Ματωμένο αλώνι

Τις τελευταίες μέρες παρακολουθώ τη συζήτηση που άνοιξε πολύ νωρίς για τις επόμενες προεδρικές εκλογές.

Ποιος θα είναι υποψήφιος. Ποιος υποσχέθηκε στήριξη σε ποιον. Ποιος θα στηρίξει ποιον αν πρώτα στηριχθεί ο ίδιος. Ποιος δικαιούται να παρακάμψει μια διαδικασία και ποιος όχι. Ποιος μίλησε με ποιον, μέσω ποιου και με ποιο αντάλλαγμα.

Δεν ξέρω πόσα από αυτά είναι αλήθεια. Ούτε με ενδιαφέρει να αποδώσω προθέσεις σε συγκεκριμένους ανθρώπους.

Άλλο με ενδιαφέρει.

Πότε αποφασίσαμε ότι όλα αυτά αποτελούν περίπου φυσιολογικό μέρος της πολιτικής;

Δεν περιμένω από τους ανθρώπους που ασχολούνται με την πολιτική να είναι άγιοι. Η πολιτική είναι σύγκρουση ιδεών αλλά και συμφερόντων. Είναι φιλοδοξία, διαπραγμάτευση, συμβιβασμός, τακτική. Όποιος πιστεύει ότι μπορεί να υπάρξει πολιτική χωρίς όλα αυτά, μάλλον περιγράφει έναν κόσμο που δεν υπήρξε ποτέ.

Υπάρχει όμως μια απόσταση ανάμεσα στον συμβιβασμό και στη συναλλαγή. Ανάμεσα στη φιλοδοξία και στη ματαιοδοξία. Ανάμεσα στη στρατηγική και στη χειραγώγηση. Ανάμεσα στην επιθυμία να υπηρετήσεις και στη δίψα να εξουσιάσεις.

Αυτή η απόσταση λέγεται ηθική.

Και αναρωτιέμαι γιατί στην πολιτική είμαστε τόσο πρόθυμοι να μετακινούμε αυτή τη γραμμή.

Σε έναν οργανισμό, αν κάποιος επιχειρούσε να παρακάμψει μια θεσμοθετημένη διαδικασία επειδή θεωρεί τον εαυτό του καταλληλότερο, θα μιλούσαμε για ζήτημα διακυβέρνησης. Αν μια συμφωνία εξασφαλιζόταν μέσω μεσολαβητών και ανταλλαγμάτων, θα ζητούσαμε διαφάνεια. Αν κάποιος έλεγε «στήριξέ με τώρα και θα σε στηρίξω μετά», δύσκολα θα περιγράφαμε αυτή τη σχέση ως ανιδιοτελή συνεργασία.

Στην πολιτική, όμως, όλα αυτά μπορούν πολύ εύκολα να βαφτιστούν στρατηγική.

Ίσως επειδή έχουμε πείσει τους εαυτούς μας ότι «έτσι παίζεται το παιχνίδι».

Και κάπου εδώ αρχίζει το πρόβλημα.

Γιατί όταν γύρω από την εξουσία συγκεντρωθούν προσωπικές φιλοδοξίες, συμφέροντα, χρήματα, μεσολαβητές, υποσχέσεις, παλιοί λογαριασμοί και η ανάγκη της επικράτησης, η πολιτική μετατρέπεται εύκολα σε ένα αλώνι ματωμένο.

Το έχουμε δει και αλλού. Ακόμη και σε εκκλησιαστικές εκλογές, εκεί όπου θα περίμενε κανείς η πνευματικότητα να λειτουργεί ως ισχυρότερο αντίβαρο στην ανθρώπινη φιλοδοξία. Φαίνεται πως η εξουσία, πολιτική, οικονομική, εκκλησιαστική ή οποιαδήποτε άλλη, αγγίζει κάτι πολύ βαθύ μέσα στον άνθρωπο: την ανάγκη να επικρατήσει. Να αναγνωριστεί. Να επιβεβαιωθεί.

Το παράδοξο είναι ότι το θέαμα έχει ενδιαφέρον.

Έχει ίντριγκα. Παρασκήνιο. Συμμαχίες που δημιουργούνται και διαλύονται. Χτυπήματα και αντεπιθέσεις. Δηλώσεις που αναλύονται. Ειδήσεις και συζητήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Σχεδόν σαν αγώνας.

Μόνο που μακροπρόθεσμα υπάρχει κόστος.

Γιατί αρκετοί άνθρωποι που θα μπορούσαν να προσφέρουν κοιτάζουν αυτό το αλώνι και αποφασίζουν ότι δεν θέλουν να μπουν μέσα. Και αρκετοί πολίτες που εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η πολιτική μπορεί να είναι μια αξιοπρεπής μορφή δημόσιας προσφοράς απογοητεύονται, απομακρύνονται ή, ακόμη χειρότερα, συνηθίζουν.

Και ίσως αυτό το τελευταίο να είναι το πιο επικίνδυνο.

Να συνηθίσουμε.

Να θεωρήσουμε φυσιολογικό ότι «έτσι είναι η πολιτική». Ότι όλοι συναλλάσσονται. Ότι όλοι κάτι θέλουν. Ότι για να επιβιώσεις πρέπει να παίξεις με τους ίδιους κανόνες.

Και τότε δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Η πολιτική συμπεριφέρεται έτσι επειδή πιστεύει ότι αυτό επιβραβεύεται. Και εμείς την επιβραβεύουμε επειδή έχουμε πειστεί ότι έτσι λειτουργεί η πολιτική.

Δεν θέλω μια πολιτική αγίων. Θέλω όμως να απαιτούμε από την πολιτική τουλάχιστον τους ίδιους κανόνες που θεωρούμε αυτονόητους στην υπόλοιπη δημόσια ζωή: διαφάνεια, συνέπεια, σεβασμό στους θεσμούς και στις διαδικασίες, ένα όριο ανάμεσα στη διαπραγμάτευση και στη συναλλαγή.

Γιατί ο τρόπος με τον οποίο φτάνεις στην εξουσία λέει πολλά για τον τρόπο με τον οποίο θα την ασκήσεις.

Η εξουσία δεν εξαγνίζει τον δρόμο που σε οδήγησε σε αυτήν.

Και τελικά το ερώτημα δεν είναι μόνο τι πολιτικούς έχουμε.

Είναι και τι πολιτική επιβραβεύουμε εμείς.

Εύκολα λέμε ότι όσα βλέπουμε δεν μας αξίζουν. Η δυσκολότερη σκέψη είναι μήπως, όσο τα ανεχόμαστε, τα χειροκροτούμε όταν εξυπηρετούν τη δική μας πλευρά και τα καταδικάζουμε μόνο όταν τα κάνει η άλλη, τελικά έχουμε κι εμείς ένα μερίδιο ευθύνης για το αλώνι που δημιουργήσαμε.

*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου