Σε μια πρώτη προσπάθειά τους να καταγράψουν κέρδη και ζημιές για τις ΗΠΑ και το Ιράν από τις φονικές εχθροπραξίες που ακολούθησαν την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων σε ιρανικό έδαφος, στις 28 Φεβρουαρίου, μεγάλα ειδησεογραφικά πρακτορεία και αναλυτές επισημαίνουν πως, για το Ιράν, ένα από τα σημαντικότερα κέρδη ήταν η χρησιμοποίηση για πρώτη φορά των Στενών του Ορμούζ ως στρατηγικό υπερόπλο κατά των αντιπάλων του.

Και, ειδικότερα, εναντίον της απρόσκοπτης μεταφοράς ενεργειακών προϊόντων μέσω των Στενών.

Όταν ξεκινούσαν οι αεροπορικές και πυραυλικές επιθέσεις κατά του Ιράν, έγκριτοι αναλυτές σε όλο τον κόσμο θεωρούσαν εντελώς απομακρυσμένο το «κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ», επισημαίνοντας πως το Ιράν μπορεί μόνο να απειλήσει με παρεμπόδιση της ναυσιπλοϊας στο συγκεκριμένο σημείο, αλλά δεν μπορεί να υλοποιήσει την απειλή.

Και ως επιχειρήματα στήριξης της άποψής τους ότι δεν υπήρχε χειροπιαστός κίνδυνος ανατροπής του πανίσχυρου πολυεθνικού συστήματος μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου από τις χώρες του Περσικού Κόλπου στην παγκόσμια οικονομία, κατέθεταν κάποιες παλιές ανάλογες προειδοποιήσεις της ιρανικής ηγεσίας, που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ.

Με φοβέρες, σχεδόν «αναίμακτα»

Ο τετράμηνος πόλεμος κατά του Ιράν θα μείνει όμως στην ιστορία και για αυτόν τον πολύ σημαντικό λόγο: Το Ιράν, για πρώτη φορά επέλεξε -στην πραγματικότητα υποχρεώθηκε, μπροστά στην αναμενόμενη κατάρρευση του καθεστώτος του- να αμυνθεί έναντι των σφοδρών πληγμάτων που δέχθηκε, προκαλώντας οικονομική και ενεργειακή κρίση σε μια σειρά από αμέτοχες χώρες – εισαγωγείς ενεργειακών προϊόντων.

Στην πραγματικότητα, το Ιράν δεν χρειάστηκε καν να κλείσει, με την κυριολεκτική ερμηνεία της λέξης, τα Στενά του Ορμούζ. Δεν τοποθέτησε θαλάσσιους φράκτες για να παρεμποδίζει τη διέλευση πλοίων, δεν κτύπησε με πυραύλους ή drones όσα πλοία επιχειρούσαν να βγουν από τα Στενά (πλην κάποιων εξαιρέσεων) ή να μπουν για να φορτώσουν σε κάποιο λιμάνι του Κόλπου.

Αποδείχθηκε αρκετή η γενικότερη κρίση που προκλήθηκε στα Στενά από το Ιράν -και σε ένα σημείο εκ των πραγμάτων, λόγω των αντιποίνων του σε αραβικές χώρες με συμμαχική σχέση με τις ΗΠΑ- με τις συνεχείς απειλές για κτυπήματα κατά τάνκερς, με προειδοποιήσεις για νάρκες που είχαν σκορπιστεί στη θαλάσσια περιοχή και μπορούσαν να καταστρέψουν όσα πλοία πλησίαζαν ή επιχειρούσαν να βγουν από την «παγίδα» του Ορμούζ.

Σε τελικη ανάλυση, το Ιράν κατάφερε για πρώτη φορά στην ιστορία να αξιοποιήσει έμπρακτα την στρατηγική του θέση στην περιοχή:
– μεταφέροντας στον Περσικό Κόλπο τον φόβο κλιμάκωσης του πολέμου,
– αποθαρρύνοντας τους μεγάλους πλοιοκτήτες και τις πολυεθνικές ναυτιλιακές εταιρείες να σκεφτούν καν τη συνέχιση των δρομολογίων των υπερ-τάνκερς τους,
– εκτοξεύοντας το κόστος ασφάλισης του κινδύνου και, σε τελική ανάλυση,
– οδηγώντας σε δραματική μείωση τις ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου που μπορούσαν να διοχετευτούν στις ασιατικές, αφρικανικές και ευρωπαϊκές αγορές και αυξάνοντας το τελικό κόστος ανά λίτρο για δισεκατομμύρια καταναλωτές σε όλο τον κόσμο.

Άλλο «κλείνω», άλλο «αποθαρρύνω»

Αυτό που κυρίως διαψεύστηκε μέσα από τον πόλεμο των τεσσάρων μηνών δεν ήταν η αδυναμία του Ιράν να μπλοκάρει με φυσικά εμπόδια ή πολεμικά μέσα κάθε χρήση των Στενών του Ορμούζ από ανεπιθύμητα πλοία. Αυτή η αδυναμία σε γενικές γραμμές εξακολουθεί να υπάρχει.

