Το 1963 ανατέθηκε στον νεαρό πρωτοδίκη Χρήστο Σαρτζετάκη η ανάκριση για την δολοφονία του βουλευτή Γρ. Λαμπράκη (Θεσσαλονίκη Μάιος 1963), από παρακρατικούς. Δεν επιλέγηκε τυχαία. Ο Αρχιεισαγγελέας Κόλλιας (αργότερα έγινε πρωθυπουργός της Χούντας) τον θεώρησε κατάλληλο για να θάψει την υπόθεση. Θεωρήθηκε άπειρος και επιδεκτικός σε “άνωθεν υποδείξεις”, φιλοβασιλικός και αντικομουνιστής. Άλλωστε λίγα χρόνια πριν -1960- είχε στείλει στην φυλακή ως ανακριτής της υπόθεσης (άδικα όπως αποδείχθηκε στο Εφετείο) τον αριστερό δάσκαλο Μ. Παπαμαύρο.
Κατά κακή τύχη του καθεστώτος όμως, ο Σαρτζετάκης αφού διήλθε μέσα από ένα όργιο καταθλιπτικών πιέσεων τελικά κατάφερε να αποκαλυφθεί το μέγεθος της συνωμοσίας και να προσαχθούν ενώπιον της δικαιοσύνης οι ηθικοί και φυσικοί δολοφόνοι.
Ο Σαρτζετάκης έγινε παγκόσμια γνωστός όταν λίγα χρόνια μετά ο Κώστας Γαβράς γύρισε την ταινία “Ζ”, ένα Οσκαρικό αριστούργημα του παγκόσμιου κινηματογράφου.
Τώρα στα δικά μας, όπου στην δεκαετία 2013-2023 διαπράχθηκε στην Κύπρο μιας άλλης μορφής πολιτική δολοφονία, με θύμα το «κράτος δικαίου». Ορισμένες πτυχές αυτού του εγκλήματος περιγράφονται στο βιβλίο «Κράτος Μαφία», του Μ. Δρουσιώτη που ήταν τότε συνεργάτης του Προέδρου Ν. Αναστασιάδη.
Τις τελευταίες μέρες έχει ανάψει η συζήτηση. Ποιος θα αναλάβει την ανάκριση για το πόρισμα της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για το “Κράτος Μαφία”; Ποιος θα οδηγήσει τον Ν. Αναστασιάδη στο δικαστήριο και ποιος θα πετύχει την καταδίκη του;
Η υπόθεση είναι ιδιαιτέρως δύσκολη και περίπλοκη. Σημειώνω κάποια προφανή προβλήματα:
1)Και στις επτά περιπτώσεις στις οποίες εγκαλείται ο Αναστασιάδης δεν παρουσιάζονται αδιάσειστα τεκμήρια και μαρτυρίες. Οι λειτουργοί της Αρχής, ενήργησαν (ορθά κατά την άποψή μου) με βάση το “ισοζύγιο των πιθανοτήτων”. Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι αυτό δεν είναι αρκετό για καταδίκη και ότι βεβαίως ισχύει το “τεκμήριο της αθωότητας”
2) Στις τρεις από τις επτά περιπτώσεις που εγκαλείται ο Αναστασιάδης είναι για το αδίκημα της “εμπορίας επηρεασμού”, ένα αδίκημα που όπως είπε ένας επιφανής κύπριος νομικός “ούτε εμείς δεν ξέραμε ότι υπάρχει”. Στην πραγματικότητα Κυπριακή νομολογία υπάρχει μόνο (κι αναφέρεται στο πόρισμα) στην απόφαση στην υπόθεση Συλλούρη. Αρ. Υπ. 8973/2023.
