Ο Γκουντέρες προτού αποχωρήσει προτείνει Διευρυμένη Σύνοδος 5+1 και λύση. Και να μην επιτύχει το Σχέδιο τουλάχιστο το Κυπριακό κρατιέται σε διάλογο για 1-2 χρόνια! Αν δεν πετύχει η Τουρκία θα χάσει, αφού η Κύπρος θα ενισχύει συνεχώς τη συνεργασία της με Γαλλία, Γερμανία, Αίγυπτο, Λίβανο, κράτη του Κόλπου, Ινδία, ενώ από το 2027 με τα έσοδα από φυσικό αέριο, θα λύνει κρίσιμα προβλήματα (στεγαστικό, συντάξεις, κ.ά.). Η οικονομία των Τ/Κ έχει τεράστιο πληθωρισμό. Και είναι ανοικτή πληγή για την Τουρκία!
Ας δοκιμάσω κάποια σενάρια. Γιατί η ΕΕ θα έλεγε «Ναι», η δε Τουρκία δεν θα έλεγε «Όχι»;
Τα ΜΟΕ δεν είναι η ουσία για τη λύση, ούτε θα υπάρχει επιστροφή στο μονοσήμαντο ομοσπονδιακό μοντέλο των προηγούμενων δεκαετιών, αλλά σε μια πιο χαλαρή λύση εντός της Ε.Ε., την οποία οι Ε/Κ θα μπορούν να ονομάζουν ομοσπονδία και οι Τ/Κ συνομοσπονδία. Είναι μια «δημιουργική» λεξική αμφισημία; Όμως, επιτυγχάνει το κοινό ζητούμενο: να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στη θέση των Ε/Κ για ΔΔΟ και στην επιμονή των Τ/Κ για κυριαρχική ισότητα και αναγνώριση της πολιτικής τους υπόστασης.
Είναι μια ευέλικτη πρόταση της Ολγκίν που δεν θα απορρίψουν εκ προοιμίου Ε/Κ ή Τ/Κ.
Έναντι της επιστροφής περιοχών στους ΕΚ (Βαρώσι, Μόρφου, Μεσαορία), η τ/κ πλευρά θα επιδιώξει αναγνώριση της πολιτικής της ισότητας. Η ερώτηση προς τους Ε/Κ και την ΕΕ είναι η εξής: «Πόση αναγνώριση μπορεί να δοθεί χωρίς να θεωρηθεί διχοτόμηση και πόση ομοσπονδία απομένει χωρίς να θεωρηθεί συγκάλυψη συνομοσπονδιακής λύσης;» Θα μειωθούν οι κοινές αρμοδιότητες (120 στο Γκραν Μοντανά), ενώ θα μεταφερθεί το μεγάλο μέρος της καθημερινής διακυβέρνησης στα δύο συνιστώντα κρατίδια (States). Tο νέο κράτος-ομοσπονδία θα έχει 6-7 Υπουργεία (Εξωτερικών, Άμυνας, Εσωτερικών με έμφαση στην ιθαγένεια, Οικονομικών, Ευρωπαϊκών Θεμάτων). Θα λειτουργεί διεθνώς, ευρωπαϊκά και θεσμικά, χωρίς να σκοντάφτει σε αδιέξοδα διοικητικών θεμάτων. Σε κάθε περίπτωση οι δύο κοινότητες θα εφαρμόζουν την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η ε/κ πλευρά ας βοηθήσει την τ/κ να εναρμονίσει λειτουργίες της με το κοινοτικό κεκτημένο.
Ομοσπονδιακή Βουλή θα υπάρχει, ως υπερκείμενο συμβούλιο, συγκροτημένη από Ε/Κ και Τ/Κ βουλευτές των δύο εκατέρωθεν Βουλών. Θα επιλαμβάνεται όσων κοινών θεμάτων δεν μπορούν τα δύο κρατίδια να χειρίζονται αποκλειστικά. Έτσι, μειώνεται ο φόβος των Ε/Κ για παράλυση του κράτους λόγω Veto από τους T/K, και o φόβος των Τ/Κ ότι θα εκτοπίζονται από τους αριθμητικά υπέρτερους Ε/Κ. Για την προεδρία της Ομοσπονδίας το Σχέδιο θα προβλέπει Προεδρικό Συμβούλιο. Στην ηγεσία του θα εναλλάσσονται εκ περιτροπής ο Ε/Κ και ο Τ/Κ ηγέτης, με αναλογία 2:1 ή 3:1 υπέρ της ε/κ πλευράς. Εναλλακτικά θα προταθεί μόνιμος Ε/Κ Πρωθυπουργός με «διακοσμητικό» Τ/Κ Πρόεδρο.
Για την πρόνοια «τουλάχιστον μία αποφασιστική ψήφο Τ/Κ υπουργού στο Υπουργικό Συμβούλιο», πρέπει να βρεθεί φόρμουλα που να επιτρέπει εφαρμογή, α) σε ορισμένα /συγκεκριμένα ζωτικής σημασίας θέματα είτε β) μέσω μηχανισμών επίλυσης αδιεξόδων. Ασφαλώς, η επανένωση απαιτεί κοινωνική, πολιτισμική και ψυχολογική διαχείριση. Φορείς Ε/Κ και Τ/Κ και η Ε.Ε. ας διαλύσουν τους εκατέρωθεν φόβους και ανασφάλειες.
Τέλος, για τις εγγυήσεις και την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, τα Ην. Έθνη μάλλον θα προτείνουν ως μέση λύση την ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ με βάσεις και μικρό ΝΑΤΟϊκό στρατό (από Ε/Κ, Τ/Κ, Έλληνες, Τούρκους, Βρετανούς, Αμερικανούς και Γάλλους) στην Κύπρο. Αυτό δεν αποκλείεται από την Τουρκία, ως μέρος της λύσης.
Μεταβατική περίοδος, ΕΕ και ΟΗΕ
Για την εφαρμογή της λύσης, η μεταβατική περίοδος ας μην ξεπεράσει τα τρία χρόνια. Ας επιταχυνθούν οι επιστροφές εδαφών (με πρώτο το Βαρώσι) και ας προωθηθούν τα αιτήματα των Τ/Κ περί εμπορίου και πτήσεων, αρκεί να συνάδουν με το ευρωκεκτημένο. Η Τουρκία ας ικανοποιήσει τις υποχρεώσεις της απέναντι στην ΕΕ [1) απαγορεύσεις σε κυπριακά αεροπλάνα στο τουρκικό FIR και 2) σε κυπριακά πλοία για τουρκικά λιμάνια]. Αν η Τουρκία θέλει να κατασκευάσει αγωγούς προς την Κύπρο για να αγοράζει από την Κύπρο φυσικό αέριο «σε τιμές πολύ πιο ευνοϊκές από αυτές που δίνει η Αίγυπτος», το θέμα ας το συνεξετάσει και η ΕΕ με πάρα πολλή προσοχή για ένα τελικό Ναι ή ένα Όχι.
*Οικονομολόγος, πρώην Μέλος Ομάδας Διαπραγματεύσεων, «Θέματα Κύπρου-Ε.Ε.». Πρώην Αντιπρόεδρος European Movement (Cyprus Chlarter)
