Ίσως και να αυθαιρετώ, αλλά ζώντας υπό διάφορες ιδιότητες ουκ ολίγες εκλογικές αναμετρήσεις, τις ταυτίζω με παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας. Σκεφτείτε το για λίγο: Ξεκίνημα με εντατική προετοιμασία, επιλογή πρωταγωνιστών και συνοδών (χορός), καθορισμός ρόλων, αποστήθιση λόγου (ατάκας), αντιπαράθεση, σύγκρουση, κορύφωση, κάθαρση. Με δικαιωμένους και αδικαίωτους, νικητές και ηττημένους. Όπως το είπε ο μέγας Αριστοτέλης: «Μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας» ή αναπαράσταση ανθρώπινης πράξης, με αρχή, μέση και τέλος, στην οποία ο θεατής (ψηφοφόρος) βιώνει μια ψυχική εκτόνωση και πνευματική ανακούφιση από τα ανθρώπινα πάθη. Και τότε όλα αλλάζουν: Τα έντονα συναισθήματα καταλαγιάζουν, τον οξύ διαδέχεται ο ήπιος λόγος, οι χθεσινοί αντίπαλοι δηλώνουν πανέτοιμοι για συναίνεση και συνεργασία! Θεατής, λοιπόν, κι εγώ αυτής της παράστασης, καταγράφω όσα νομίζω ότι είδα:
Ø Είδα μια κοινωνία που είχε πολλούς λόγους να νοιώθει απογοητευμένη, οργισμένη, χωρίς εμπιστοσύνη στους θεσμούς, τα κόμματα και τους πολιτικούς. Να αναζητεί σωσίβιο σωτηρίας, κάπου να ακουμπήσει, ένα νέο ξεκίνημα, κάτι διαφορετικό να της φέρει ελπίδα. Στη σκηνή εμφανίστηκαν πολλοί πρόθυμοι, με υποσχέσεις, σχέδια σωτηρίας, έτοιμες λύσεις. Με καινούργια ονόματα, νέους τρόπους, νέα ήθη, λόγο αλλιώτικο, αντισυμβατικό, συχνά ελκυστικό, άλλοτε περίεργο και ακαταλαβίστικο. Είδα μια περιρρέουσα, που κουβαλούσε μαζί της ξάφνιασμα, προσμονή, ρευστότητα, αβεβαιότητα, σύγχυση, μια κινούμενη άμμο, που έστειλε αδιάβαστους δημοσκόπους και αναλυτές, ανατρέποντας κάθε λογής μαθηματικά μοντέλα. Μέχρι και η τεχνητή νοημοσύνη σήκωσε απελπισμένη τα χέρια ψηλά.
Ø Είδα στην πορεία μια κοινωνία που είχε πολλούς λόγους να ξεθυμάνει, να μην πείθεται ότι το πολυδιαφημιζόμενο διαφορετικό και καινούργιο ερχόταν όντως με έτοιμες συνταγές για μια καλύτερη πορεία. Της είπαν ώς δαμαί ή ώς δαμέ, σήκου πάνω, κάτσε κάτω. Κατακλύστηκε από βιντεάκια, αστειάκια, πλακίτσες, πασιαμάδες. Έζησε την αποθέωση του σορολόπ. Αντί για τουρκική κατοχή και Κυπριακό, έβλεπε τα φώτα της σκηνής επικεντρωμένα στη Σάντη, την Αλεξούι, το νυφικό της Στυλιάνας και την πρωταθλήτρια Ομόνοια. Άκουσε για «αναθέσμιση» και ανέτρεξε σε λεξικά για να δει περί τίνος επρόκειτο. Της μιλούσαν μια γλώσσα διαφορετική, με μοδάτες ελληνικές και αγγλικές λέξεις, ανάμικτες με τα χωρκάτικα της γιαγιάς. Η οποία, όμως, όταν μάς μιλούσε, ήταν γνήσια και αυθεντική, δεν είχε ανάγκη να μιμηθεί κανένα. Κάποτε ο μακαριστός Μιχαλάκης Ζαμπέλας, ως οικοδεσπότης στο Χίλτον διεθνούς συνεδρίου ελεγκτών, είχε την έμπνευση να ντυθεί ο ίδιος και σύνεδροι με βράκα, με την προσθήκη όμως και μαύρου παπιγιόν στον λαιμό. Κάποιοι το είπαν πρωτοτυπία, οι πλείστοι μία ατυχή κακογουστιά (κιτς).
