Mε την έλευση του νέου χρόνου μπαίνουμε στην τελική ευθεία της πολυσυζητημένης μεταρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στις 30 Ιουνίου 2024 πέφτει η αυλαία για τους σημερινούς δήμους. Καταργείται η υφιστάμενη θεσμική/νομική τους μορφή και την αμέσως επόμενη μέρα, την 1η Ιουλίου 2024, γυρίζει ο διακόπτης και αρχίζουν λειτουργία 20 νέοι ενοποιημένοι Δήμοι (με συμμετοχή και κοινοτήτων), μέσα από μια καινούργια νομοθεσία που αλλάζει δραματικά τη σημερινή εικόνα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με τη δημιουργία και του νέου θεσμού των Επαρχιακών Συμβουλίων. Για πρώτη φορά για ένα τόσο σημαντικότατο θέμα, από τη μια στιγμή στην άλλη, θα γίνει τόσο μεγάλη αλλαγή που θα επηρεάσει τις ζωές όλων των πολιτών, όλων των νοικοκυριών της Κύπρου και όλων των επαγγελματικών υποστατικών.
Θ΄ ανέμενε κανείς ότι τα κόμματα που ψήφισαν τη μεταρρύθμιση – και πρέπει ν΄αγωνιούν για τη σωστή λειτουργία της – θ’ ασχολούνταν συστηματικά με την πορεία της μεταρρύθμισης, θα ζητούσαν αδιάλειπτη ενημέρωση και θα φρόντιζαν ώστε το ένα και μοναδικό στοίχημα για το οποίο ψήφισαν τη μεταρρύθμιση των 20 δήμων να έχει 100% προοπτική επιτυχίας, γιατί αυτό το στοίχημα αγγίζει, όπως προαναφέρθηκε, και το τελευταίο νοικοκυριό της Κύπρου. Ποιο είναι το στοίχημα; Η προσφορά ποιοτικότερων υπηρεσιών στους δημότες με πιο χαμηλό τιμολόγιο. Γι΄ αυτό το λόγο έγινε η μεταρρύθμιση. Μόνο γι΄ αυτόν. Δυστυχώς, όπως εξελίσσονται τα πράγματα και τα ζούμε έντονα μέσα από το στάδιο των προετοιμασιών λειτουργίας των νέων δημοτικών σχημάτων, το στοίχημα δεν αναμένεται να κερδηθεί. Το συνολικό κόστος για το δημότη δεν πρόκειται να μειωθεί ενώ η παροχή πιο ποιοτικών υπηρεσιών στον κόσμο, θα είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί, λόγω σειράς παραγόντων που θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο (ετήσια κρατική χορηγία, προβληματικό υλικό εξοπλισμού των δήμων, σοβαρότατες ανάγκες ανανέωσης οχηματικών στόλων, εκσυγχρονισμός υπηρεσιών σκυβάλων με πολύ μεγάλο κόστος, συντεχνιακές αιτιάσεις, εμπεδωμένες κακές νοοτροπίες, κ.ά.)
Αγνόησαν τους ειδικούς
Που είναι τα κόμματα να γνοιαστούν; Ξεκίνησαν λάθος τη μεταρρύθμιση όταν αγνόησαν τις εισηγήσεις των ειδικών εμπειρογνωμόνων και ψήφισαν πολύ διαφορετικά από τις τεκμηριωμένες τελικές εισηγήσεις των ειδικών για 13 δήμους (με σκοπό τις οικονομίες κλίμακας). Με την ψήφιση των 20 δήμων (τους οποίους ουδεμία μελέτη πρότεινε), έπρεπε ν΄αρχίσει αμέσως από τα κόμματα και μια συγκροτημένη πορεία που θα είχε άμεσο παρεμβατικό ρόλο για νομοθετική επίλυση σειράς ουσιαστικών προβλημάτων που προκύπτουν. Αντί τέτοιας πορείας, τα κόμματα αναλώνουν έκτοτε το χρόνο τους σε παρασκηνιακές διαβουλεύσεις για τις θέσεις δημάρχων, αντιδημάρχων και περιφερειαρχών. Για την ουσία της μεταρρύθμισης, ουδεμία ουσιαστική κίνηση ή ενέργεια.
