Υπεραναπληρώσεις του σαλονιού

^«Υπήρχε μόνο κρατική συλλογή έργων Κυπρίων κυρίως σύγχρονων καλλιτεχνών και μερικών ελλαδιτών, που είχαν διασωθεί από τις πολεμικές επιχειρήσεις και βρίσκονταν είτε αποθηκευμένα, είτε σκορπισμένα σε διάφορα κρατικά χτίρια μέσα κι έξω από την Κύπρο. Υπήρχε ακόμα διαθέσιμο κι ένα υπόγειο, όχι πολύ πρόσφορο, κάπου 200 τετρ. μέτρων.

» Δεν αρκούσαν, βέβαια, αυτά για να ξεκινήσει η εφαρμογή ενός φιλόδοξου προγράμματος γύρω από τις εικαστικές τέχνες προβολής της σύγχρονης τέχνης κυπριακής και ξένης, αποτελεσματικής ενίσχυσης της καλλιτεχνικής δραστηριότητας, προώθησης της καλλιτεχνικής διαπαιδαγώγησης των κυπριακών μαζών σε στάδιο πιο προχωρημένο ακόμα κι απ’ εκείνο που έχουν φτάσει σήμερα οι Κύπριοι με το θαυμαστό τους πρόγραμμα καλλιτεχνικής εκπαίδευσης στα σχολεία…»

Αυτά από έναν Ελλαδίτη δημοκράτη, τον διπλωμάτη και ιστορικό τέχνης Αλέξανδρο Ξύδη, «ειδικό σύμβουλο» τότε του Υπουργείου Παιδείας για τα Εικαστικά. Και ήταν μ’ αυτή τη συλλογιστική που άρχισε το 1979 η συγκρότηση της «Κρατικής Συλλογής Σύγχρονης Τέχνης», ως ένα πρώτο βήμα για τη δημιουργία μιας κρατικής Πινακοθήκης στη χώρα μας.

Πράγματι, τον Νιόβρη του 1980, έγινε μια πρώτη επίσημη παρουσίαση της τότε «Συλλογής» στις αίθουσες του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου στη Λευκωσία, για ν’ ακολουθήσει η μερική έκθεσή της στο νεοαποκτηθέν «Majestic», το νεοκλασικό κτίριο στην οδό Κρήτης.

Ως μέλος της ειδικής Συμβουλευτικής Επιτροπής για την αξιολόγηση και αγορά των πρώτων έργων, ο γνωστός και ως τεχνοκριτικός με εκτενές συγγραφικό έργο Αλέξανδρος Ξύδης έπαιξε βασικό ρόλο στην εδραίωση του θεσμού, και συνεπώς στη διαμόρφωση ενός αντιπροσωπευτικού πυρήνα της νεότερης κυπριακής δημιουργίας.

Δυστυχώς, ακόμα και σήμερα, μετά κι από μισό σχεδόν αιώνα, η διαχείριση, η φύλαξη και προπάντων η εξειδικευμένη συντήρηση αυτού του διευρυμένου πια όγκου έργων, παραμένει προβληματική. Μετά το υπόγειο των 200 τετραγωνικών στη Μενάνδρου, εκεί κοντά στο παλιό ΓΣΠ, τη μετέπειτα αγορά του «Majestic» της οδού Κρήτης το 1990, ακολούθησε το 2001 η εμπλοκή της ΣΠΕΛ, της τετραώροφης αποθήκης του Συνεργατισμού εκεί κοντά στην Πύλη Αμμοχώστου.

Κι ενώ το τότε Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού διαβεβαίωνε πως το κτήριο θα ήταν έτοιμο πριν την έναρξη της «Μανιφέστα» που θα γινόταν στη Λευκωσία το 2006, κάτι που για διάφορους λόγους δεν τελεσφόρησε, η ΣΠΕΛ μπήκε τελικά σε λειτουργία με καθυστέρηση δεκατριών (13) χρόνων, ως εκθεσιακός χώρος αορίστων προδιαγραφών, αποθηκευτικών και άλλων, με πρώτο καλλιτεχνικό γεγονός την παρουσίαση των έργων του Χριστόφορου Σάββα που προορίζονταν για την Μπιενάλε Βενετίας του 2019.

Στη συνέχεια φιλοξενήθηκαν εκεί διάφορα επετειακά και άλλα «events», για ν’ ακολουθήσει η εσπευσμένη αναγόρευση του κτιρίου σε «Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης», με σκοπό την κάλυψη των πιεστικών αναγκών της Κυπριακής Προεδρίας στο πρώτο εξάμηνο του 2026, ή καλύτερα της συγκάλυψης του θλιβερού γεγονότος πως η ευρωπαϊκή Κύπρος δεν διαθέτει ακόμα ένα στοιχειωδώς λειτουργικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Εντούτοις, εδώ είναι που καταφάνηκε πόσο σημαντική είναι η ύπαρξη αυτής της «Κρατικής Συλλογής». Οι πολλές εκθέσεις που πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσια της Προεδρίας, οι εγχώριες όσο κι αυτές που ταξίδεψαν στο εξωτερικό, δεν θα ήταν εφικτές χωρίς αυτό το ταυτοτικό απόθεμα.

Δεν ξέρουμε βέβαια αν με το πέρας της όλης κυβερνητικής αυτοπροβολής τα δάνεια έργα επέστρεψαν σώα και αβλαβή στο… Δάλι ή αλλού, στις διάφορες αποθήκες που διατηρεί σήμερα κακήν κακώς και εν παραβύστω το Υφυπουργείο Πολιτισμού.

Βέβαιο είναι πως ένα επίλεκτο μέρος της συλλογής θα παραμείνει για λίγο ακόμα στα σαλόνια του Προεδρικού. Πρόκειται για έργα που διάλεξε η σύζυγος του Προέδρου και οι μπιστικοί της για την έκθεση «Κύπρος: ο Κόσμος, ο Τόπος, ο Λόγος, η Ύλη», μια έκθεση που στήθηκε με πρωτοβουλία της Πρώτης Κυρίας, ειδικά για τους βιαστικούς επισκέπτες του «Presidential Palace» κατά τη διάρκεια της «Προεδρίας».

Αυτά θα συνεχίσουν ν’ απολαμβάνουν τη θαλπωρή των προεδρικών σαλονιών, ως συνέχεια της αρχικής πρωτοβουλίας, που τώρα ονομάζεται το «Προεδρικό ανοικτό στους Πολίτες».

Μια γαλαντόμος προσφορά που άρχισε στις 3 Οκτωβρίου, αν είναι ν’ αποκτήσουν επιτέλους και οι πληβείοι «…πρόσβαση σ’ έναν χώρο με ιδιαίτερο θεσμικό και συμβολικό χαρακτήρα και παράλληλα να γνωρίσουν την πολιτιστική κληρονομιά και τη νεότερη καλλιτεχνική δημιουργία της Κύπρου».

Αυτά ακριβώς που θα μπορούσε να τους προσφέρει ένα δημόσιο «Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης» του χαϊρκού, αν το είχαμε.

Ελεύθερα, 11.10.2026