Αυτό που διαψεύστηκε ήταν η εντύπωση κυβερνήσεων, πολυεθνικών, διεθνών οργανισμών και άλλων ότι δεν είναι σε θέση το Ιράν να ανατρέψει/μειώσει/καθυστερήσει/αποθαρρύνει την εμπορική ναυσιπλοϊα μέσα από το Ορμούζ.

Το ιρανικό καθεστώς έπαιξε μεν για πρώτη φορά με επιτυχία το χαρτί αυτό, αλλά προκαλεί αίσθηση το γεγονός ότι το έπραξε με έναν μάλλον αναίμακτο τρόπο: Φοβερίζοντας τους διακινητές και εμπορευόμενους ενεργειακών προϊόντων του Περσικού Κόλπου και «θάβοντας» και την παραμικρή τους επιθυμία να διακινδυνεύσουν την ασφάλεια των τάνκερς και των LNG carriers, αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων το καθένα (και χωρίς φορτίο), για να συνεχίσουν την εμπορία ορυκτών καυσίμων εν μέσω ενός πολέμου που κανένας δεν ήξερε μέχρι πού μπορούσε να φτάσει.

Ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι για το Ιράν, μετά τα σφοδρά κτυπήματα που δέκτηκε και τις τεράστιες απώλειες που είχε, δεν απέμειναν πολλές εναλλακτικές επιλογές για να σώσει ό,τι μπορούσε, παρά η εξάρθρωση, στην ανάγκη, του διεθνούς εμπορίου καυσίμων μέσω των Στενών και η άσκηση πίεσης στις ΗΠΑ για υπαναχώρηση. Πέτυχε και στα δύο και η απειλή μιας μακράς παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης ήταν από τους βασικούς λόγους που υποχρέωσαν τον Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) να κυνηγήσει μια συμφωνία ειρήνευσης, ακόμα και χωρίς τα κέρδη που ανέμενε για τη χώρα του.

Υπέστη και ζημιά το Ιράν από το Ορμούζ

Από τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ κατά τη διάρκεια της πολεμικής αντιπαράθεσης, το Ιράν δεν μετρά μόνο κέρδη. Είναι ορατές στον ορίζοντα και κάποιες απώλειες. Που ίσως γίνουν μεγαλύτερες τα επόμενα χρόνια.

Οι χώρες του Περσικού Κόλπου που παράγουν, επεξεργάζονται και εξάγουν ενεργειακά προϊόντα έχουν μάθει το μάθημά τους, μετά το πάθημα των τελευταίων τεσσάρων μηνών: Δεν μπορούν να αφήσουν εξαρτημένες τις εξαγωγές τους από τις διαθέσεις ή τις άμυνες του Ιράν. Πρέπει να βρουν εναλλακτικές επιλογές διοχέτευσης καυσίμων στις ξένες αγορές, με παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ. Κάποιες το έχουν ήδη πράξει και αρκετές άλλες κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση.

Εν ολίγοις, τα Στενά του Ορμούζ αποδείχθηκαν στρατηγικό όπλο τεράστιας σημασίας για το ιρανικό καθεστώς και σε μεγάλο βαθμό αυτή η σημασία θα διατηρηθεί και στο μέλλον. Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, οι άλλες χώρες του Κόλπου και οι πολυεθνικοί πελάτες τους θα προχωρήσουν σε κατασκευή ή επέκταση χερσαίων αγωγών, κάτι που θα οδηγήσει σταδιακά σε μετριασμό του ρόλου των Στενών στη διεθνή εμπορία πετρελαιοειδών.
Σύμφωνα με πληροφορίες από ξένα ΜΜΕ:
-Η Σαουδική Αραβία στρέφει ήδη την προσοχή της σε επέκταση ή μεγαλύτερη αξιοποίηση του υφιστάμενου αγωγού East-West Crude Oil Pipeline (γνωστότερου ως Petroline), ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο στο λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα (μήκος 1,200 χιλιόμετρα), με σημερινή δυνατότητα μεταφοράς 5-7 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
-Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αξιοποιούν ήδη τον αγωγό Habshan-Fujairah (ADCOP), ο οποίος καταλήγει στο λιμάνι Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Μετά την αναταραχή των τελευταίων μηνών, τα Εμιράτα προχωρούν διαδικασίες για κατασκευή και δεύτερου τέτοιου αγωγού.
-Το Ιράκ προχωρεί σε επαναδιαπραγμάτευση συμφωνιών με ξένους αγοραστές ή επέκταση συμβολαίων, για μεγαλύτερη αξιοποίηση του αγωγού Ιράκ-Τουρκίας (Κιρκούκ-Τσεϊχάν) και των κοιτασμάτων του βόρειου Ιράκ.
-Για την ώρα, Κουβέιτ και Κατάρ δεν έχουν εναλλακτικές επιλογές για εξαγωγές πετρελαίου και LNG, με παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ.