους αιθέρες, πέρα από τις γκρίζες τσιμεντένιες πόλεις, φτάνοντας μέχρι τη Νεφελοκοκκυγία.

«Ακόμη βρέχει. Αιωνίως φαίνεται θα βρέχει. Κι αιωνίως θα κυκλοφορώ με μιαν ομπρέλα ψάχνοντας για μια πολίχνη ροζ γεμάτη ωραία υπαίθρια ζαχαροπλαστεία».

Οδυσσέας Ελύτης, Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου.

Καλές βροχές και καλό Νοέμβριο εύχομαι!

dena.toumazi@gmail.com