KPMG Κύπρου: Οικογενειακές επιχειρήσεις

Διαδοχή, διακυβέρνηση, επαγγελματικά πρότυπα και διεύθυνση.

Η κρίσιμη μετάβαση στη νέα εποχή απαιτεί εξωτερική καθοδήγηση.

Ρένος Ιωαννίδης, Διοικητικός Σύμβουλος & Επικεφαλής Ομάδας Οικογενειακών Επιχειρήσεων, KPMG Κύπρου

Η διαδοχή στις οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και ευαίσθητα ζητήματα που αναδεικνύει το KPMG Global Family Business Report 2026. Παρότι οι οικογενειακές επιχειρήσεις εμφανίζουν υψηλή στρατηγική αυτοπεποίθηση και αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, η πραγματικότητα είναι ότι η μετάβαση από τη μία γενιά στην επόμενη συνοδεύεται από εντάσεις, ασάφειες και συχνά από έλλειψη δομημένης προετοιμασίας.

Η έρευνα, στην οποία συμμετείχαν 1.927 επιχειρήσεις από 41 χώρες (συμπεριλαμβανομένου μεγάλου αριθμού κυπριακών οικογενειακών επιχειρήσεων), δείχνει ότι η διαδοχή δεν αποτελεί απλώς ένα οργανωτικό ζήτημα, αλλά έναν βαθύ μετασχηματισμό που επηρεάζει την ταυτότητα, τη στρατηγική και τη βιωσιμότητα της επιχείρησης.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα του report είναι ότι η σημασία της διαδοχής αυξάνεται σημαντικά μακροπρόθεσμα: ενώ μόνο 20% των επιχειρήσεων τη θεωρούν άμεση πρόκληση, το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται στο 31% όταν εξετάζεται ο ορίζοντας έως το 2035.

Αυτό αποκαλύπτει μια κλασική παγίδα: η διαδοχή θεωρείται «σημαντική αλλά όχι επείγουσα», με αποτέλεσμα να αναβάλλεται συστηματικά. Ωστόσο, η αναβολή αυτή δημιουργεί κενά που γίνονται εμφανή όταν η αλλαγή ηγεσίας δεν μπορεί πλέον να καθυστερήσει.

Η μετάβαση σε επαγγελματική διοίκηση αποτελεί πλέον κυρίαρχη τάση. Το report δείχνει ότι το ποσοστό των επιχειρήσεων που αυτοπροσδιορίζονται ως family run αναμένεται να μειωθεί από 49% σε περίπου 12% έως το 2035. Αυτό σημαίνει ότι η οικογένεια θα λειτουργεί όλο και περισσότερο ως στρατηγικός ιδιοκτήτης, ενώ η καθημερινή διοίκηση θα ανατίθεται σε επαγγελματίες managers. Η αλλαγή αυτή δεν είναι απλώς τεχνική· απαιτεί νέα νοοτροπία, νέες δεξιότητες και κυρίως νέες ισορροπίες μέσα στην οικογένεια.

Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η ανάγκη για εξωτερικούς συμβούλους. Η εμπειρία δείχνει ότι οι οικογενειακές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να διαχειριστούν εσωτερικά τα ζητήματα διαδοχής, επειδή αυτά συνδέονται με συναισθηματικούς δεσμούς, ιστορικές εντάσεις, διαφορετικές προσδοκίες και συχνά με άρρητες συγκρούσεις. Το report επιβεβαιώνει ότι η οικογενειακή συνοχή αποτελεί προτεραιότητα για 66% των επιχειρήσεων, ακόμη και εις βάρος της απόδοσης. Αυτό το αξιακό πλαίσιο, αν και θετικό, μπορεί να οδηγήσει σε αποφάσεις που δεν είναι πάντα στρατηγικά ορθές.

Οι εξωτερικοί σύμβουλοι λειτουργούν ως ουδέτεροι διαμεσολαβητές, προσφέροντας αντικειμενικότητα, εμπειρία και δομημένες διαδικασίες. Μπορούν να βοηθήσουν την οικογένεια να ξεκαθαρίσει ρόλους, να ορίσει κριτήρια επιλογής διαδόχων, να αναπτύξει μηχανισμούς αξιολόγησης και να δημιουργήσει ένα πλαίσιο που επιτρέπει την ομαλή μετάβαση.

