Κρίσιμες πρώτες ύλες: Η Κομισιόν επέλεξε 46 νέα στρατηγικά έργα σε 16 χώρες

Στην επιλογή 46 νέων στρατηγικών έργων σε 16 κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, προχώρησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με στόχο την ενίσχυση του εφοδιασμού της ΕΕ με κρίσιμες πρώτες ύλες και τη μείωση της εξάρτησης από μεμονωμένους προμηθευτές.

Τα έργα καλύπτουν την εξόρυξη, την επεξεργασία και την ανακύκλωση, στηρίζοντας ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής στους τομείς των μπαταριών, της άμυνας, της αεροδιαστημικής και των μόνιμων μαγνητών. Συνολικά αφορούν 15 από τις 17 πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας που περιλαμβάνονται στην ευρωπαϊκή πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες (CRMA).

Η επιλογή έγινε στο πλαίσιο της δεύτερης πρόσκλησης υποβολής αιτήσεων, η οποία ολοκληρώθηκε στις 15 Ιανουαρίου 2026. Η Επιτροπή έλαβε 102 αιτήσεις από 18 κράτη μέλη, εκ των οποίων αξιολογήθηκαν οι 92.

Οι στόχοι για το 2030

Τα νέα έργα αναμένεται να συμβάλουν στους στόχους της CRMA, η οποία προβλέπει ότι, έως το 2030, η δυναμικότητα της ΕΕ θα πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσης για εξόρυξη, το 40% για επεξεργασία και το 25% για ανακύκλωση πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η ενίσχυση αυτών των δραστηριοτήτων αποσκοπεί στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς και στη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας.

Τα έργα βρίσκονται στο Βέλγιο, τη Βουλγαρία, την Εσθονία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Λιθουανία, τις Κάτω Χώρες, την Πολωνία, την Πορτογαλία, τη Ρουμανία, τη Σλοβακία, την Ισπανία και τη Σουηδία.

Έμφαση στην ανακύκλωση και στις μπαταρίες

Από τα 46 έργα, οκτώ αφορούν την εξόρυξη, 11 την επεξεργασία και 19 την ανακύκλωση. Τα υπόλοιπα οκτώ συνδυάζουν διαφορετικά στάδια της παραγωγής: τρία την εξόρυξη με την επεξεργασία και πέντε την επεξεργασία με την ανακύκλωση.

Για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής μπαταριών περιλαμβάνονται επτά έργα για το λίθιο, 12 για το νικέλιο, 10 για το κοβάλτιο, πέντε για το μαγγάνιο και τέσσερα για τον γραφίτη.

Παράλληλα, δύο έργα για το μαγνήσιο και τρία για το βολφράμιο θα στηρίξουν την άμυνα και την αεροδιαστημική. Τέσσερα έργα για στοιχεία σπάνιων γαιών αφορούν την αλυσίδα παραγωγής μόνιμων μαγνητών.

Ποιες ανάγκες μπορούν να καλύψουν

Τα νέα έργα προστίθενται στα 47 στρατηγικά έργα εντός ΕΕ που επιλέχθηκαν τον Μάρτιο του 2025 και στα 13 έργα σε τρίτες χώρες που επιλέχθηκαν τον Ιούνιο του ίδιου έτους.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Επιτροπής, το σύνολο των έργων θα μπορούσε να καλύψει πλήρως τα σημεία αναφοράς για την εξόρυξη λιθίου, νικελίου, στοιχείων σπάνιων γαιών, μαγνησίου και βολφραμίου.

Στην επεξεργασία, θα μπορούσε να επιτευχθεί πλήρης κάλυψη των σημείων αναφοράς για το λίθιο και τα στοιχεία σπάνιων γαιών. Για το κοβάλτιο η δυνητική κάλυψη ανέρχεται στο 89%, για το βολφράμιο στο 57% και για το μαγνήσιο στο 51%.

Στην ανακύκλωση, η Επιτροπή προβλέπει πλήρη κάλυψη των σημείων αναφοράς για το λίθιο, το κοβάλτιο και τα στοιχεία σπάνιων γαιών.

Χρηματοδοτική στήριξη άνω των €2 δισ.

Πρόοδο καταγράφουν ήδη τα έργα που επιλέχθηκαν το 2025. Μέχρι σήμερα, 25 έργα έχουν ολοκληρώσει την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων και 17 έχουν λάβει άδεια κατασκευής, με τα ενιαία σημεία επαφής στα κράτη μέλη να συμβάλλουν στην επιτάχυνση της αδειοδότησης.

Από τη δρομολόγηση της πρωτοβουλίας RESourceEU, τον Δεκέμβριο του 2025, η «Ομάδα Ευρώπη» έχει κινητοποιήσει χρηματοδοτική στήριξη άνω των €2 δισ., με δεσμεύσεις μέσω του Ταμείου Καινοτομίας, κρατικών ενισχύσεων και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.

Αρκετά έργα έχουν επίσης προχωρήσει στη διαδικασία σύναψης συμφωνιών αγοράς. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός πρώτων υλών, ο οποίος συγκεντρώνει προσφορά και ζήτηση και εντοπίζει δυνητικούς αγοραστές, έχει δημιουργήσει περισσότερες από 30 αντιστοιχίσεις για 10 υλικά.

Νέα πρόσκληση προς το τέλος του 2026

Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες τέθηκε σε ισχύ στις 23 Μαΐου 2024. Η πρώτη πρόσκληση για στρατηγικά έργα ολοκληρώθηκε στις 22 Αυγούστου 2024 και η δεύτερη στις 15 Ιανουαρίου 2026.

Η αξιολόγηση των αιτήσεων πραγματοποιήθηκε από την Επιτροπή και εξωτερικούς εμπειρογνώμονες, με κριτήρια την ασφάλεια εφοδιασμού, την τεχνική σκοπιμότητα, τα περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα, τη διακυβέρνηση και τα διασυνοριακά οφέλη για την ΕΕ.

Ακολούθησε διαβούλευση με το Συμβούλιο Κρίσιμων Πρώτων Υλών, στο οποίο εκπροσωπούνται τα κράτη μέλη, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμμετέχει ως παρατηρητής.

Η Επιτροπή προγραμματίζει νέα πρόσκληση υποβολής αιτήσεων προς το τέλος του 2026.