Οι προκλήσεις στην απασχόληση

Η ανάπτυξη καινοτομιών σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η ρομποτική, το ιντερνέτ των πραγμάτων, το υπολογιστικό νέφος (cloud computing) κ.λπ. διαδίδονται με υψηλή ταχύτητα, επηρεάζοντας όλες τις χώρες του πλανήτη. Παράλληλα εντείνουν τον ανταγωνισμό και επιφέρουν ανακατατάξεις στο σύνολο των κλάδων και επαγγελματικών δραστηριοτήτων.

Οι αναδυόμενες νέες τεχνολογίες σε συνδυασμό με την άνοδο των διαδικτυακών πλατφορμών πώλησης αγαθών και υπηρεσιών (π.χ. Android, Task Rabbit, Etsy) που συγκεντρώνουν τις δραστηριότητες σε πολλούς τομείς (στέγαση, οικιακές υπηρεσίες, μεταφορές, ιδρυτικά δάνεια κ.λπ.) προκαλούν ρήγματα σε παραδοσιακές αγορές και μορφές οργάνωσης της εργασίας, αλλάζουν τον τρόπο που εργαζόμαστε, εκπαιδευόμαστε και αποκτούμε δεξιότητες.

Οι αλλαγές στον τομέα της εργασίας είναι τέτοιας εμβέλειας που αναπόφευκτα θα οδηγήσουν σε σημαντικές απώλειες υφιστάμενων θέσεων εργασίας. 

Την ίδια ώρα όμως δημιουργούνται νέες ειδικότητες και νέες θέσεις εργασίας. Οι νέες αυτές θέσεις θα απαιτούν αναβάθμιση υφιστάμενων και νέων δεξιοτήτων, ενώ σε πολλές περιπτώσεις θα συνοδεύονται και από τη δυνατότητα ευελιξίας καθορισμού του χρόνου, τόπου και τρόπου εκτέλεσης της εργασίας.

Οι εξελίξεις αυτές αναπόφευκτα θα δημιουργήσουν μια τάση με τη ζήτηση της αγοράς εργασίας να κατευθύνεται σε άτομα με αυξημένες δεξιότητες, γνώσεις και καλύτερο επίπεδο εκπαίδευσης. Συνεπώς το σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης θα αποτελεί βασικό εργαλείο για να θωρακιστούν ειδικά οι ευάλωτες τάξεις, από τον κίνδυνο αποκλεισμού από τις ευκαιρίες που προσφέρουν αυτές οι εξελίξεις.

Το στοίχημα επομένως για όλες τις χώρες, μεταξύ των οποίων και η Κύπρος, είναι να σχεδιαστούν έγκαιρα πολιτικές και να ληφθούν μέτρα προσαρμογής των επιχειρήσεων και του υφιστάμενου και μελλοντικού εργατικού δυναμικού στις αλλαγές που φέρνει η 4η και η 5η Βιομηχανική Επανάσταση για το μέλλον της εργασίας. Απώτερος στόχος είναι να γίνει ομαλά η μετάβαση στη νέα ψηφιακή εποχή και να υπάρξει έγκαιρη και αποτελεσματική συμμετοχή με όρους ίσης συμμετοχής για όλους.
Αυτά τα χαρακτηριστικά της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας έχουν άμεσο αντίκτυπο και στον τρόπο οργάνωσης των επιχειρήσεων. Θα πρέπει και αυτές να είναι έτοιμες να αφουγκραστούν τις απότομες αλλαγές στην καταναλωτική ζήτηση κατά την αγορά προϊόντων και υπηρεσιών και στην τεχνολογική εξέλιξη. Αυτές οι αλλαγές έχουν σηματοδοτήσει την ανάγκη για ευελιξία όχι μόνο στις επιχειρήσεις αλλά και στην αγορά εργασίας και στο ίδιο το εργατικό δυναμικό.

Η επέκταση των νέων ευέλικτων μορφών απασχόλησης παρέχει στις επιχειρήσεις την απαραίτητη ευελιξία ώστε να αντεπεξέλθουν στις μεταβαλλόμενες συνθήκες καθώς επίσης στο νέο ανταγωνιστικό οικονομικό περιβάλλον.

Απαιτείται λοιπόν να σχεδιαστούν αποτελεσματικές πολιτικές που να είναι αμοιβαία επωφελείς για τις επιχειρήσεις και τους εργαζόμενους. Προκειμένου να γίνει αυτό πρέπει πρώτα απ’ όλα να κατανοήσουμε σωστά τις αλλαγές που επέρχονται, να εντοπιστούν οι τάσεις σε όλο το φάσμα της εργασίας και να μελετηθούν οι συνέπειες και οι επιπτώσεις τους στην απασχόληση και τις εργασιακές σχέσεις.

