Προβληματίζουν τα αποτελέσματα της PISA – Ευρωπαϊκή πλατφόρμα καταγράφει χαμηλές επιδόσεις και περιορισμένες δεξιότητες στους μαθητές κάτω των 15

Τα πρόσφατα αποτελέσματα της διεθνούς έρευνας PISA 2025, τα οποία ανέδειξαν ιδιαίτερα χαμηλές μαθητικές επιδόσεις στην ηλικιακή ομάδα των 15 ετών, προκάλεσαν προβληματισμό, όχι μόνο στις αρμόδιες Αρχές κάθε χώρας αλλά και γενικότερα στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Κι αυτό διότι, διαφάνηκε ότι το ζήτημα που έχει προκύψει από αυτά τα αποτελέσματα δεν αφορά μόνο τις βαθμολογίες των μαθητών όλων των χωρών που μετέχουν στην έρευνα, αλλά γενικότερα τις επιδόσεις τους και σημαντικές τους δεξιότητες.

Κατά την ανάλυση των αποτελεσμάτων της PISA 2025 τέθηκαν αρκετά ερωτήματα, τα οποία, μεταξύ άλλων, αφορούν, το πώς μπορούν οι μαθητές να μάθουν όχι απλώς να απομνημονεύουν πληροφορίες, αλλά να διαβάζουν και να κατανοούν, να αξιολογούν πηγές, να λύνουν προβλήματα, να συνεργάζονται και να χρησιμοποιούν την τεχνολογία με κριτικό τρόπο.

Με το ενδιαφέρον αυτό θέμα και τις προεκτάσεις του ασχολήθηκε η Ευρωπαϊκή Σχολική Εκπαιδευτική Πλατφόρμα της ΕΕ, η οποία συνδέει τα ευρήματα της PISA 2025 με τις δυνατότητες του eTwinning, της ευρωπαϊκής κοινότητας συνεργασίας σχολείων και εκπαιδευτικών.

Με τα όσα προκύπτουν από την ανάλυση της Πλατφόρμας, ασχολήθηκαν εκτενώς αρκετά ειδησεογραφικά μέσα, εστιάζοντας στα σημεία που διαπιστώθηκαν ότι δυσκολεύουν τους μαθητές.

Όπως επισημάνθηκε στην ανάλυση, εάν ένα από τα προβλήματα που καταγράφει η PISA είναι ότι οι μαθητές δυσκολεύονται να μετατρέψουν τη γνώση σε ουσιαστική δεξιότητα, τότε η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο οι περισσότερες ασκήσεις και η περισσότερη ύλη αλλά χρειάζονται περισσότερες ευκαιρίες για εφαρμογή της γνώσης σε πραγματικά προβλήματα.

Υπενθυμίζεται ότι η τελευταία έρευνα της PISA κατέγραψε μια γενικευμένη πίεση στις βασικές δεξιότητες στις χώρες του ΟΟΣΑ. Μεταξύ 2015 και 2025, η μέση επίδοση στις χώρες του ΟΟΣΑ υποχώρησε κατά 28 μονάδες στην κατανόηση κειμένου και κατά 22 μονάδες στα μαθηματικά. Η εικόνα αυτή δεν αφορά ένα μεμονωμένο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά μια ευρύτερη διεθνή τάση, όπως διαπιστώνει η Ευρωπαϊκή Πλατφόρμα Σχολικής Εκπαίδευσης⁠.

Αξίζει να σημειωθεί ότι από τη χαρτογράφηση των αποτελεσμάτων των μαθητών, προκύπτει ιδιαίτερη ανησυχία για την ανάγνωση. Κι αυτό, κυρίως ως βασική δεξιότητα.

Συγκεκριμένα, διαπιστώθηκε ότι οι μαθητές δεν δυσκολεύονται μόνο στην κατανόηση ενός κειμένου αλλά φαίνεται να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες προκλήσεις σε δεξιότητες που γίνονται ολοένα σημαντικότερες στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ειδικότερα, στο πώς να αξιολογούν αν μια πληροφορία είναι αξιόπιστη, να συγκρίνουν διαφορετικές πηγές, να συνδέουν πληροφορίες που προέρχονται από διαφορετικά κείμενα, να εντοπίζουν αντιφάσεις αλλά και να σκέφτονται κριτικά απέναντι σε αυτό που διαβάζουν.

Ένα από τα ευρήματα της PISA είναι η αύξηση του φαινομένου της «βιαστικής ανάγνωσης». Πρόκειται για την τάση να διαβάζει κανείς γρήγορα αλλά με μικρότερη ακρίβεια. Το φαινόμενο έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 2018 και όπως σημειώνεται στις σχετικές αναφορές για το θέμα, το εύρημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, δεδομένου ότι σήμερα οι μαθητές έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με τεράστιους όγκους πληροφοριών, βίντεο, αναρτήσεων, ειδήσεων, αλγοριθμικά παραγόμενου περιεχομένου και κειμένων και εικόνων που παράγονται από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η τεχνολογία δεν είναι η λύση για προσοχή και κατανόηση

Η ανάλυση της ευρωπαϊκής Πλατφόρμας δεν θα μπορούσε να μην ασχοληθεί με την τεχνολογία και το νέο σκηνικό που αυτή πλέον δημιουργεί μέσα στα σχολεία της Ευρώπης. Όπως προκύπτει, η ανάλυση δεν αντιμετωπίζει την τεχνολογία ως αυτόματη λύση, καθώς η PISA αναγνωρίζει ότι τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν μεν να βοηθήσουν τους νέους να προετοιμαστούν για το μέλλον, ωστόσο, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την προσοχή, την προσπάθεια και την κατανόηση.