Επιπλέον, συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός governance framework, σε επιχειρηματικό αλλά και σε οικογενειακό επίπεδο, που μειώνει τις πιθανότητες σύγκρουσης και ενισχύει την εμπιστοσύνη μεταξύ των μελών της οικογένειας.

Η ανάγκη για εξωτερική καθοδήγηση γίνεται ακόμη πιο επιτακτική όταν συνυπολογιστεί η ταχεία τεχνολογική εξέλιξη. Το report δείχνει ότι 64% των οικογενειακών επιχειρήσεων χρησιμοποιούν ήδη τεχνητή νοημοσύνη, αλλά 38% δεν διαθέτουν πλαίσιο διακυβέρνησης για την εποπτεία της.

Η νέα γενιά ηγετών καλείται να διαχειριστεί όχι μόνο την επιχειρησιακή συνέχεια, αλλά και την τεχνολογική μετάβαση, την κυβερνοασφάλεια, την προσέλκυση ταλέντου και την ενίσχυση της διαχείρισης κινδύνων. Μόνο 33% των επιχειρήσεων διαθέτουν ολοκληρωμένο Enterprise Risk Management framework, γεγονός που δείχνει ότι η διαδοχή δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια συζήτηση για το ποιος θα αναλάβει την ηγεσία· πρέπει να ενταχθεί σε μια συνολική στρατηγική ανανέωσης.

Οι ενδοοικογενειακές εντάσεις αποτελούν έναν από τους πιο συχνούς παράγοντες αποτυχίας στη διαδοχή και, εν τέλει, τη διατήρηση της ευρωστίας της επιχείρησης. Διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον της επιχείρησης, συγκρούσεις μεταξύ αδελφών ή ξαδέλφων, ασάφεια ρόλων και έλλειψη εμπιστοσύνης μπορούν να οδηγήσουν σε παρατεταμένη αδράνεια ή σε αποφάσεις που υπονομεύουν τη βιωσιμότητα της επιχείρησης.

Το report δείχνει ότι μόνο 11% των επιχειρήσεων δηλώνουν ότι υπάρχει έλλειψη συναίνεσης ως προς τη στρατηγική ανάπτυξης -ένα χαμηλό ποσοστό που όμως δεν πρέπει να παρερμηνευθεί. Η συναίνεση αφορά τη στρατηγική, όχι απαραίτητα τη διαδοχή και το στρατηγικό όραμα για το μέλλον τη επιχείρησης, τα οποία συχνά παραμένουν άτυπα, ανεπίσημα και μη δομημένα.

Η διαδοχή και συνακόλουθα το στρατηγικό όραμα, δεν είναι μόνο θέμα επιλογής προσώπων· είναι θέμα προετοιμασίας. Απαιτεί εκπαίδευση της επόμενης γενιάς, σταδιακή ανάληψη ευθυνών, συμμετοχή σε διοικητικά όργανα, καλλιέργεια ηγετικών δεξιοτήτων και κυρίως κατανόηση της κουλτούρας και των αξιών της επιχείρησης. Οι εξωτερικοί σύμβουλοι μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία προγραμμάτων ανάπτυξης νέων ηγετών, στη διαμόρφωση και θέσπιση οικογενειακών κανόνων (constitution) που διασφαλίζουν τη συνέχεια.

Το KPMG Global Family Business Report 2026 καταλήγει ότι η επιτυχία των οικογενειακών επιχειρήσεων έως το 2035 θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα μπορέσουν να συνδυάσουν την παράδοση με τον επαγγελματισμό. Η διαδοχή αποτελεί τον πυρήνα αυτής της μετάβασης. Και για να είναι επιτυχημένη, χρειάζεται καθοδήγηση, αντικειμενικότητα και δομή — στοιχεία που δύσκολα μπορούν να προέλθουν αποκλειστικά από το εσωτερικό της οικογένειας.