Το τουρκικό σχέδιο επέκτασης προς τη Δύση και το μέτωπο που το αναχαιτίζει

Οι δύο άκρες του IMEC, του οικονομικού διαδρόμου που φιλοδοξεί να συνδέσει την Ινδία με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη, έχουν τεράστια σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες και ταυτοχρόνως ενοχλούν τα επεκτατικά σχέδια της Τουρκίας. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει εναλλακτικές εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές, οι οποίες θα περιορίσουν την εξάρτηση από την Κίνα και θα ενισχύσουν τη δική της επιρροή. Η μία άκρη του διαδρόμου βρίσκεται στην Ινδία και η άλλη στην Ευρώπη, μέσω της Μέσης Ανατολής. Αν εξετάσουμε, όμως, τον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο, διακρίνουμε έναν θαλάσσιο άξονα που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό και καταλήγει στην Ινδία.

Πρόκειται για έναν κάθετο άξονα Βορρά–Νότου, εμπορικό και ενεργειακό, ο οποίος διατρέχει τα Στενά των Δαρδανελίων, το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο, το Σουέζ, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Ινδικό Ωκεανό. Στον γεωγραφικό αυτό χώρο συναντώνται η Ευρώπη, η Ασία και η Αφρική. Είναι μια περιοχή όπου διαμορφώνονται νέοι συσχετισμοί ισχύος και η οποία αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τους τρεις παίκτες που επηρεάζουν τη διαμόρφωση του παγκόσμιου συστήματος: τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα.

Η σταθερότητα αυτού του άξονα εξαρτάται από όσα συμβαίνουν εκατέρωθεν της θαλάσσιας διαδρομής. Από το Σουδάν, την Αιθιοπία και την Ερυθραία μέχρι τη Σομαλία, τη Σομαλιλάνδη και την Υεμένη, οι ανταγωνισμοί και οι περιφερειακές αντιπαραθέσεις διαμορφώνουν ένα σύνθετο περιβάλλον ασφαλείας. Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται επίσης αντιμέτωπη με σοβαρές απειλές. Τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ είναι κρίσιμα περάσματα για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τις ενεργειακές ροές. Κάθε απειλή εναντίον τους δημιουργεί αλυσιδωτές επιπτώσεις στις αγορές, στην ενεργειακή τροφοδοσία και στο κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων, μέχρι και την Ευρώπη.

Η Ελλάδα βρίσκεται μέσα σε αυτόν τον γεωστρατηγικό χώρο. Με τη γεωγραφική της θέση μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη μεταφορά ενέργειας από τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη και αντίστροφα.

Η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι η συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ δημιουργεί ανάχωμα στις επιδιώξεις της για επέκταση της επιρροής της προς τη Δύση και στην Ανατολική Μεσόγειο. Είναι σημαντικό για την Άγκυρα να αξιοποιήσει το ευρωπαϊκό της χαρτί. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επενδύσει στην Τουρκία, σε εργοστάσια, παραγωγικές μονάδες, υποδομές και εφοδιαστικές αλυσίδες. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αξιοποιούν το χαμηλότερο κόστος παραγωγής στην τουρκική αγορά για να τροφοδοτούν τις δικές τους αγορές με φθηνότερα προϊόντα.

Κακά τα ψέματα: σε αρκετούς κλάδους η Τουρκία διαδραματίζει για την Ευρώπη έναν ρόλο αντίστοιχο με εκείνον της Κίνας, ως παραγωγική βάση. Η Άγκυρα γνωρίζει τη διαπραγματευτική της δύναμη και το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη θα επιτρέψει στα οικονομικά της συμφέροντα να υπαγορεύσουν τη στάση της απέναντι στην τουρκική πολιτική ή αν θα διαχωρίσει την οικονομική συνεργασία από τις γεωπολιτικές της επιλογές.

Μέσα σε αυτή την εξίσωση εντάσσεται το καλώδιο, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, με προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ. Αφορά άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια του Ισραήλ και τη σύνδεσή του με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού, αποτελώντας έναν κρίκο στην ευρύτερη προσπάθεια ενεργειακής διασύνδεσης της περιοχής.

Η Τουρκία αντιδρά στις έρευνες που απαιτούνται για την υλοποίησή του και χρησιμοποιεί NAVTEX για να προβάλλει τις θέσεις της.

Την ίδια ώρα, η Άγκυρα προωθεί ένα ακόμη ενεργειακό σχέδιο από τη δική της πλευρά στην Ανατολική Μεσόγειο: τη σύνδεση των τουρκικών ακτών με τα κατεχόμενα μέσω υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου. Η Τουρκία έχει ήδη κατασκευάσει αγωγό μεταφοράς νερού προς τα κατεχόμενα και επιδιώκει να ενισχύσει περαιτέρω την εξάρτησή τους από την ίδια. Το επόμενο βήμα θα μπορούσε να είναι η τροφοδότηση των κατεχομένων με ηλεκτρική ενέργεια από το πυρηνικό εργοστάσιο του Ακούγιου.

Η Άγκυρα δεν χάνει χρόνο και, δυστυχώς, δεν μπορούμε να ανατρέψουμε αυτή την πραγματικότητα. Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν έχουμε την πολυτέλεια να υποχωρήσουμε στο θέμα του καλωδίου.

Αν η Ελλάδα και η Κύπρος δεν αποφασίσουν πρώτες να υλοποιήσουν το έργο, κανείς δεν πρόκειται να το κάνει για λογαριασμό τους. Χρειάζεται αποφασιστικότητα από την ελληνική πλευρά και επιμονή στην προώθηση της διασύνδεσης, ακόμη και με κόστος. Σε κάποια δεδομένη στιγμή, κάποια πλευρά θα κάνει πίσω πραγμα που σημαίνει ότι σε τέτοιες αντιπαραθέσεις, η αποφασιστικότητα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός παράγοντας για την έκβαση του σχεδίου.

Η Λιβύη μπορεί να αποτελέσει έναν ακόμη κρίκο στην προσπάθεια διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών και των οδών εφοδιασμού της Ευρώπης. Το λιβυκό πετρέλαιο είναι σε μεγάλο μέρος ελαφρύ και χαμηλής περιεκτικότητας σε θείο, χαρακτηριστικά που το καθιστούν ιδιαίτερα ελκυστικό για τα διυλιστήρια. Η ανάπτυξη λιμενικών εγκαταστάσεων θα μπορούσε να ενισχύσει τις δυνατότητες εξαγωγών προς την Ευρώπη και να προσφέρει εναλλακτικές πηγές προμήθειας σε περίπτωση σοβαρής κρίσης στον Κόλπο.

Σύμφωνα με αναφορές, περί τα 4,5 δισ. δολάρια αποδίδονται σε επενδύσεις των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων για την ανάπτυξη λιμενικών εγκαταστάσεων στη Λιβύη. Το λιβυκό πετρέλαιο, βεβαίως, δεν θα μπορούσε να αναπληρώσει το σύνολο των ποσοτήτων που θα χάνονταν σε περίπτωση μεγάλης και παρατεταμένης διακοπής των μεταφορών από τον Κόλπο.

Καταλήγοντας, η Τουρκία προωθεί τα δικά της συμφέροντα σταθερά και ακλόνητα. Η Ελλάδα και η Κύπρος οφείλουν να κάνουν το ίδιο. Το καλώδιο πρέπει να προχωρήσει. Όχι επειδή είναι εύκολο, αλλά επειδή η υποχώρηση θα αφήσει την Τουρκία να καθορίζει τους όρους στην Ανατολική Μεσόγειο.