Λεγεωνέλλα: «Ο κίνδυνος δεν μπορεί να εξαλειφθεί απόλυτα» εξηγεί λοιμωξιολόγος – Ιδιαίτερα ευάλωτα τα νεογνά

Ακόμη και με την αυστηρότερη εφαρμογή των μέτρων πρόληψης, ο κίνδυνος εμφάνισης περιστατικών λεγεωνέλλας σε νοσηλευτήρια δεν μπορεί να μηδενιστεί απόλυτα. Αυτό επισημαίνει ο παθολόγος – λοιμωξιολόγος, Νικόλαος Σπερνοβασίλης, διευθυντής Λοιμωξιολογίας στο Γερμανικό Ιατρικό Ινστιτούτο και επίκουρος καθηγητής Παθολογίας – Λοιμωξιολογίας στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Με αφορμή το σοβαρό περιστατικό με το νεογνό που νοσηλεύεται στο Μακάρειο, ο κ. Σπερνοβασίλης, εξήγησε στον «Φ», τον τρόπο μετάδοσης της λεγεωνέλλας αλλά και τους λόγους για τους οποίους αυτή, αποτελεί πραγματική πρόκληση για τα νοσηλευτήρια.

Ιδιαίτερα ευάλωτα τα νεογνά

«Η λεγεωνέλλα, είναι ένα βακτήριο που εντοπίζεται κυρίως σε φυσικά και τεχνητά υδάτινα περιβάλλοντα, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων ύδρευσης των κτηρίων. Αναπτύσσεται ιδιαίτερα σε στάσιμα νερά και σε συγκεκριμένες θερμοκρασίες, ενώ μπορεί να επιβιώνει για μεγάλα χρονικά διαστήματα μέσα στις εγκαταστάσεις ύδρευσης».

Η έκθεση στο βακτήριο, τόνισε, δεν οδηγεί απαραίτητα σε λοίμωξη. Μπορεί, ωστόσο, να προκαλέσει τη νόσο των Λεγεωναρίων, μια δυνητικά σοβαρή μορφή πνευμονίας.

«Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι τα νεογνά και βρέφη, οι ηλικιωμένοι, οι ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς, οι καπνιστές και τα άτομα με χρόνια νοσήματα. Η θνητότητα κυμαίνεται μεταξύ 40% με 80% σε άτομα με μη ικανοποιητικά λειτουργικό ανοσοποιητικό σύστημα».

Πώς μεταδίδεται και γιατί επιμένει

«Η μετάδοση πραγματοποιείται κυρίως μέσω εισπνοής μικροσκοπικών σταγονιδίων νερού (αερολυμάτων) που περιέχουν το βακτήριο, καθώς και μέσω εισρόφησης μολυσμένου νερού. Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι εξαιρετικά απίθανη».

Στα νοσηλευτήρια, η λεγεωνέλλα μπορεί να εγκατασταθεί σε δεξαμενές, βρύσες και κεφαλές ντους, σχηματίζοντας βιοϋμένια που δυσχεραίνουν την απομάκρυνσή της. Όπως εξήγησε, «στους χώρους παροχής υπηρεσιών φροντίδας υγείας, η λεγεωνέλλα αποτελεί σημαντική πρόκληση για την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων. Το βακτήριο μπορεί να αποικίσει τα δίκτυα ύδρευσης, τις δεξαμενές, τις βρύσες και τις κεφαλές των ντους, σχηματίζοντας βιοϋμένια (biofilms), τα οποία δυσχεραίνουν την αποτελεσματική απομάκρυνσή του».

Η πρόληψη και τα πρόσθετα μέτρα στα νοσηλευτήρια

Για την πρόληψη, ο κ. Σπερνοβασίλης ανέφερε ότι απαιτούνται συστηματική συντήρηση, απολύμανση, έλεγχος θερμοκρασίας, αποφυγή στασιμότητας του νερού και μικροβιολογική επιτήρηση.

«Η πρόληψη βασίζεται στην εφαρμογή ολοκληρωμένου προγράμματος διαχείρισης της ασφάλειας του νερού, που περιλαμβάνει τακτική συντήρηση και απολύμανση των εγκαταστάσεων, έλεγχο θερμοκρασίας, αποφυγή στασιμότητας, εκτίμηση κινδύνου και κατάλληλη μικροβιολογική επιτήρηση. Σε τμήματα υψηλού κινδύνου ενδέχεται να απαιτούνται πρόσθετα μέτρα, όπως η χρήση ειδικών φίλτρων στα σημεία παροχής νερού».

