Τοπικά Σχέδια: Ποιες ανάγκες πρέπει να υπηρετούν οι αποφάσεις μας

Η αναθεώρηση των Τοπικών Σχεδίων των μεγάλων πόλεων βρίσκεται σε εξέλιξη. Οι Δήμοι οργανώνουν ανοικτές συγκεντρώσεις και διαμορφώνουν προτάσεις, ενώ πολίτες και επιχειρήσεις υποβάλλουν τις εισηγήσεις τους μέσα από το σύστημα «Ιππόδαμος».

Είναι φυσικό ο καθένας να ξεκινά από αυτό που τον αφορά. Ο ιδιοκτήτης ενδιαφέρεται για την περιουσία του, η επιχείρηση για την ανάπτυξή της, ο κάτοικος για τη γειτονιά του. Το δύσκολο έργο της πολεοδομίας είναι να συνθέσει αυτές τις επιδιώξεις με τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

Με βάση την εμπειρία μου και τη σχετική διεθνή βιβλιογραφία, καταθέτω ορισμένες προσωπικές σκέψεις, χωρίς να προδικάζω αποφάσεις του Πολεοδομικού Συμβουλίου.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι αλλαγές θα κάνουν τις πόλεις μας καλύτερες. Εάν θα διευκολύνουν τη στέγαση, την εργασία και τις μετακινήσεις, εάν θα αντιμετωπίσουν υφιστάμενα προβλήματα και εάν το κόστος τους θα είναι διαχειρίσιμο για την κοινωνία.

Πρώτα η ανάγκη για κατοικία

Η δυνατότητα των ανθρώπων να εξασφαλίσουν αξιοπρεπή και προσιτή κατοικία πρέπει να αποτελεί βασική προτεραιότητα. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πόση κατοικία απαιτείται, τι είδους και σε ποιες περιοχές. Διαφορετικές ανάγκες έχουν οι νέοι που ξεκινούν τη ζωή τους, οι οικογένειες και οι ηλικιωμένοι.

Η επέκταση των οικιστικών ζωνών μπορεί να είναι αναγκαία. Πρέπει όμως να εξετάζεται μαζί με την αξιοποίηση κατάλληλης γης μέσα στις υφιστάμενες ζώνες, την επανάχρηση κτιρίων και την αναζωογόνηση περιοχών. Αυτή την κατεύθυνση συναντούμε και στο αγγλικό πλαίσιο σχεδιασμού, που συνδέει την αποτελεσματική χρήση της γης με τις υποδομές και την προσβασιμότητα.

Η αύξηση της οικοδομήσιμης γης δεν εξασφαλίζει από μόνη της περισσότερη προσιτή κατοικία.

Χρειάζεται να εξετάζεται εάν η γη μπορεί πράγματι να αναπτυχθεί και εάν οι προτεινόμενες αλλαγές μπορούν να οδηγήσουν σε κατοικίες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στις οικονομικές δυνατότητες των ανθρώπων.

Ένα φθηνότερο σπίτι, πολύ μακριά από την εργασία και τις υπηρεσίες, μπορεί τελικά να επιβαρύνει σημαντικά το νοικοκυριό με έξοδα μετακίνησης και χαμένο χρόνο. Η προσιτή κατοικία χρειάζεται να εξετάζεται μαζί με το συνολικό κόστος της καθημερινής ζωής.

Το κυκλοφοριακό ζητά απάντηση

Η συμφόρηση πιέζει πλέον φορτικά τους πολίτες. Το αίτημα για καλύτερους δρόμους και στάθμευση είναι κατανοητό. Το ζητούμενο είναι ποιες παρεμβάσεις θα προσφέρουν αποτέλεσμα με διάρκεια.

Η διεθνής έρευνα δείχνει ότι η πρόσθετη οδική χωρητικότητα μπορεί να προκαλέσει και πρόσθετη κυκλοφορία, περιορίζοντας μέρος της αρχικής ανακούφισης. Αυτό χρειάζεται συνεκτίμηση στην αξιολόγηση των έργων.

Παράλληλα, δεν μπορείς εύκολα να ζητήσεις από τον πολίτη να αφήσει το αυτοκίνητο χωρίς αξιόπιστη εναλλακτική. Χρειάζονται συχνές δημόσιες μεταφορές, κατάλληλες συνδέσεις και ασφαλής πρόσβαση στις στάσεις.

