Ο άνθρωπος πίσω από τη μάσκα

16 Οκτωβρίου, παγκόσμια ημέρα αναισθησιολογίας, γνωστή και ως “Ημέρα του Αιθέρα”. Στις 16 Οκτωβρίου του 1846 (ναι μόλις πριν από 180 χρόνια!) ο οδοντίατρος William T.G.Morton πέτυχε στη Μασαχουσέτη των ΗΠΑ την πρώτη δημόσια επίδειξη νάρκωσης με αιθέρα. Το ιστορικό αυτό γεγονός αυτό σηματοδότησε μία από τις πιο σημαντικές εξελίξεις στην ιατρική, ανοίγοντας το δρόμο ώστε η αναισθησιολογία να εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου σε μια αυτοτελή, πολυδιάστατη και εξαιρετικά εξειδικευμένη επιστήμη.

Με αφορμή αυτή τη μέρα, αξίζει να γνωρίσουμε καλύτερα έναν από τους πιο ουσιαστικούς, αλλά συχνά υποτιμημένους, κλάδους της ιατρικής.

Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν υποβληθεί σε μια χειρουργική επέμβαση θυμούνται αμυδρά τον αναισθησιολόγο να τοποθετεί τη μάσκα, να ζητά να μετρήσουν ως το 10 και έπειτα να ακολουθεί το σκοτάδι. Ξυπνώντας, η πρώτη σκέψη τους είναι ότι ο χειρουργός έκανε καλή δουλειά, το οποίο πιθανόν και έπραξε. Λίγοι όμως εκτιμούν το γεγονός ότι κάποιος διευθέτησε στο να δημιουργηθούν ιδανικές συνθήκες για το χειρουργό, παρακολουθώντας κάθε ζωτική λειτουργία του οργανισμού καθ’ όλη τη διάρκεια της επέμβασης. Ποιος είναι λοιπόν, ο άνθρωπος πίσω από τη μάσκα και γιατί ο ρόλος του είναι αναντικατάστατος;

Για να το κατανοήσουμε, χρειάζεται να μάθουμε πώς ο αναισθησιολόγος επιλέγει και εφαρμόζει τις διαφορετικές τεχνικές αναισθησίας:

– Τοπική αναισθησία: εφαρμόζεται κυρίως σε μικροεπεμβάσεις, αδρανοποιώντας μόνο μια περιορισμένη περιοχή του σώματος, χωρίς να επηρεάζει τη συνολική λειτουργία του οργανισμού.

– Περιοχική αναισθησία: Χρησιμοποιείται σε πιο εκτεταμένες επεμβάσεις (όπως στα άκρα). Ένα συγκεκριμένο μέρος του σώματος ‘’μουδιάζει’’, ενώ το υπόλοιπο παραμένει πλήρως λειτουργικό. Εδώ συμπεριλαμβάνονται η επισκληρήδιος και η νωτιαία αναισθησία.

– Μέθη (Καταστολή): μιμείται έναν φυσιολογικό βαθύ ύπνο. Αυξάνει τις ανοχές του ασθενούς σε διάφορα ερεθίσματα, διατηρώντας παράλληλα την αυτόματη αναπνοή και διάφορα προστατευτικά αντανακλαστικά όπως η κατάποση. Ο ασθενής επανέρχεται γρήγορα στη φυσιολογική του κατάσταση μετά το πέρας της δράσης των φαρμάκων.

– Γενική αναισθησία: εφαρμόζεται στις απαιτητικές επεμβάσεις. Ο ασθενής χάνει πλήρως την αίσθηση του περιβάλλοντος και τον έλεγχο του σώματός του. Ο αναισθησιολόγος αναλαμβάνει πλήρως την υποστήριξη της αναπνοής μέσω μηχανικού αερισμού, ενώ παράλληλα ρυθμίζει συνεχώς την πίεση του αίματος, τη λειτουργία της καρδίας, των νεφρών και άλλων ζωτικών οργάνων.

– Οι πιο πάνω μέθοδοι υπό προϋποθέσεις μπορούν να συνδυαστούν μεταξύ τους.

Οι παραπάνω μέθοδοι πρέπει να προσαρμόζονται εξατομικευμένα, ανάλογα με τις ανάγκες και την κατάσταση υγείας του κάθε ασθενούς, γεγονός που καθιστά το έργο του αναισθησιολόγου σύνθετο και απαιτητικό.

Η προσφορά του αναισθησιολόγου, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στην αίθουσα του χειρουργείου. Πολλοί εξειδικεύονται στην Εντατική Θεραπεία, διαχειριζόμενοι τους πιο κρίσιμους και πολύπλοκους ασθενείς. Άλλοι στελεχώνουν ασθενοφόρα ή τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, αντιμετωπίζοντας ποικίλα περιστατικά, σε συνθήκες που παρεκκλίνουν από την καθημερινότητα, με ελάχιστα μέσα και πολλές φορές ενάντια στο χρόνο. Σημαντική είναι και η συμβολή του αναισθησιολόγου στην Ιατρική Πόνου (Αλγολογία), προσφέροντας ανακούφιση σε ανθρώπους που υποφέρουν από χρόνιο πόνο, κυρίως όταν οι συμβατικές μέθοδοι θεραπείας δεν μπορούν πλέον να βοηθήσουν.

Πριν από περίπου 180 χρόνια, χωρίς την αναισθησία, η χειρουργική ήταν μια επίπονη και επικίνδυνη διαδικασία, με εξαιρετικά περιορισμένες δυνατότητες και υψηλά ποσοστά θνησιμότητας. Με τη ραγδαία εξέλιξη της αναισθησιολογίας τα τελευταία χρόνια ο αναισθησιολόγος είναι ικανός να κάνει την εμπειρία πολύ πιο ευχάριστη, παρέχοντας ασφάλεια στους ασθενείς του.

Ο αναισθησιολόγος δεν είναι απλά ο «άνθρωπος πίσω από τη μάσκα», είναι ο άγρυπνος φρουρός της ζωής των ασθενών του, που μετατρέπει μια τρομερή εμπειρία σε μια ασφαλή και ανώδυνη θεραπευτική διαδικασία. Χάρη στην ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, τη συνεχή παρακολούθηση και τις γνώσεις του, ο ασθενής δεν επιβιώνει απλά από ένα χειρουργείο, αλλά εξέρχεται σε καλή κατάσταση, γεγονός που συμβάλλει στη γρηγορότερη ανάρρωσή του.

*Αναισθησιολόγος, Εντατικολόγος, Ιατρός Επειγόντων Περιστατικών