Ø Είδα τηλεμαχίες με καβγάδες, αλληλοκατηγορίες, μηδενισμό, ισοπέδωση, απαξίωση, πνεύμα ρεβανσισμού. Είδα φερέλπιδες σωτήρες να ομολογούν ανέμελα και κυνικά πως δεν ξέρουν τίποτε, ούτε καν τα βασικά. Είδα παιδαριώδη λάθη, πολλή οίηση, κομπορρημοσύνη. Και τις πομφόλυγες, κοινώς φούσκες, τι άλλο, να σκάνε.
Ø Είδα το παραδοσιακό, καθώς βίωνε απειλή επιβίωσης, να ξυπνά από τον λήθαργο, να λαδώνει ξανά τις μηχανές, να επιστρατεύει δοκιμασμένες μεθόδους και διλημματικές πρακτικές. Να κατεβαίνει συγκαταβατικά ξανά στη βάση. Το ξανάκανε το 1993, όταν ο Γιώργος Βασιλείου, με το 44,15% του πρώτου γύρου, απείλησε να στείλει στη σύνταξη ολόκληρη την παλιά φρουρά, η οποία, εκμεταλλευόμενη και τα παιδαριώδη δικά του ατοπήματα, έφερε σε μία εβδομάδα τα πάνω κάτω.
Ø Είδα πολιτικές δυνάμεις να εμφανίζονται έκπληκτες για την αποτυχία τους, όταν όλα έδειχναν πως βάδιζαν επί ξηρού ακμής, εξαιτίας δικών τους λαθών, αστοχιών και ατέλειωτης αυτοκαταστροφικής μανίας.
Ø Είδα σε όλους τους κομματικούς χώρους να επιβραβεύονται άνθρωποι που έδωσαν με τη δράση και τη συμπεριφορά τους δείγματα σοβαρότητας, μετριοπάθειας, εργατικότητας, αφοσίωσης και αποτελεσματικότητας. Που δεν είχαν πρόβλημα να υπερβούν κομματικά στεγανά, για να αναγνωρίσουν δικά τους λάθη και να παραδεχθούν ότι και οι αντίπαλοι κάπου τα κατάφεραν και έπραξαν το σωστό.
Ø Είδα, με τούτα και με κείνα, μια κοινωνία να πράττει το, υπό τις περιστάσεις, αναμενόμενο: Να επιστρέφει στον συντηρητικό εαυτό της, στο σίγουρο και δοκιμασμένο, στον διάβολο που ξέρει παρά στον άγνωστο που δεν γνωρίζει πού θα τη βγάλει.
Το τέλος της παράστασης και το μήνυμα
Επιστρέφοντας στο αρχικό σκεπτικό για να «διαβάσουμε» το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών μέσα από το πρίσμα μιας παράστασης αρχαίας τραγωδίας, καταλήγουμε και πάλι στην «Ποιητική» του Αριστοτέλη, για να θυμίσουμε πως «η τραγωδία προκαλούσε έλεον (συμπόνια για τον ήρωα) και φόβον (αγωνία για το αναπόφευκτο). Αυτά τα έντονα συναισθήματα οδηγούσαν τελικά στην κάθαρση και τη λύτρωση, αφήνοντας τον θεατή ανακουφισμένο και ηθικά βελτιωμένο». Οι καλοί μας φιλόλογοι μάς εξηγούσαν στα ανέμελα σχολικά μας χρόνια ότι, παρακολουθώντας ή διαβάζοντας ξανά και ξανά αρχαίες τραγωδίες, δεν χάνουμε τον χρόνο μας. Φτάνει να μην τις προσεγγίζουμε μόνο μέσα από το ψυχαγωγικό τους στοιχείο, επειδή, εκτός απ’ αυτό, στόχευαν σε κάτι πιο σημαντικό και ουσιώδες: Να γίνουν εργαλείο πολιτικής και ηθικής διαπαιδαγώγησης που, μέσω του μύθου και της συναισθηματικής ταύτισης, προετοίμαζαν τους θεατές για τον σπουδαίο ρόλο τού ενεργού πολίτη.
Ας αναλύσουμε λοιπόν τα αποτελέσματα της εκλογικής αναμέτρησης, όχι μόνο με τη λογική της αριθμητικής ή ενός ποδοσφαιρικού αγώνα, αλλά με την οπτική της αυτοκριτικής, της ενδοσκόπησης, της ενσυναίσθησης και της αυτοβελτίωσης. Ίσως έτσι ξανακερδίσουμε την εμπιστοσύνη των πολιτών και αρχίσουμε, πέρα από την κάθε μορφής ιδιοτέλεια, να υπηρετούμε το κοινό καλό. Σκεπτόμενοι πως, αν οι ψηφοφόροι επέδειξαν κι αυτήν τη φορά γενναιοδωρία και ανοχή, καθόλου δεν σημαίνει ότι θα το κάμουν και την επόμενη φορά.
*Δημοσιογράφος
pcpavlou@gmail.com
