Τον λένε Ισμαήλ Τζεμάλ, είναι βέρος Παφίτης, γέννημα της Αξύλου. Το 1968 μετανάστευσε στην Αυστραλία και πήρε δίπλωμα κτίστη από το Leederville Technical Institute στο Πέρθ της Αυστραλίας.
Επέστρεψε το 1986 να κατοικίσει στην Κώμη Κεπήρ όπου καταλήξαν οι γονείς του μετά τον πόλεμο.
Αγόρασε εκεί τουρκοκυπριακή γη για να κτίσει το πέτρινο σπίτι του! Είναι παντρεμένος με την Λόις έχουν τρία παιδιά και μαζί κρατούν συντροφιά στον Άγιο Αυξέντιο, και τον προσέχουν.
Δεν αποχωριζόταν ποτέ το κλασικό άσπρο μαντήλι που φορούσαν στο κεφάλι παλιά οι Τουρκοκύπριοι. Τώρα μπαίνει στα χρόνια, αλλά χαίρεται που μεγαλώνει και δεν ασχολείται με όλα αυτά που γίνονται γύρω του. Δεν απέχει η Κώμη Κεπήρ από τους ουρανοξύστες του Μπογαζιού και του Τρικώμου.
Στο χωριό του στέκουν ακόμη και η εκκλησία και το τζαμί! Τώρα χαίρεται το σπίτι και το εργαστήρι του περισσότερο, συνεχίζει να σκαλίζει το σκληρό ξύλο της ελιάς, παλιά ήταν ενεργός πολίτης με άσβεστο και ενεργό ενδιαφέρον για την οικολογία.
Το πάθος του ήταν και είναι η φύση, το Καρπάσι, ανέκαθεν έκτιζε με πλινθάρια, μάλιστα είχε πρωτοστατήσει το 2004 μαζί με φοιτητές της αρχιτεκτονικής από την Τουρκία στο κτίσιμο της στάσης του λεωφορείου της Κωμης Κεπήρ από πλινθάρι. Δαμάζει κάθε λογής ξύλο για να εκφράσει τον κόσμο και την τέχνη του.
Έχει μια δική του φιλοσοφία, πιστεύει στην αρμονία της ανθρώπινης ζωής με τη φύση, στη συμφιλίωση και αλληλοπεριχώρηση, στους αναγκαίους συμβιβασμούς. Απαραίτητο συστατικό της γήινης του υπόστασης είναι η αγάπη.
Η Λόις μιλά άπταιστα την τουρκική, υφαίνει στον αργαλειό ρούχα, μαζεύει με περισσή αγάπη ό,τι παραπέμπει στην ωραιότητα του παρελθόντος, παρακολουθεί τον κόσμο, τις συνήθειες τα ήθη και τα έθιμα του χωριού – μού θυμίζει πολύ τη σύζυγο του Γερμανού αρχαιοκάπηλου, τη Μάγδα Όνεφαλς Ρίχτερ που έγραψε ένα βιβλίο που καταγράφει με μια γυναικεία περιέργεια την Κύπρο του τέλους του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου.
Γνωρίζω τον Ισμαήλ και την Λόις εδώ και χρόνια. Μας φιλοξενούν στο σπίτι τους κάθε φορά που η παρέα του Historic Cyprus επισκέπτεται τον Αη Αυξέντη και την Παναγία Κυρά που βρίσκεται κοντά. Η αυλή του, μια όαση σκιάς κάτω από μια τεράστια μουριά: παλιά ξύλινα τραπέζια, τόνενες καρέκλες, ο απαραίτητος φούρνος γιατί η Λόις φτιάχνει ψωμί, καλούπια για πλινθάρια γιατί εκεί παλιά ο Ισμαήλ εξηγούσε στους νεότερους όλη τη διαδικασία του κατασκευής τους.
Όλα αυτά ανάμεσα σε δέντρα, λουλούδια, dragon fruits, μύλους και μυλόπετρες, διάφορα εργαλεία, δρεπάνια, κουποσάνιδα, αντικείμενα ξεχασμένα μια παλιάς Κύπρου. Ένας ιδιωτικός χώρος που ανασυντάσσει και ανακαλεί την αληθινή Κύπρο. Δεν περιέχει τίποτα που είναι ψεύτικο.