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η πρόληψη δεν περιορίζεται στην απολύμανση των εγκαταστάσεων, αλλά απαιτεί διαρκή αξιολόγηση του κινδύνου και έγκαιρη αναγνώριση πιθανών περιστατικών.

«Αξίζει να τονιστεί ότι ακόμη και με την αυστηρότερη εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων πρόληψης, δυστυχώς, ο κίνδυνος έκθεσης στη λεγεωνέλλα και εμφάνισης νοσοκομειακών περιστατικών δεν μπορεί να εξαλειφθεί απόλυτα. Αυτό οφείλεται στην ικανότητα του βακτηρίου να επιβιώνει και να επανεμφανίζεται σε σύνθετα υδραυλικά δίκτυα, παρά τις συστηματικές παρεμβάσεις ελέγχου».

Ωστόσο, όπως διευκρίνισε, αυτό δεν σημαίνει ότι η εμφάνιση περιστατικών είναι αναπόφευκτη. «Συνεπώς, στόχος των μέτρων πρόληψης είναι η ελαχιστοποίηση του κινδύνου αλλά και η έγκαιρη αναγνώριση πιθανών περιστατικών. Ο συνδυασμός αυτός μειώνει κατά πολύ την πιθανότητα εμφάνισης κρουσμάτων. Μάλιστα, πολλά από αυτά που έχουν παρατηρηθεί παγκοσμίως, κάποια με μορφή επιδημιών κιόλας, θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί ή έστω περιοριστεί σε αριθμό».

Ειδικός από το εξωτερικό

Σε ότι αφορά το νεογνό, το οποίο ανέπτυξε την περασμένη Παρασκευή συμπτώματα λεγεωνέλλας, σύμφωνα με την τελευταία διαθέσιμη ενημέρωση, εξακολουθεί να νοσηλεύεται σε κρίσιμη αλλά σταθερή κατάσταση στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών του Μακάρειου Νοσοκομείου. Από την πλευρά του, το υπουργείο Υγείας μετακάλεσε ειδικό από το εξωτερικό προκειμένου να συνδράμει στη διαχείριση του νεογνού και ο οποίος βρίσκεται από χθες στην Κύπρο.

Αναμένονται οι εργαστηριακές απαντήσεις

Στο μεταξύ, αύριο ή την Πέμπτη αναμένονται οι πρώτες εργαστηριακές ενδείξεις από τα δείγματα νερού που λήφθηκαν στο ιδιωτικό νοσηλευτήριο της Λευκωσίας και στην κατοικία της οικογένειας του νεογνού που συνεχίζει να νοσηλεύεται στη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών του Μακάρειου νοσοκομείου.

Η διευθύντρια του Κρατικού Χημείου, Ρεβέκκα Κοκκινόφτα, εξήγησε ότι οι αναλύσεις απαιτούν τέσσερις με πέντε ημέρες, υπογραμμίζοντας: «Αν δεν σιγουρευτούμε για ένα αποτέλεσμα δεν υπάρχει περίπτωση να το ανακοινώσουμε».

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η πρώτη θετική ένδειξη προέκυψε από προγραμματισμένο έλεγχο, σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση του περιστατικού. «Σχεδόν ταυτόχρονα. Δηλαδή, είτε ανακοινωνόταν είτε όχι, εμείς είχαμε θετική ένδειξη», ανέφερε η κ. Κοκκινόφτα.

Οι αρχικές εξετάσεις κατέδειξαν ενδείξεις λεγεωνέλλας σε δύο σημεία του δικτύου ύδρευσης του νοσηλευτηρίου, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί οριστικά η πηγή έκθεσης του βρέφους.

Σεμινάριο σε επαγγελματίες το Σαββατοκύριακο

Καταλήγοντας ο κ. Σπερνοβασίλης επεσήμανε ότι η πρόληψη λοιμώξεων που μεταδίδονται μέσω νερού θα απασχολήσει και το Ευρωπαϊκό Σεμινάριο Πρόληψης και Ελέγχου Λοιμώξεων, στις 23 και 24 Οκτωβρίου στη Λεμεσό, με προσκεκλημένο ομιλητή τον Ολλανδό καθηγητή, Andreas Voss, ο οποίος θεωρείται ως ένας εκ των κορυφαίων ειδικών στην πρόληψη και στον έλεγχο των λοιμώξεων στην Ευρώπη.

Για το σεμινάριο αυτό θα ταξιδέψουν επαγγελματίες Υγείας από το εξωτερικό για να εκπαιδευθούν οι ίδιοι, «ενώ παραπάνω από ευπρόσδεκτοι είναι και οι γηγενείς επαγγελματίες Υγείας. Για αυτούς άλλωστε γίνεται στην Κύπρο».