Πόλεις ανά τον κόσμο υιοθετούν ολοένα και περισσότερες πολιτικές φιλικές για τους πεζούς και τα ποδήλατα, εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών για την κλιματική κρίση και της ανάγκης μείωσης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της ηχορύπανσης. Οι προσπάθειες αυτές αξίζουν επαίνους ειδικά κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας Κινητικότητας, καθώς όχι μόνο αντιμετωπίζουν το ζήτημα της κυκλοφοριακής συμφόρησης αναπτύσσοντας συστήματα μαζικής μεταφοράς, αλλά δημιουργούν και δημόσιους χώρους υψηλής ποιότητας για πεζοκίνηση και ποδηλατοκίνηση. Παρά τα προφανή οφέλη για τους ανθρώπους και τον πλανήτη, η απομάκρυνση των αυτοκινήτων από τις πόλεις παραμένει αντικείμενο διαμάχης σε πολλά μέρη και ακόμη περισσότερο στην Κύπρο, όπου η εξάρτηση από το αυτοκίνητο είναι βαθιά ριζωμένη στον αστικό τρόπο ζωής μας και συνεχίζει να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τις πόλεις, κατανέμουμε τη γη και αλληλεπιδρούμε με το περιβάλλον μας.
Ο αστικός σχεδιασμός στην Κύπρο και η ανάγκη για αλλαγή
Συχνά οι δρόμοι στην Κύπρο δεν είναι ελκυστικοί και είναι επικίνδυνοι για τους πεζούς και τους ποδηλάτες λόγω των στενών ή ανύπαρκτων πεζοδρομίων και ποδηλατοδρόμων, της παράνομης στάθμευσης αυτοκινήτων, των καυσαερίων, του θορύβου, της έντονης κυκλοφοριακής κίνησης ή των αυτοκινήτων που τρέχουν με μεγάλη ταχύτητα, αφήνοντας ελάχιστο έως καθόλου περιθώριο για ενεργή μετακίνηση.
Οι περισσότεροι από εμάς περνούμε την καθημερινότητά μας μέσα στα αυτοκίνητά μας, προσκολλημένοι σε παλιές συνήθειες που τις αποδεχόμαστε ως φυσιολογικές, χρησιμοποιώντας τους δρόμους μας με τον τρόπο που συνηθίσαμε χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι εμείς τους κάναμε έτσι. Εμείς χάνουμε αμέτρητες ώρες στην κίνηση μπλοκάροντας οδικές αρτηρίες και γειτονιές, εμείς ανεχόμαστε να μην έχουμε τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουμε ένα προσιτό και αποτελεσματικό σύστημα λεωφορείων, εμείς έχουμε απαρνηθεί το δικαίωμά μας να περιπλανιόμαστε αμέριμνοι στους δρόμους μας, και εμείς τελικά συμβιβαζόμαστε με άσχημες πόλεις χωρίς ανθρώπινη ζωντάνια… Συνεπώς, εμείς υποφέρουμε από τις επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική μας υγεία και εμείς δεν βλέπουμε τα πιθανά πολλαπλά οφέλη από μια μελλοντική αστική μεταμόρφωση.
Τα καλά νέα είναι ότι εμείς οι ίδιοι μπορούμε να κάνουμε τις πόλεις μας διαφορετικές, υιοθετώντας μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση που θα θέτει τον ρόλο της κινητικότητας στο επίκεντρο της βελτίωσης της ποιότητας ζωής μέσα στις πόλεις, ενώ παράλληλα θα τονώνει την τοπική οικονομία.
Ένας κοινός μύθος και η οικονομική πραγματικότητα
Ένας από τους πιο δημοφιλείς και διαχρονικούς μύθους σχετικά με τις πολιτικές για λιγότερα αυτοκίνητα είναι ότι η απομάκρυνση των αυτοκινήτων από τα κέντρα των πόλεων βλάπτει τις τοπικές επιχειρήσεις. Οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων συχνά φοβούνται ότι λιγότερα αυτοκίνητα μεταφράζονται σε λιγότερους πελάτες. Αυτό μπορεί να ισχύει για εμπορικά κέντρα εκτός πόλης που βασίζονται σε περιφερειακούς δρόμους για πελάτες, αλλά οι έρευνες δείχνουν σταθερά ότι, σε αστικά περιβάλλοντα, η πεζοδρόμηση αυξάνει την επισκεψιμότητα σε καταστήματα, οδηγώντας σε μεγαλύτερες πωλήσεις.