Κύριοι, η πορεία της μεταρρύθμισης δεν πάει καλά. Ειδικά, στο μεγάλο σχήμα του νέου μεγάλου Δήμου Λευκωσίας των 110 χιλιάδων δημοτών και 760 εργατοϋπαλλήλων, στο μεγάλο δήμο που θα κρίνει εν πολλοίς το συνολικό στοίχημα μεταρρύθμισης, τα πράγματα είναι ανησυχητικά ως προς το οικονομικό. Πληθώρα σοβαρών θεμάτων παραμένουν ακόμη ανοικτά ενώ ο χρόνος φεύγει ταχύτατα. Τα οικονομικά δεδομένα που θα συνοδεύσουν τη συνένωση τεσσάρων μεγάλων αστικών δήμων της πρωτεύουσας (Λευκωσίας, Έγκωμης, Αγλαντζιάς, Αγίου Δομετίου), είναι αδύνατο να ικανοποιήσουν τις μεγάλες προσδοκίες της μεταρρύθμισης. Οι τέσσερις δήμοι έχουν τεράστια ανομοιογένεια σε χρέη, ρευστότητα, υποχρεώσεις αλλά και σημερινές τιμές τιμολόγησης – επιβολής φορολογιών. Για παράδειγμα, για την ίδια προσφερόμενη υπηρεσία συγκεκριμένος Δήμος (Έγκωμη) χρεώνει σήμερα ετήσιο τέλος 164 ευρώ και άλλος δήμος (Λευκωσία) 220 ευρώ. Είναι εύκολο να υποθέσει κάποιος, ποια θα είναι η αντίδραση του δημότη, αν θα κληθεί στις ενοποιημένες φορολογίες του 2025 να πάει από τα 164 στα 200 και πλέον ευρώ, στο πλαίσιο λειτουργίας του μεγάλου ενοποιημένου δήμου. Κανονικά, το αντίθετο θα πρέπει να γίνει. Λόγω μεταρρύθμισης, το υψηλό τέλος να κατέβει και να συναντήσει το χαμηλότερο. Αλλά ως έχουν τώρα τα οικονομικά δεδομένα, δεν το αναμένω.
Γίνεται αντιληπτό ότι η συνολική προοπτική επιτυχίας της μεταρρύθμισης βρίσκεται στη μέγγενη. Οι σημερινοί δήμαρχοι και δημοτικά συμβούλια αγωνίζονται ν’ ανέβουν στο Έβερεστ με περιορισμένα εφόδια. Καλούνται, ως εκ τούτου, οι νομοθέτες, σε στενή και συνεχή συνεργασία με την εκτελεστική εξουσία, να σκύψουν με περισσή καθημερινή φροντίδα πάνω στα προβλήματα που προκύπτουν στη μεταρρυθμιστική πορεία και να δημιουργήσουν ευνοϊκές προοπτικές επιτυχίας. Πρέπει ν’ αντιληφθούν, πρωτίστως, ότι σωστή μεταρρύθμιση, όπως τη οραματίστηκαν, δεν μπορεί να γίνει με το προτεινόμενο οικονομικό πλαίσιο. Διότι, μπαίνοντας τώρα στα πολύ βαθιά των συζητήσεων για τη διαμόρφωση του νέου λειτουργικού πλαισίου των δήμων, διαπιστώνεται πέραν πάσης αμφιβολίας ότι το οικονομικό σκέλος που διέπει τη μεταρρύθμιση δεν θα οδηγήσει σε ομαλή και επιτυχή μετάβαση.
Η Ένωση Δήμων έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι επιβάλλεται πιο δραστική παρέμβαση του κράτους και της νομοθετικής εξουσίας ώστε η μεταφορά πληθώρας νέων εξουσιών και ευθυνών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση να συνοδευθεί με τις ανάλογες επαρκείς οικονομικές καλύψεις. Επισημαίνω ότι η τεράστια μεταρρυθμιστική προσπάθεια, θα καλύπτεται από το κράτος με ετήσια χορηγία στους δήμους ύψους 117 εκατομμυρίων ευρώ που ήταν η χορηγία προ του 2012, δηλαδή πριν την επιβολή αυστηρών μνημονιακών μέτρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εντεύθεν οδυνηρών περικοπών. Μάλιστα, στην περίπτωση των 4 μεγάλων δήμων της Λευκωσίας που θα ενωθούν, οι αριθμοί μιλούν μόνοι τους: Οι 4 δήμοι λάμβαναν το 2011 (πριν τα μνημόνια) συνολική χορηγία 24 εκατομμυρίων ευρώ. Το 2025 ο νέος ενοποιημένος δήμος θα λαμβάνει χορηγία 19.950.000 ευρώ. Κι’ αυτό, τη στιγμή που έχουν αυξηθεί κατακόρυφα τα πάντα που σχετίζονται με τη λειτουργία των δήμων, ειδικά τα καύσιμα και η ηλεκτρική ενέργεια/οδικός φωτισμός. Θα είναι πολύ επώδυνη εξέλιξη για τους πολίτες, εάν η πολυαναμενόμενη μεταρρύθμιση καταλήξει σε απορρύθμιση επειδή θ΄ ασφυκτιά μέσα σε οικονομικά αδιέξοδα. Σ’ αυτό το ενδεχόμενο, τα σπασμένα θα πληρώσουν οι πολίτες!
*Δήμαρχος Έγκωμης – Μέλος Εκτελεστικής Επιτροπής Ένωσης Δήμων Κύπρου και Συντονιστής Δημοτικής Ομάδας ΔΗΣΥ.
