Ένας στους πέντε εργαζόμενους στην Ευρωπαϊκή Ένωση εκτίθεται σε υψηλές θερμοκρασίες στην εργασία, γεγονός που καθιστά την υπερβολική ζέστη έναν από τους ταχύτερα αυξανόμενους επαγγελματικούς κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (European Agency for Safety and Health at Work).

Το θέμα είναι ιδιαίτερα επίκαιρο, καθώς η Ευρώπη βιώνει αυτή την περίοδο ένα από τα πιο έντονα κύματα καύσωνα, με τις υψηλές θερμοκρασίες να προκαλούν σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων πολιτών.

Ο Ρόμπερτ Mαρκς, επικεφαλής οικονομολόγος για το κλίμα στην Oxford Economics, ανέφερε ότι θερμοκρασίες μεταξύ 30 και 40 βαθμών Κελσίου θα «οδηγήσουν πιθανότατα σε σοβαρές απώλειες παραγωγικότητας και σε άμεσες διαταραχές της εργασίας σε κατασκευές, γεωργία, μεταποίηση, λιανεμπόριο και φιλοξενία, καθώς και σε άλλους τομείς που δεν μπορούν να προσφέρουν προστατευμένο εργασιακό περιβάλλον».

Αυτό συμβαίνει επειδή οι απώλειες παραγωγικότητας αυξάνονται απότομα όταν το θερμόμετρο ανεβαίνει πάνω από τους 30°C, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται το κόστος ενέργειας για ψύξη μηχανημάτων και κτηρίων.

Οι (ακόμα πιο) υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού στην Κύπρο, φέρνουν στο προσκήνιο το ζήτημα της ασφάλειας και υγείας των εργαζομένων, ιδιαίτερα όσων απασχολούνται σε εξωτερικούς χώρους.

Το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, όταν συντρέχουν λόγοι, εκδίδει ειδικές οδηγίες για την αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τη θερμοκρασία αλλά και την υγρασία, μέσω του δείκτη WBGT. Συνήθως, σε περιόδους με καύσωνα, απαγορεύονται, οι βαριές και μέτριες υπαίθριες εργασίες και η μεταφορά ή παράδοση προϊόντων (π.χ. delivery φαγητού με δίκυκλο) κατά τις ώρες αιχμής της ζέστης.

Μέχρι στιγμής, για το 2026 δεν εντοπίζεται να έχει εκδοθεί από το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας Κύπρου ξεχωριστή έκτακτη ανακοίνωση απαγόρευσης εργασιών λόγω θερμικής καταπόνησης/καύσωνα (όπως αυτές που εκδίδονται όταν υπάρχει προειδοποίηση για ακραίες θερμοκρασίες). Για το 2025, το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας εξέδωσε τουλάχιστον 5 ανακοινώσεις/οδηγίες που αφορούσαν έκτακτα μέτρα λόγω θερμικής καταπόνησης και διακοπές εργασιών, με την αρχή να γίνεται στις 23 Ιουλίου πέρυσι.

Ακραία καιρικά φαινόμενα

Σύμφωνα με την έκθεση του European Agency for Safety and Health at Work, οι υψηλότερες θερμοκρασίες, η υπεριώδης ακτινοβολία, η ατμοσφαιρική ρύπανση και τα ακραία καιρικά φαινόμενα επηρεάζουν την επαγγελματική ασφάλεια και υγεία σε όλους σχεδόν τους οικονομικούς τομείς. Αυτοί οι παράγοντες μπορούν να αυξήσουν τους υπάρχοντες κινδύνους ή να δημιουργήσουν νέους, όπως ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη, μολυσματικές ασθένειες, ατυχήματα, αλλεργίες και καρκίνο. Εκτός από τις σωματικές επιπτώσεις, η κλιματική αλλαγή μπορεί επίσης να επηρεάσει την ψυχική υγεία των εργαζομένων.

Η αύξηση της θερμοκρασίας είναι ένα σημαντικό ζήτημα για τους εργαζόμενους σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους, όπως αναφέρει η έκθεση. Ο καύσωνας μπορεί να προκαλέσει κόπωση, αφυδάτωση, επιδείνωση χρόνιων παθήσεων και σοβαρές ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη. Η σωματική εργασία αυξάνει τη θερμοκρασία του σώματος, ενώ η θερμική καταπόνηση επηρεάζει αρνητικά την κρίση και αυξάνει τον κίνδυνο ατυχημάτων. Η ανεπαρκής ανάρρωση μεταξύ των βαρδιών, ειδικά όταν οι εργαζόμενοι ζουν σε σπίτια με ανεπαρκή ψύξη, επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση.

Δεν είναι μόνο οι αυξημένες θερμοκρασίες, αλλά στην έκθεση καταγράφεται ο προβληματισμός, για τις πλημμύρες στις  αγροτικές και δασικές πυρκαγιές, οι οποίες προβλέπεται να αυξηθούν σε αριθμό και σοβαρότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη, προκαλώντας τραυματισμούς και θανάτους. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, σημειώνεται, ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο πνιγμού, εγκαυμάτων ή κρυοπαγήματος. Οι εργαζόμενοι σε υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης αντιμετωπίζουν επιπρόσθετους κινδύνους από τοξικά αέρια, εκρήξεις και κινδύνους πυρκαγιάς.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτοί οι λόγοι, υπάρχει και η  ατμοσφαιρική ρύπανση. Στην έκθεση αναφέρεται ότι  η αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση και τα αυξανόμενα επίπεδα αεροαλλεργιογόνων (π.χ. υψηλότερα επίπεδα ή αύξηση της αλλεργικής  γύρης), λόγω της κλιματικής αλλαγής, σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, αυξάνουν τον κίνδυνο αναπνευστικών ασθενειών και άλλων προβλημάτων υγείας τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς χώρους.

