Νέα στοιχεία που ενισχύουν την εικόνα της Ερήμης-Πιθάρκας, στην επαρχία Λεμεσού, ως σημαντικού κέντρου παραγωγής και επεξεργασίας γεωργικών προϊόντων κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού έφερε στο φως η ανασκαφική περίοδος του 2026.
Οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν νέους μεγάλους χώρους του κτηριακού συγκροτήματος, ενδείξεις για παραγωγή κρασιού, πιθανό εργαστήριο κεραμικής και δραστηριότητες υφαντικής, καθώς και αξιόλογα κινητά ευρήματα, όπως σχεδόν ακέραιο ειδώλιο ταύρου και ομάδα σχεδόν ακέραιων αγγείων.
Οι φετινές έρευνες, που πραγματοποιήθηκαν από τις 20 Απριλίου έως τις 22 Μαΐου υπό τη διεύθυνση της Λέρκε Ρεχτ (Μουσείο Moesgaard, Δανία), αποκάλυψαν μεγαλύτερους χώρους του κτηριακού συγκροτήματος, νέα στοιχεία για την επεξεργασία σταφυλιών και την πιθανή παραγωγή κρασιού, καθώς και ενδείξεις λειτουργίας εργαστηρίου κεραμικής και δραστηριοτήτων που συνδέονται με την υφαντική. Συμμετείχε διεθνής ομάδα φοιτητών και ειδικών. Οι φετινές έρευνες επιχορηγήθηκαν από χορηγίες από το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη, το ίδρυμα Curtiss T. And Mary G. Brennan και το Μουσείο Moesgaard.
Η θέση χρονολογείται κυρίως στην Υστεροκυπριακή ΙΙΓ-ΙΙΙΑ περίοδο και θεωρείται σύγχρονη με σημαντικές εγκαταστάσεις της κοιλάδας του Κούρη, όπως η Άλασσα και η Επισκοπή-Παμπούλα. Ήδη από προηγούμενες ανασκαφές είχαν εντοπιστεί κατάλοιπα εκτεταμένου κτηριακού συγκροτήματος, το οποίο εκτιμάται ότι είχε διοικητικό ρόλο ή σχετιζόταν με τον έλεγχο της παραγωγής.
Οι φετινές τομές απέδειξαν ότι το συγκρότημα εκτείνεται βορειότερα και ανατολικότερα από ό,τι ήταν γνωστό μέχρι σήμερα, με την αποκάλυψη νέων δωματίων και ανοικτών χώρων. Σε ορισμένα σημεία οι τοίχοι είναι κατασκευασμένοι από προσεκτικά επεξεργασμένους ογκόλιθους, ενώ αλλού ακολουθείται η τυπική ξερολιθική κατασκευή με πλίνθινη ανωδομή. Παράλληλα, ο φυσικός βράχος είχε λαξευτεί για τη δημιουργία λεκανών, αποθηκευτικών χώρων, θέσεων για πιθάρια και δαπέδων.
Ξεχωρίζει το Δωμάτιο 110, το μεγαλύτερο που έχει μέχρι στιγμής αποκαλυφθεί στη θέση, με διαστάσεις 7 x 4,30 μέτρα. Διαθέτει επιμελημένη τοιχοποιία, πάγκους εργασίας, κατώφλια, λιθόκτιστο αποθηκευτικό χώρο και μεγάλο λίθινο βαρίδιο. Στον ίδιο χώρο εντοπίστηκε απόθεση άψητου πηλού και υφαντικά βαρίδια σε διάφορα στάδια κατασκευής, στοιχεία που ενισχύουν την υπόθεση για τοπική παραγωγή κεραμικών αντικειμένων και δραστηριότητες σχετικές με την υφαντική.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης τα ευρήματα από το νότιο τμήμα του συγκροτήματος, όπου αποκαλύφθηκαν στρώματα με άφθονη κεραμική, μεγάλες ποσότητες σπόρων σταφυλιού, λεκάνες με απορρίμματα και ελάχιστα ζωικά οστά. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, τα στοιχεία αυτά ενισχύουν την άποψη ότι στην περιοχή γινόταν επεξεργασία γεωργικών προϊόντων, κυρίως σταφυλιών, πιθανότατα για την παραγωγή κρασιού.
Στο Δωμάτιο 101 αποκαλύφθηκε ένα λείο και πολύ καλά διατηρημένο δάπεδο από ασβεστοκονίαμα, ενώ σε βαθιά λεκάνη στη νοτιοανατολική γωνία του βρέθηκε ομάδα σχεδόν ακέραιων αγγείων, μεταξύ των οποίων διακοσμημένη κεραμική αιγαιακού τύπου και αγγεία που είχαν επαναχρησιμοποιηθεί. Σε γειτονική απόθεση εντοπίστηκαν επίσης σχεδόν ακέραιο πήλινο ειδώλιο ταύρου, χάλκινη πόρπη και τεμαχισμένο αγγείο, ευρήματα που πιθανόν συνδέονται με τις τελευταίες φάσεις χρήσης του χώρου.
Στα κινητά ευρήματα περιλαμβάνονται ακόμη χάλκινες πόρπες, υφαντικά βαρίδια και τεμάχια από ειδώλια ζώων, μεταξύ των οποίων η κεφαλή ειδωλίου αγριόχοιρου από Δακτυλιόποδη κεραμική.
Η ανασκαφή έφερε στο φως και μικρό αριθμό κεραμικών οστράκων της Κεραμικής Νεολιθικής, γεγονός που υποδηλώνει ότι η περιοχή είχε χρησιμοποιηθεί πολύ νωρίτερα από την Υστεροκυπριακή περίοδο, αν και όλα τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που έχουν αποκαλυφθεί μέχρι σήμερα ανήκουν στη μεταγενέστερη αυτή φάση.
Εκτιμάται ότι τα αποτελέσματα της φετινής περιόδου ενισχύουν την ερμηνεία της Ερήμης-Πιθάρκας ως σημαντικού κέντρου παραγωγής και επεξεργασίας στην κοιλάδα του Κούρη κατά την Υστεροκυπριακή περίοδο. Οι ανασκαφές θα συνεχιστούν με στόχο να αποσαφηνιστούν τα όρια του συγκροτήματος και η σχέση μεταξύ των χώρων παραγωγής, αποθήκευσης και των υπόλοιπων δραστηριοτήτων που αναπτύσσονταν στη θέση.