Το ίδιο ισχύει και για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Θέτοντας επί τάπητος σαν δεδομένο ότι οι μαθητές των ευρωπαϊκών χωρών χρησιμοποιούν Τεχνητή Νοημοσύνη, προκύπτει ζήτημα για το κατά πόσον αυτό γίνεται με υπεύθυνο τρόπο. Στόχος είναι να μην χρησιμοποιείται απλά, αλλά οι μαθητές να τη χρησιμοποιούν μαθαίνοντας να σκέφτονται.

Αναφορικά με το eTwinning, το οποίο αποτελεί ευρωπαϊκή κοινότητα συνεργασίας σχολείων και εκπαιδευτικών, μέσα από την οποία μαθητές και εκπαιδευτικοί μπορούν να συνεργάζονται σε κοινά projects με σχολεία άλλων χωρών, η αξία του, σύμφωνα με την Πλατφόρμα, βρίσκεται ακριβώς στο ότι δημιουργεί συνθήκες για ενεργητική και συνεργατική μάθηση.

Οι μαθητές μπορούν, για παράδειγμα, να αναζητήσουν πληροφορίες από διαφορετικές πηγές, να ελέγξουν την αξιοπιστία τους, να αναλύσουν δεδομένα, να λύσουν ένα πρόβλημα, να προτείνουν λύσεις, να συζητήσουν με μαθητές άλλων χωρών και τελικά να καταλήξουν σε συμπεράσματα που πρέπει να τεκμηριώσουν. Σε αυτό το κομμάτι γίνεται πράξη αυτό που η PISA δείχνει ότι χρειάζεται να ενισχυθεί: Η χρήση της γνώσης και όχι η απλή και τυπική αποθήκευσή της.

Όπως προκύπτει από την ανάλυση, η προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα βασικά γνωστικά πεδία που εξετάζει η PISA.

>> Στις Φυσικές Επιστήμες ένα eTwinning project μπορεί να ξεκινήσει από ένα πραγματικό πρόβλημα, όπως την κλιματική αλλαγή, την ποιότητα του νερού ή τη βιοποικιλότητα. Οι μαθητές μπορούν να κάνουν παρατηρήσεις, να συλλέξουν δεδομένα, να πραγματοποιήσουν πειράματα, να συγκρίνουν αποτελέσματα με μαθητές άλλων χωρών και να παρουσιάσουν τα συμπεράσματά τους. Έτσι, η επιστήμη μετατρέπεται σε έρευνα.

>> Τα Μαθηματικά μπορούν να συνδεθούν με παιχνίδια, διαδραστικές προκλήσεις και προβλήματα που προέρχονται από την καθημερινή ζωή. Η λύση ενός προβλήματος δεν είναι πλέον απλώς μια απάντηση στο τετράδιο. Είναι ένα ζήτημα που απαιτεί στρατηγική, συνεργασία και αιτιολόγηση.

>> Η ανάγνωση και κατανόηση κειμένου μπορούν με αυτό τον τρόπο να αποκτήσουν πραγματικό σκοπό. Για παράδειγμα, οι μαθητές μπορούν να γράψουν για ένα παγκόσμιο ζήτημα, να ανταλλάξουν κείμενα με συνομηλίκους τους σε άλλες χώρες, να συγκρίνουν διαφορετικές απόψεις ή να διερευνήσουν πώς παρουσιάζεται το ίδιο γεγονός από διαφορετικές πηγές. Η γλώσσα έτσι γίνεται εργαλείο επικοινωνίας και διερεύνησης, όχι μόνο αντικείμενο εξέτασης.

Με αυτό τον τρόπο τονίζεται ότι η τεχνολογία μπορεί να αξιοποιηθεί από σχολεία και παιδιά ώστε να δημιουργήσουν, να ερευνήσουν και να υπάρξει συνεργασία. Όχι μόνο για να πάρουν απλά ένα περιεχόμενο. Στο πλαίσιο αυτό, ξεχωρίζουν τα eTwinning projects που εστιάζουν στην κριτική ψηφιακή εγγραμματοσύνη.

Η ευρωπαϊκή Πλατφόρμα αναφέρεται χαρακτηριστικά σε δράσεις όπως τα «AI Fact Hunters» και «Beyond Fake News», μέσα από τις οποίες οι μαθητές μπορούν να συγκρίνουν πηγές, να συζητούν αντικρουόμενα στοιχεία και να αξιολογούν περιεχόμενο που έχει παραχθεί από Τεχνητή Νοημοσύνη. Πρόκειται για μια δεξιότητα που δύσκολα μπορεί να καλλιεργηθεί μόνο με ένα παραδοσιακό μάθημα.

Ο μαθητής πρέπει να βρεθεί μπροστά σε πραγματικές πληροφορίες, αντικρουόμενες πηγές και ερωτήματα χωρίς αυτονόητη απάντηση, για να μάθει να ρωτά: Ποιος το λέει, πώς το γνωρίζει, ποια είναι η πηγή, υπάρχουν άλλα στοιχεία, τι υποστηρίζουν οι άλλες πλευρές, μπορεί να είναι προϊόν Τεχνητής Νοημοσύνης και πώς μπορώ να το ελέγξω;

Επομένως, να αποκτήσουν δεξιότητες που θα αποτελούν τον χαρακτήρα της βασικής Παιδείας.