Στη βάση των πιο πάνω, πρέπει να υπάρξει μια συμφωνημένη Εθνική Στρατηγική για την Απασχόληση ως προς τα πιο κάτω σημεία:

● Για διασφάλιση βιώσιμων θέσεων εργασίας θα πρέπει η πορεία των μισθών να συνδέεται και να εξαρτάται από την πορεία της παραγωγικότητας στην κάθε επιχείρηση ξεχωριστά. Το λάθος που έγινε σε περιόδους ευημερίας και δεν θα πρέπει να επαναληφθεί, είναι ότι οι μισθοί αυξάνονται με ψηλούς ρυθμούς χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη την παραγωγικότητα της κάθε επιχείρησης του κλάδου αλλά και της οικονομίας.

● Ο κοινωνικός διάλογος πρέπει να διευρυνθεί και σε άλλα θέματα όπως είναι η εκπαίδευση, η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού με την απόκτηση ή την επανακατάρτισή του σε νέες δεξιότητες και η επιχειρησιακή μεγέθυνση. Θα πρέπει να επιδιώξουμε τη μεγέθυνση των επιχειρήσεων χωρίς περιττές ρυθμίσεις (νομοθετική ρύθμιση συμβάσεων, Α.Τ.Α. θεσμοθετημένος κατώτατος μισθός) και νέες φορολογίες, ώστε να δίνεται η δυνατότητα σε επιχειρήσεις να δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας.

● Ταυτόχρονα επιβάλλεται η μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού μας συστήματος και η προσαρμογή του στις νέες απαιτήσεις που απαιτεί η οικονομία και η αγορά εργασίας με στόχο την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού μας. Για να αντιμετωπιστεί αυτή η τάση απαιτούνται ριζικές αλλαγές σε όλες τις βαθμίδες στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, αποτελεσματικότερη διασύνδεση της εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων και των νέων επενδύσεων στην ψηφιακή οικονομία.

● Επιβάλλεται η εισαγωγή ευέλικτων μορφών απασχόλησης οι οποίες συνδέονται με ευκαιρίες για πρόσθετα εισοδήματα και νέες θέσεις απασχόλησης.

 

Στις νέες μορφές απασχόλησης περιλαμβάνονται οι συμβάσεις εργασίας με πληθοπορισμό (crowdwork), οι συμβάσεις απασχόλησης «μηδενικών ωρών» (zero hours contracts), οι συμβάσεις σύντομης διάρκειας (short term contracts), προσωρινής εργασίας ή εργασίας κατά παραγγελία (on demand work), οι «μικροσυμβάσεις» (mini jobs), η εργασία ανά χαρτοφυλάκιο (portfolio work), η εργασία βάσει δελτίου/κουπονιών (voucher-based work), διάφορες μορφές τηλεργασίας και κινητής εργασίας με χρήση εφαρμογών και νέων τεχνολογιών, οι ανανεωμένου ενδιαφέροντος συμβάσεις αστικού δικαίου (σύμβαση έργου, σύμβαση ανεξαρτήτων υπηρεσιών) και οι συμβάσεις επιμερισμού θέσεων εργασίας (job sharing).

 

Πρέπει επίσης να σχεδιαστούν πολιτικές για αντιμετώπιση του υπαρκτού προβλήματος αναντιστοιχίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης θέσεων εργασίας. Σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να επικεντρωθούμε στις πιο κάτω κατευθύνσεις:
– αναβάθμιση των δεξιοτήτων του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού με σκοπό τη μακροχρόνια εξασφάλιση της απασχολησιμότητάς του, 
– πρόγνωση αναγκών και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων που να ανταποκρίνονται στη φύση των νέων θέσεων εργασίας που αναμένεται να δημιουργηθούν, 
– διευκόλυνση της προσαρμογής στις απαιτητικές συνθήκες της αγοράς εργασίας των νεοεισερχόμενων ατόμων και των ανέργων,
– ενσωμάτωση της πρακτικής άσκησης και της απόκτησης εργασιακής εμπειρίας σε όλα τα προγράμματα των πανεπιστημίων,
– υιοθέτηση ειδικών προγραμμάτων για μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενους και ανέργους, με στόχο την άμεση επανένταξή τους στην αγορά εργασίας.

 

* Γενικός Γραμματέας ΚΕΒΕ.