Πολιτικές προστασίας εργαζομένων

Τα κράτη μέλη της ΕΕ, σύμφωνα με την έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού, απαιτούν από τους εργοδότες να διενεργούν εκτιμήσεις κινδύνων στον χώρο εργασίας και να θεσπίζουν προληπτικά μέτρα για την προστασία των εργαζομένων από κάθε κίνδυνο. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να ακολουθούν την ιεραρχία ελέγχου, δίνοντας προτεραιότητα σε τεχνικές και οργανωτικές λύσεις πριν από την προσφυγή σε ατομικά μέτρα. Τα κράτη μέλη της ΕΕ αντιμετωπίζουν τους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα με διαφορετικούς ρυθμούς. Ορισμένες χώρες περιλαμβάνουν όρια θερμοκρασίας σε κανονισμούς ή συλλογικές συμβάσεις, ανάλογα με το είδος και την τοποθεσία της εργασίας. Στην έκθεση αναφέρεται, ότι τα μέτρα μετριασμού της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται επίσης να δημιουργήσουν νέους κινδύνους, για παράδειγμα στους τομείς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των πράσινων κτιρίων ή της ανακύκλωσης.

Σημειώνεται επίσης, ότι σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ υπάρχουν κατευθυντήριες γραμμές για τη διαχείριση της έκθεσης στη ζέστη και την υπεριώδη ακτινοβολία, ενώ ορισμένες χώρες ρυθμίζουν τις θερμοκρασίες εργασίας. Τα μέτρα περιλαμβάνουν την προσαρμογή του ωραρίου εργασίας, την παροχή χώρων ανάπαυσης, ενυδάτωσης, συστημάτων ψύξης και προστατευτικού ρουχισμού.

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία (EU-OSHA) παρέχει πρακτική καθοδήγηση σχετικά με τη διαχείριση των κινδύνων που σχετίζονται με τη ζέστη και τις ενέργειες που πρέπει να πραγματοποιούνται σε περίπτωση που ένας εργαζόμενος πάσχει από ασθένεια που σχετίζεται με τη ζέστη. Η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις επιπτώσεις της ζέστης στην επαγγελματική υγεία και τις λύσεις προσαρμογής είναι σημαντική τόσο για τους εργαζομένους όσο και για τους εργοδότες.

Οι εργοδότες, αναφέρεται στην έκθεση, πρέπει να προετοιμάσουν σχέδια δράσης για την αντιμετώπιση της ζέστης και μπορούν να χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία, όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης ή συσκευές προειδοποίησης για ζέστη, και σημειώνεται ότι  πρέπει να ζητείται η γνώμη των εργαζομένων και οι εργαζόμενοι να καταρτίζονται σχετικά με την εφαρμογή των προληπτικών μέτρων.

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Στην έκθεση του ευρωπαϊκού οργανισμού για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία, υποδεικνύεται ότι οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους βρίσκονται εκτεθειμένοι σε υψηλή ζέστη, ακραία καιρικά φαινόμενα και ρύπους. Αναφέρεται, ότι η έκθεση στον ήλιο αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος και επηρεάζει αρνητικά τις γνωστικές λειτουργίες ενώ τα ακραία καιρικά φαινόμενα αυξάνουν τους τραυματισμούς, το άγχος και τους θανάτους. Οι θέσεις εργασίας που επηρεάζονται συνήθως είναι οι γεωργοί και εργαζόμενοι στον τομέα της δασοπονίας γιατί εκτίθενται σε θερμική καταπόνηση, ρύπους, αλλεργιογόνες ουσίες, κινδύνους τραυματισμού και μυοσκελετικών διαταραχών που προκύπτουν από επιχειρήσεις καθαρισμού έπειτα από καταστροφές.

Προβλήματα δημιουργούνται και στους εργαζόμενους στον κατασκευαστικό τομέα αντιμετωπίζοντας κινδύνους θερμικής καταπόνησης και ατυχημάτων. Υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης όπως πυροσβέστες, αστυνομικοί και διασώστες αντιμετωπίζουν εξάντληση του οργανισμού και ψυχολογική πίεση.

Οι εργαζόμενοι σε εσωτερικούς χώρους, σύμφωνα με την έκθεση, είναι ευάλωτοι κατά τη διάρκεια καύσωνα, ιδίως σε κτίρια με ανεπαρκή αερισμό ή σε κλάδους υψηλής θερμικής έντασης. Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας που χρησιμοποιούν μέσα ατομικής προστασίας σε συνθήκες καύσωνα ενδέχεται να εμφανίσουν εξάντληση και δύσπνοια. Επίσης, οι καύσωνες αναφέρει η έκθεση, αυξάνουν τη ζήτηση για ιατρική περίθαλψη, δημιουργώντας υψηλό άγχος και φόρτο εργασίας, ιδίως για το προσωπικό μεγαλύτερης ηλικίας των αστικών νοσοκομείων.