3) Για το μεγαλύτερο μέρος των καταγγελιών που περιέχονται στο “Κράτος Μαφία” δεν βρέθηκαν αποδείξεις. Τα 2/3 του βιβλίου πήγαν στα αζήτητα. Στο υπόλοιπο 1/3 που εξετάστηκε τελικά, σε κάποιες περιπτώσεις βρέθηκαν υποψίες για ποινικά αδικήματα άλλα από αυτά που αναφέρονται στο βιβλίο. Όλα αυτά (και άλλα που είμαι σίγουρος ότι ο πρώην πρόεδρος θα τα αξιοποιήσει δεόντως) δίνουν την δυνατότητα σε ένα επιδέξιο δικηγόρο υπεράσπισης να αμφισβητήσει εν γένει την αξιοπιστία του κυρίου μάρτυρα κατηγορίας.
4) Η απόρριψη από την ερευνητική ομάδα σημαντικών τεκμηρίων όπως πχ τα μηνύματα SMS, παρά την διαφορετική άποψη της κας Gabrielle Mclutyre δημιουργεί ακόμα ένα πρόβλημα τεκμηρίωσης.
Δεν θα επεκταθώ άλλο διότι σε καμμιά περίπτωση θέλω να υποβαθμιστεί η σημαντικότητα του πορίσματος*.
Έχω όμως την ισχυρή άποψη ότι από μόνο του δεν είναι αρκετό. Χρειάζεται να γίνει πολλή ανακριτική δουλειά, πέραν του πεδίου που κινήθηκαν οι ερευνητές για να δεθούν καλά οι κατηγορίες, να τεκμηριωθούν πέραν του “ισοζυγίου πιθανοτήτων” και να φτάσουν στην πέραν λογικής αμφιβολίας, απόδειξη.
Χρειάζεται επιπλέον ένας δημόσιος κατήγορος ικανός και αποφασισμένος, σχεδόν εμμονικός και ξεροκέφαλος που να δώσει σκληρή μάχη ενώπιον των κυπρίων δικαστών **.
Δεν μπορεί να είναι ποινικοί ανακριτές ή δημόσιοι κατήγοροι όποιοι έχουν σχέση με τον Ν. Αναστασιάδη και την αυλή του. Κατ’ ακρίβεια όλοι αυτοί πρέπει να μην έχουν καμμιά επαφή με την υπόθεση (και να παίζουν τον ρόλο του αρχιεισαγγελέα Κόλλια στην υπόθεση Λαμπράκη).
Το καλύτερο είναι -κατά την προσωπική μου άποψη – να παραιτηθούν από τις θέσεις τους.
Το λέω αυτό όχι από ρεβανσισμό και κακία. Όχι. Το λέω γιατί μια τόσο δύσκολη, πρωτόγνωρη και ιδιόμορφη (λένε και οι ερευνητές) υπόθεση δεν αφήνει κανένα περιθώριο λάθους διαχείρισης ή αμφισβήτησης.
Η καθαρή λύση είναι η παραίτηση των δυο εισαγγελέων και ο διορισμός ανεξάρτητων και -κυρίως- ικανών ποινικών ανακριτών αλλά και δημόσιου κατήγορου. Προσοχή, οι νέοι εισαγγελείς δεν πρέπει να είναι πρώην ή νυν μέλη της κυβέρνησης, βουλευτές, κομματικά στελέχη κλπ
Για την ιστορία πάντως παρά την ηρωική προσπάθεια του Δελαπόρτα οι ηθικοί αυτουργοί της δολοφονίας Λαμπράκη αθωώθηκαν. Φυλακή πήγαν μόνο οι φυσικοί αυτουργοί, Εμμανουηλίδης και Γκοτζαμάνης.
Με τον Γκοτζαμάνη ήμουν γείτονας δεκαετία του 80, στην οδό Τρικούπη στην Τριανδρία Θεσσαλονίκης.
* Υπόψη ότι κρίνουμε με βάση τις 67 σελίδες της περίληψης. Δεν έχουμε το σύνολο των 3000 σελίδων
** Στην υπόθεση Λαμπράκη δημόσιος κατήγορος ήταν ο Παύλος Δελαπόρτας, ένας τολμηρός δικαστικός. Απολύθηκε από το δικαστικό σώμα με την επιβολή της δικτατορίας.