Πολλές μελέτες αποδεικνύουν ότι οι πόλεις χωρίς αυτοκίνητα ωφελούν τις επιχειρήσεις:
- Μαδρίτη, Ισπανία: Μελέτη του 2019 για τη νεοδημιουργηθείσα ζώνη χαμηλών εκπομπών «Madrid Central» διαπίστωσε ότι οι πωλήσεις αυξήθηκαν κατά την περίοδο των Χριστουγέννων σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
- Όσλο, Νορβηγία: Δεν παρατηρήθηκε μείωση των πελατών ή και του κύκλου εργασιών στο κέντρο της πόλης όπου η κυκλοφορία των αυτοκινήτων περιορίστηκε σημαντικά από το 2016.
- Νανσύ, Γαλλία: Μια μελέτη έδειξε ότι οι καταστηματάρχες πιστεύουν ότι το 77% των πελατών τους έρχεται με αυτοκίνητο, ενώ στην πραγματικότητα είναι μόνο το 36%. Η μελέτη έδειξε επίσης ότι το 76% των πελατών επιθυμεί πεζόδρομους, σε σύγκριση με μόνο το 52% των καταστηματαρχών.
- Νέα Υόρκη, ΗΠΑ: Μετά την υλοποίηση των ιδιαίτερα αμφιλεγόμενων χωριστών ποδηλατοδρόμων κατά μήκος της 9ης Λεωφόρου, οι καταστηματάρχες που επέμεναν ότι οι ποδηλατόδρομοι θα επιφέρουν τον θάνατο των επιχειρήσεών τους, παρατήρησαν αύξηση των πωλήσεών τους κατά 49%. Ομοίως, στο Μπρονξ, κατά μήκος της μιας ταχείας λεωφορειακής λωρίδας που δημιουργήθηκε, οι πωλήσεις αυξήθηκαν κατά 71%.
- Λος Άντζελες, ΗΠΑ: Τα έσοδα από τον φόρο επί των πωλήσεων αυξήθηκαν κατά δύο τρίτα μετά την κατασκευή ποδηλατοδρόμων και ήταν 14% υψηλότερα από τις μη βελτιωμένες περιοχές.
- Μελέτη του 2018 από το Living Streets Scotland εξέτασε δεδομένα από διάφορες πόλεις και κατέληξε στο συμπέρασμα πως όταν βελτιώνονται οι συνθήκες πεζοκίνησης, η επισκεψιμότητα σε καταστήματα αυξάνεται κατά 20-35%.
- Μελέτη του 2016 σε περισσότερες από 100 πόλεις έδειξε ότι η επισκεψιμότητα σε καταστήματα που βρίσκονται σε πεζόδρομους αυξήθηκε, με αποτέλεσμα οι λιανικές πωλήσεις να αυξηθούν επίσης κατά περίπου 49%.
Άλλες μελέτες δείχνουν ότι οι πεζοί και οι ποδηλάτες μπορεί να αγοράζουν λιγότερα είδη σε μια διαδρομή, αλλά τείνουν να κάνουν συχνότερες διαδρομές από τους οδηγούς αυτοκινήτων. Επιπλέον, σε άλλες χώρες, υπάρχουν ισχυρά στοιχεία που δείχνουν ότι οι καταναλωτές που μετακινούνται με αυτοκίνητα και λεωφορεία είναι το ίδιο σημαντικοί για το εμπόριο, σε αντίθεση με τις αντιλήψεις πολλών καταστηματαρχών.
