Ερήμη: Ίχνη κατεργασίας ώχρας σε οικισμό 5.000 ετών

Νέα στοιχεία για τις δραστηριότητες και την οργάνωση ενός από τους σημαντικούς χαλκολιθικούς οικισμούς της Κύπρου έφερε στο φως η δεύτερη ανασκαφική περίοδος στην Ερήμη Παμπούλα.

Η έρευνα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) αποκάλυψε έναν ευρύ υπαίθριο χώρο με ίχνη δαπέδου, εστία, λίθινο ιγδίο, απορριμματικό λάκκο, συγκεντρώσεις κεραμικής και οστών, καθώς και ίχνη κατεργασίας ώχρας.

Η φετινή ανασκαφή επέτρεψε, επίσης, να ολοκληρωθεί σχεδόν η κάτοψη ενός κυκλικού κτιρίου, το οποίο είχε ανασκαφεί τμηματικά στο παρελθόν από το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι ένας ορθογώνιος τοίχος ή κατασκευή, που είχε εντοπιστεί το 2025, ανήκει σε γειτονικό κυκλικό κτίριο.

Τα ευρήματα συμβάλλουν στη διερεύνηση της καθημερινής ζωής και των δραστηριοτήτων στον οικισμό, ο οποίος χρονολογείται από τη Μέση έως τις απαρχές της Ύστερης Χαλκολιθικής περιόδου, μεταξύ 3500 και 2900/2800 π.Χ.

Κεραμική, εργαλεία και οστά ζώων

Στα κινητά ευρήματα της ανασκαφής περιλαμβάνεται μεγάλος αριθμός οστράκων κεραμικής, κυρίως της κατηγορίας «Ερυθρή επί Ανοικτού», καθώς και ποικιλία εργαλείων από λειασμένο και λαξευμένο λίθο. Εντοπίστηκαν, επίσης, αντικείμενα από πικρόλιθο, όπως βότσαλα, ημίεργα και χάντρες, πηλόμαζες, θαλάσσια όστρεα και ζωικά οστά, κυρίως από ελάφι.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ίχνη κατεργασίας ώχρας, τα οποία προσθέτουν ένα ακόμη στοιχείο στη μελέτη των δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνταν στον οικισμό. Η ανακοίνωση δεν προσδιορίζει, ωστόσο, τη χρήση της ώχρας ούτε επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για τον σκοπό της κατεργασίας της.

Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από τις 25 Ιουνίου έως τις 24 Ιουλίου 2026, υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Γιώργου Βαβουρανάκη, με τη συμμετοχή ερευνητών και φοιτητών από πανεπιστήμια της Κύπρου και του εξωτερικού.

Στο ερευνητικό πρόγραμμα συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, οι αναπληρώτριες καθηγήτριες Εύη Μαργαρίτη και Ευθυμία Νικήτα και ο μεταδιδάκτορας Άγγελος Χατζηκουμής από το Ινστιτούτο Κύπρου, οι οποίοι μελέτησαν τα αρχαιοβοτανικά, ανθρώπινα και ζωικά κατάλοιπα αντίστοιχα. Η Γκάια Μουστόνε, μεταδιδάκτορας του Πανεπιστημίου της Σιένα, μελέτησε τα λαξευμένα λίθινα εργαλεία, ενώ ο δρ Δημήτρης Κλουκίνας εξέτασε τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα από πηλό.

Η φετινή έρευνα συνεχίστηκε κοντά στον χώρο των παλαιότερων ανασκαφών του Π. Δίκαιου. Η κεραμική που έχει μελετηθεί μέχρι στιγμής επιβεβαιώνει τη χρονολόγηση του οικισμού από τη Μέση έως τις απαρχές της Ύστερης Χαλκολιθικής περιόδου, προσφέροντας νέα δεδομένα για την εξέλιξη της ανθρώπινης εγκατάστασης στην περιοχή.