Πριν λίγες ημέρες έτρεχα κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής, στα στενά της παλιάς Λευκωσίας. Η διαδρομή σε αναγκάζει να σηκώνεις το βλέμμα. Από τη μία, ζωή. Από την άλλη, μια πληγή πέραν του μισού αιώνα. Τρέχοντας, συνειδητοποιείς ότι η πόλη δεν σταμάτησε ποτέ να ζει. Άνθρωποι πηγαίνουν στις δουλειές τους, κόσμος κάθεται σε σύγχρονους καφενέδες, τουρίστες φωτογραφίζουν τα ενετικά τείχη. Κι όμως, λίγα μέτρα πιο πέρα, υπάρχει μια υπενθύμιση ότι η κανονικότητα μπορεί να συνυπάρχει με μια ανοιχτή πληγή που μάθαμε να ζούμε μαζί της.
Κάθε Ιούλιο θυμούμαστε. Η μνήμη δεν έχει αξία όταν μας φυλακίζει στο χθες. Έχει αξία όταν μας κάνει σοφότερους απέναντι στο αύριο. Το ερώτημα δεν είναι αν θα θυμούμαστε. Είναι αν θυμούμαστε μόνο για να επιβεβαιώνουμε όσα ήδη πιστεύουμε ή για να αποκτούμε μεγαλύτερη κρίση απέναντι στις αποφάσεις που ίσως χρειαστεί να πάρουμε.Το Κυπριακό εισέρχεται ξανά σε μια περίοδο εξελίξεων. Όπως κάθε φορά, θα ακουστούν πολλές βεβαιότητες. Άλλοι θα θεωρήσουν ότι δεν πρέπει να γίνει ούτε ένα βήμα. Άλλοι θα πιστέψουν ότι η λύση είναι αυτονόητη. Η Ιστορία, όμως, σπάνια υπήρξε τόσο απλή.
Κατανοώ όσους δυσπιστούν. Η Τουρκία δεν απέκτησε ξαφνικά αξιοπιστία. Και μια συμφωνία δεν μπορεί να στηρίζεται στην αισιοδοξία. Πρέπει να στηρίζεται σε θεσμούς, σε αποτελεσματικούς μηχανισμούς εφαρμογής, στην ιδιότητά μας ως κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στη σοφία που αποκτήσαμε πληρώνοντας ακριβά τα λάθη του παρελθόντος.
Υπάρχει όμως και μια άλλη σκέψη που με ακολουθεί κάθε φορά που περνώ δίπλα από την Πράσινη Γραμμή. Το μεγαλύτερο δίλημμα σήμερα δεν είναι αν θα επιλέξουμε ανάμεσα σε έναν καλό και έναν κακό συμβιβασμό. Είναι αν θα συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε το σημερινό αδιέξοδο σαν να μην αλλάζει τίποτα, ενώ στην πραγματικότητα αλλάζουν τα πάντα.
Οι γραμμές στους χάρτες μοιάζουν ακίνητες. Η πραγματικότητα όμως δεν είναι. Κάθε χρόνος δημιουργεί νέα δεδομένα, νέες συνήθειες, νέες αποστάσεις. Η ακινησία δεν είναι ποτέ ακίνητη. Το σημερινό αδιέξοδο δεν διατηρεί το παρόν. Διαμορφώνει σιωπηλά το μέλλον.
Το ιδανικό είναι εύκολο να το περιγράψεις. Το δύσκολο είναι να χαράξεις μια διαδρομή προς αυτό. Ο πατριωτισμός δεν μετριέται μόνο από τους στόχους που διακηρύσσουμε, αλλά και από την ευθύνη με την οποία επιλέγουμε τον δρόμο για να τους προσεγγίσουμε. Το να ζητάς το ιδανικό δεν είναι στρατηγική. Είναι ευχή. Στρατηγική είναι να αναρωτιέσαι πώς και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορείς να πλησιάσεις όσο γίνεται πιο κοντά σε αυτό που θεωρείς δίκαιο. Ίσως αυτή να είναι η ώρα ευθύνης της σιωπηλής πλειοψηφίας. Ευθύνης να μην επιτρέψει ο δημόσιος διάλογος να καθοδηγείται αποκλειστικά από τον φόβο, την απόλυτη βεβαιότητα ή τους εύκολους χαρακτηρισμούς. Γιατί η σιωπή των μετριοπαθών δεν είναι ουδέτερη. Αφήνει χώρο σε όσους πιστεύουν ότι μόνο αυτοί κατέχουν την αλήθεια.
Η Ιστορία μάς δίδαξε τι μπορεί να προκαλέσουν η αλαζονεία και οι βεβαιότητες. Δεν θα ήθελα η δική μας γενιά να μείνει στην Ιστορία επειδή θεώρησε την ακινησία ασφαλέστερη από την προσπάθεια. Η Ερμού είναι σήμερα μια από τις πιο όμορφες γωνιές της πόλης. Τα τραπέζια γεμάτα, μουσικές να ξεχύνονται από τα μικρά μπαρ, παρέες να γελούν μέχρι αργά. Είναι μια εικόνα που σε κάνει να πιστεύεις πως οι πόλεις έχουν μια μοναδική ικανότητα να αυτοθεραπεύονται.
Και εύχομαι κάποτε να γίνει ακόμη ομορφότερη. Όχι γιατί θα ανοίξουν περισσότερα εστιατόρια. Αλλά γιατί κάποια μέρα τα παιδιά μας θα δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι κάποτε, στη μέση αυτού του δρόμου, υπήρχε μια γραμμή που χώριζε μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα στα δύο. Τότε ίσως να σημαίνει πως δεν νίκησε απλώς ο χρόνος. Νίκησε η βούληση να αλλάξει η Ιστορία.
Δεν γνωρίζω αν η επόμενη προσπάθεια θα οδηγήσει στη λύση. Ξέρω όμως ότι οι κοινωνίες δεν προχωρούν όταν κυβερνώνται από τον φόβο. Προχωρούν όταν αναλαμβάνουν την ευθύνη να προσπαθήσουν. Ίσως αυτό να είναι, τελικά, και το πιο πατριωτικό που μπορούμε να κάνουμε.
*Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου
Σημ. Οι απόψεις είναι καθαρά προσωπικές