Επομένως, τα στοιχεία καταλήγουν στο ότι αν οι άνθρωποι αισθάνονται ασφαλείς και ελεύθεροι να μετακινηθούν, επισκέπτονται περισσότερα καταστήματα και συμβάλλουν στην αύξηση του κύκλου εργασιών. Σύμφωνα με την Arup, μια συλλογικότητα σχεδιαστών, μηχανικών και συμβούλων που ασχολείται με τη βιώσιμη ανάπτυξη, «ένα πυκνό και περιπατητικό (walkable) αστικό δίκτυο μπορεί να διευκολύνει την εξάπλωση μικρών τοπικών καταστημάτων και λαϊκών αγορών, ικανών να αυξήσουν την ποικιλία αγαθών και υπηρεσιών, το ανεξάρτητο λιανικό εμπόριο, την τοπική απασχόληση και τις ευκαιρίες για νεοφυείς επιχειρήσεις».
Η περιπατητικόητα (walkability) ως ευκαιρία για την Κύπρο
Στην εποχή των διαδικτυακών αγορών και των εμπορικών κέντρων, φαίνεται ότι οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων στην Κύπρο δεν έχουν άλλη επιλογή από το να επενδύσουν περιπατητικότητα, δηλαδή στην προσβασιμότητα των καταστημάτων και υπηρεσιών με τα πόδια. Αυτό μπορεί να γίνει με την αναβάθμιση και την ανάπλαση του δομημένου μας περιβάλλοντος μέσω του περιορισμού της χρήσης του αυτοκινήτου, της βελτίωσης της προσβασιμότητας για άτομα όλων των ηλικιών και ικανοτήτων, και της αύξησης του πρασίνου και της σκιάς, έτσι ώστε οι τοπικές επιχειρήσεις να παραμείνουν ανταγωνιστικές και ελκυστικές, χωρίς να βασίζονται αποκλειστικά σε πελάτες που μετακινούνται με το αυτοκίνητο.
Είμαστε δεκαετίες πίσω στον τρόπο που προσεγγίζουμε την κινητικότητα, αλλά θα πρέπει να αρχίσουμε να κερδίζουμε τον χαμένο χρόνο. Χρειαζόμαστε σκόπιμο και ολοκληρωμένο σχεδιασμό από διεπιστημονικές ομάδες και στη συνέχεια προσεκτική εφαρμογή σε φάσεις για να δημιουργήσουμε τις πόλεις του μέλλοντος. Τα σχέδια για νέα δίκτυα μεταφορών πρέπει να υποστηρίζονται από τεκμηριωμένες μελέτες, όπως κάνουν οι πιο προηγμένες χώρες, ώστε να αυξηθούν τα επίπεδα κοινωνικής αποδοχής. Αν τελικά καταφέρουμε να παρέχουμε αξιόπιστα συστήματα βιώσιμων μεταφορών, οι άνθρωποι θα βρουν τρόπους να πηγαίνουν εκεί που πρέπει και πιο πέρα, και εννοείται και στα αγαπημένα τους καταστήματα.
Φίλοι της Γης Κύπρου*
Οι Φίλοι της Γης Κύπρου είναι μια μη κυβερνητική, μη κερδοσκοπική οργάνωση με έδρα τη Λεμεσό. Αυτό το διάστημα, οι Φίλοι της Γης υλοποιούν το #Micromobi, ένα έργο χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ, που έχει ως στόχο να προωθήσει τη μικροκινητικότητα και να συμβάλει σε πιο ασφαλείς, πιο υγιείς και πιο χαρούμενες πόλεις. Στο πλαίσιο της φετινής Εβδομάδας Κινητικότητας, οι Φίλοι της Γης διοργανώνουν δύο δωρεάν εργαστήρια για τα οφέλη και τις ευκαιρίες της μικροκινητικότητας: ένα την Πέμπτη, 19/9/2024, και ένα το Σάββατο, 21/9/2023. Και τα δύο εργαστήρια θα πραγματοποιηθούν στη Λεμεσό και υποστηρίζονται από το Δήμο Λεμεσού. Παρακαλούμε ακολουθήστε αυτόν τον σύνδεσμο για μια πιο λεπτομερή περιγραφή των εκδηλώσεων αυτής της εβδομάδας στη Λεμεσό.