Οι πολεοδομικές αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα αυτές τις δυνατότητες. Όταν χωροθετούμε κατοικία μακριά από κάθε εξυπηρέτηση, δημιουργούμε περισσότερες και μεγαλύτερες διαδρομές. Όταν συνδέουμε κατάλληλα κατοικία, εργασία και υπηρεσίες με συγκοινωνίες, μπορούμε να περιορίσουμε την εξάρτηση από το αυτοκίνητο.

Κάθε σημαντική επέκταση ή αύξηση της δόμησης χρειάζεται επομένως αξιολόγηση των μετακινήσεων που θα προκαλέσει και του τρόπου εξυπηρέτησής τους. Η πολιτική στάθμευσης πρέπει επίσης να ανταποκρίνεται στις διαφορετικές ανάγκες κάθε περιοχής. Μέτρο επιτυχίας είναι να φτάνουν οι άνθρωποι ευκολότερα και ασφαλέστερα στον προορισμό τους.

Οι υποδομές είναι ευθύνη της Πολιτείας

Ο πολίτης δικαιολογημένα αναμένει από τις αρμόδιες αρχές να εξασφαλίσουν νερό, ηλεκτρισμό, αποχέτευση και τις άλλες αναγκαίες υπηρεσίες. Δεν είναι δική του δουλειά να επιλέξει πώς θα παραχθεί το νερό που χρειάζεται.

Η λειψυδρία, συνεπώς, δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως εύκολη απάντηση στην ανάγκη για στέγαση. Επιβάλλει στην Πολιτεία να προγραμματίσει την κάλυψη των αναγκών, με τις κατάλληλες υποδομές και με εξοικονόμηση πόρων.

Αυτό προϋποθέτει σύνδεση του πολεοδομικού σχεδιασμού με συγκεκριμένα έργα, χρηματοδότηση και χρονοδιαγράμματα. Χρειάζεται να συγκρίνεται το κόστος εξυπηρέτησης διαφορετικών επιλογών και, όπου απαιτείται, να συντονίζεται η ανάπτυξη με την ολοκλήρωση των υποδομών. Μια ζώνη στον χάρτη πρέπει να συνοδεύεται από ρεαλιστική δυνατότητα να κατοικηθεί.

Να προλαμβάνουμε τα επόμενα προβλήματα

Η επέκταση κατοικίας προς βιομηχανικές και κτηνοτροφικές περιοχές μπορεί να δημιουργήσει συγκρούσεις που γνωρίζουμε πόσο δύσκολα θεραπεύονται. Το ίδιο ισχύει για ανάπτυξη σε περιοχές με κίνδυνο πλημμύρας ή άλλους σοβαρούς περιορισμούς.

Χρειάζεται επίσης να εξετάζονται οι προτάσεις μαζί. Πολλά μικρά αιτήματα μπορεί συνολικά να υπερφορτώσουν έναν δρόμο, ένα δίκτυο ή τα σχολεία μιας περιοχής.

Η κατοχή προσθέτει δυσκολίες, διακόπτοντας τη συνέχεια πόλεων και υποδομών. Η ανάπτυξη στα κατεχόμενα χρειάζεται να συνεκτιμάται όπου υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία για τις επιπτώσεις της. Δεν δικαιολογεί, όμως, χαλάρωση των δικών μας κριτηρίων. Σχεδιάζουμε για τις σημερινές ανάγκες, διατηρώντας όπου είναι εφικτό δυνατότητες μελλοντικής επανασύνδεσης.

Η συμμετοχή δίνει στον καθένα τη δυνατότητα να ακουστεί, χωρίς να εξασφαλίζει αποδοχή του αιτήματός του. Οι αποφάσεις χρειάζονται κοινά κριτήρια και κατανοητή αιτιολόγηση.

Θα βοηθούσε ο καθένας μας να συνοδεύει την εισήγησή του με τρεις απαντήσεις: ποια ανάγκη εξυπηρετεί, ποιες συνέπειες έχει για την περιοχή και πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν. Και οι Δήμοι να συνθέτουν τις απόψεις σε μια ολοκληρωμένη πρόταση για την πόλη τους.

Μπορούμε να σκεφτόμαστε ατομικά. Οφείλουμε όμως να αποφασίζουμε συλλογικά: με κριτήριο τη στέγαση που χρειάζεται η κοινωνία, τη λειτουργία της πόλης και την ποιότητα ζωής που θα προκύψει από τις επιλογές μας.

*Πρώην Δήμαρχος Στροβόλου. Αντιπρόεδρος του Πολεοδομικού Συμβουλίου