Την περασμένη Κυριακή τους επισκεφθήκαμε, μάς φίλεψαν στην κουζίνα και στη σκιά της μουριάς, ο Ισμαήλ μάς πήρε στο εργαστήρι του και μάς εξηγούσε τι ξύλο σμιλεύει για να φτιάξει τις διάφορες φιγούρες του. Το πρόσφατο του έργο λέγεται «ο Κόσμος του Κουταλιού»!
Έξι ξύλινες ανθρώπινες μορφές που περιγράφουν με τον δικό του τρόπο το σήμερα, το όλο ανάμεσα σε κιούλια και βασιλικές που ξεραίνονται για να γίνουν τσάγια. Άφωνοι όλοι που τον άκουγαν, άφωνοι για την ειλικρίνεια, την αγάπη, τις γνώσεις, το χιούμορ την ταπεινότητα και την αμεσότητά του. Όλοι ρωτούσαν αν πουλούσε τα έργα του και τους εξηγούσε ότι το εργαστήρι δεν είναι εκθεσιακός χώρος για τρίτους, είναι αποκλειστικά δικό του, είναι η έκφραση της ψυχής του και τίποτα από όλα αυτά δεν είναι προς πώληση.
Ανάμεσα στα εκθέματα του εργαστηρίου – κεραμικά, αργαλειοί, νήματα και υφαντά της Λόις, αρμαρόλες γεμάτες αντικείμενα που παραπέμπουν σε ανθρώπινες ζωές, κολότζια που κρέμονταν από την οροφή, μαντήλια, και αποξηραμένα βότανα – πρόσεξα τη μακέτα ενός σπιτιού.
Πλησίασα να τη δω από κοντά, ένα χειροποίητο, τρισδιάστατο πλινθαρένιο παραδοσιακό σπίτι με μια οροφή που άνοιγε για να μπορεί κάποιος να δει και το εσωτερικό και τα μυστικά της στέγης και της πολύπλοκης κατασκευής της.
Ο Ισμαήλ στάθηκε δίπλα μου και μου εξήγησε χαμογελώντας, ότι ο λόγος που έφτιαξε τη μακέτα ήταν πρώτον επειδή εμείς οι ηλικιωμένοι θα φύγουμε σύντομα και δεύτερον επειδή λίγοι γνωρίζουν την τεχνική και κυρίως την αξία και πόσο πολύτιμη είναι η αρχιτεκτονική του πλινθαριού και γι’ αυτό έφτιαξε αυτή την τρισδιάστατη μακέτα (1:5).
Μου είπε ότι ήταν ομιλητής τον Ιούνιο σε ένα συμπόσιο εδώ στην Κύπρο για την αρχιτεκτονική της γης, και επειδή ξέρει ότι τα λόγια δεν μπορούν να εκφράσουν το μεγαλείο και τη σημασία της γήινης αρχιτεκτονικής, αποφάσισε να φτιάξει αυτό το μοντέλο σπιτιού για να μπορεί να τεκμηριώσει αυτά που θα τους έλεγε.
Οι πέτρες ως πρώτη βαθμίδα, τα πλινθάρια δεύτερη, η οροφή και η πολυπλοκότητα των λεπτομερειών της καλαμωτής της στέγης και των υδρορροών, τα παράθυρα και τα σμιλεμένα ξύλα, η πόρτα της εισόδου που ανοίγει με τη γνωστή κίνηση του ανοιχταριού προς τα πάνω …
Κομμάτι πολύτιμο και ανόθευτο του «Κόσμου της Κύπρου» του Διαμαντή είναι ο Ισμαήλ, ανήκει σ’ αυτούς τους λεβέντες, ρωμαλέους και πανύψηλους άνδρες με τις τεράστιες παλάμες και τα ηλιοχαραγμένα πρόσωπα, αυτούς που ζωγράφιζε και ο Πολ. Γεωργίου στα μεγάλα του τελάρα. Ανήκει σε ένα είδος ανθρώπων που έπαψε να υπάρχει στον τόπο μας.
Ελεύθερα, 21.06.2026
