Το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος αποτελεί την ψηφιακή ταυτότητα ενός προϊόντος

Η μετάβαση προς μια κυκλική και βιώσιμη οικονομία φέρνει σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο τα προϊόντα σχεδιάζονται, παράγονται και διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά. Στο πλαίσιο αυτό, το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντοςαναδεικνύεται σε βασικό εργαλείο για την ενίσχυση της διαφάνειας και της ιχνηλασιμότητας των προϊόντων, υποστηρίζοντας παράλληλα την αποδοτικότερη χρήση των πόρων και την κυκλικότητα.

Το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος εισάγεται μέσω του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1781 για τον οικολογικό σχεδιασμό όσον αφορά τα βιώσιμα προϊόντα. Ο Κανονισμός θεσπίζει ένα νέο πλαίσιο απαιτήσεων βιωσιμότητας, με στόχο τα προϊόντα που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά να καταστούν σταδιακά πιο ανθεκτικά, επισκευάσιμα, ανακυκλώσιμα και αποδοτικά ως προς τη χρήση ενέργειας και πόρων.

Στην πράξη, το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος αποτελεί την ψηφιακή ταυτότητα ενός προϊόντος, όπου μέσω ενός ψηφιακού φορέα δεδομένων, όπως ένας κωδικός QR, θα παρέχεται πρόσβαση σε πληροφορίες που αφορούν το προϊόν και τον κύκλο ζωής του. Ανάλογα με την κατηγορία του προϊόντος, οι πληροφορίες αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν τα υλικά και τα συστατικά του, στοιχεία για την ανθεκτικότητα και την επισκευασιμότητα, περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, πληροφορίες για την ασφαλή χρήση και τη συμμόρφωσή του, καθώς και οδηγίες για τη διαχείρισή του στο τέλος του κύκλου ζωής του.

Η πρόσβαση στα δεδομένα θα διαφοροποιείται ανάλογα με τον χρήστη, αφού καταναλωτές, επιχειρήσεις, επισκευαστές, ανακυκλωτές και αρμόδιες αρχές θα έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες που είναι απαραίτητες βάση του ρόλου τους. Με αυτόν τον τρόπο, το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος επιδιώκει να δημιουργήσει μια πιο αξιόπιστη ροή πληροφοριών σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας.

Για τις επιχειρήσεις, η νέα πραγματικότητα συνεπάγεται την ανάγκη για καλύτερη συλλογή, οργάνωση και διαχείριση δεδομένων. Κατασκευαστές, εισαγωγείς και άλλοι οικονομικοί φορείς θα πρέπει, ανάλογα με τις απαιτήσεις που θα καθοριστούν για κάθε κατηγορία προϊόντος, να είναι σε θέση να διαθέτουν τις απαιτούμενες πληροφορίες σε ψηφιακή μορφή και να συνεργάζονται αποτελεσματικότερα με τους προμηθευτές τους.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, όπου σημαντικό μέρος των προϊόντων που διατίθενται στην αγορά είναι εισαγόμενα. Επομένως, το Ψηφιακό Διαβατήριο Προϊόντος δεν αφορά μόνο τη μεταποίηση, αλλά και εισαγωγείς, διανομείς και άλλους οικονομικούς φορείς που συμμετέχουν στις ευρωπαϊκές και διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.

Η εφαρμογή του πλαισίου θα γίνει σταδιακά και ανά κατηγορία προϊόντος. Μεταξύ των κατηγοριών που έχουν τεθεί σε προτεραιότητα περιλαμβάνονται ο σίδηρος και ο χάλυβας, το αλουμίνιο, τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, τα έπιπλα, τα ελαστικά και τα στρώματα. Οι ειδικότερες απαιτήσεις, οι πληροφορίες που θα περιλαμβάνονται στο Ψηφιακό Διαβατήριο, καθώς και τα αντίστοιχα χρονοδιαγράμματα εφαρμογής, θα καθοριστούν μέσω σχετικών ευρωπαϊκών πράξεων.

Σε εθνικό επίπεδο, η εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου στην Κύπρο θα πραγματοπιηθεί μέσω του «περί του Καθορισμού Απαιτήσεων Οικολογικού Σχεδιασμού όσον αφορά τα Βιώσιμα Προϊόντα Νόμου του 2026», ο οποίος διαμορφώνει το αναγκαίο εθνικό πλαίσιο για την εφαρμογή των σχετικών απαιτήσεων.

Οι επιχειρήσεις είναι σημαντικό να αρχίσουν να εξετάζουν κατά πόσο τα προϊόντα που κατασκευάζουν, εισάγουν ή διανέμουν εμπίπτουν στις κατηγορίες που θα επηρεαστούν. Η καταγραφή των διαθέσιμων δεδομένων, ο εντοπισμός πιθανών κενών πληροφόρησης και η επικοινωνία με τους προμηθευτές, ιδιαίτερα εκτός ΕΕ, αποτελούν χρήσιμα πρώτα βήματα. Παράλληλα, η καλύτερη διαχείριση των πληροφοριών μπορεί να δημιουργήσει οφέλη για τις επιχειρήσεις, διευκολύνοντας την ιχνηλασιμότητα, τη συμμόρφωση και την αξιοποίηση ευκαιριών που συνδέονται με την επισκευή, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση.

Η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων (ΟΕΒ), στο πλαίσιο του ρόλου της ως ο κατ’ εξοχή εκπρόσωπος των επιχειρήσεων, πραγματοποίησε συναντήσεις με την Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, ως αρμόδια αρχή, ενώ στις 11 Ιουνίου 2026 διοργάνωσε, σε συνεργασία με την Υπηρεσία, ενημερωτική ημερίδα με θέμα «Πράσινη μετάβαση και καταναλωτής: Το νέο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο και οι υποχρεώσεις των επιχειρήσεων», με επίκεντρο τις νέες απαιτήσεις και τις υποχρεώσεις που απορρέουν για τις επιχειρήσεις.

Παράλληλα, η ΟΕΒ βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με τους επαγγελματικούς της Συνδέσμους, ώστε, ανάλογα με τις απαιτήσεις που θα εξειδικεύονται για κάθε κατηγορία προϊόντων, να προωθείται πιο στοχευμένη ενημέρωση και καθοδήγηση προς τους επηρεαζόμενους κλάδους για την έγκαιρη και ομαλή συμμόρφωση τους.

Η αποτελεσματική εφαρμογή του Ψηφιακού Διαβατηρίου Προϊόντος μπορεί να συμβάλει στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων, αλλά και να λειτουργήσει ως εργαλείο διαφάνειας, καινοτομίας και ανταγωνιστικότητας. Η πρόκληση είναι η μετάβαση αυτή να πραγματοποιηθεί με τρόπο που να ενισχύει και όχι να περιορίζει τη δυνατότητα των κυπριακών επιχειρήσεων να ανταγωνίζονται και να αναπτύσσονται στη νέα ευρωπαϊκή αγορά.

* Λειτουργός, Τμήμα Ενέργειας και Περιβάλλοντος (ΟΕΒ)