Γιατί πέτυχε το Σχέδιο Ανάκαμψης; Η Πόλυ Παπαβασιλείου εξηγεί στον «Φ»

Ουσιαστικό αποτύπωμα στην οικονομία και στην κοινωνία της Κύπρου, άφησε το Σχέδιο Ανάκαμψης, το οποίο ολοκληρώθηκε με επιτυχία και μέχρι το τέλος του χρόνου η χώρα θα απορροφήσει το 97.3% των ευρωπαϊκών κονδυλίων, ύψους €992 εκατ. Η Γενική Διευθύντρια της Γενικής Διεύθυνσης Ανάπτυξης, Πόλυ Παπαβασιλείου, σε συνέντευξη της στον «Φ» ανέφερε πως η επιτυχία του Σχέδιου δεν επικεντρώνεται μόνο στην απορρόφηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων αλλά στις μεταρρυθμίσεις που υλοποιήθηκαν.

Η Κύπρος, μέσω του Ενιαίου Εθνικού Σχέδιου που θα εφαρμοστεί τη νέα προγραμματική περίοδο της ΕΕ, 2028-2034 για την πολιτική συνοχή, θα λάβει €2,4 δισ. Το Σχέδιο, σημείωσε, θα περιλαμβάνει και έργα για την ενέργεια, ενώ για μεγάλα διασυνοριακά ενεργειακά έργα, όπως οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, θα λειτουργεί συμπληρωματικά με άλλα ευρωπαϊκά εργαλεία.

–Με επιτυχία έχει ολοκληρωθεί η υλοποίηση του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας στην Κύπρο, καθώς μέχρι τέλος του χρόνου θα απορροφηθεί το 97.3% των κονδυλιών. Ποιαοφέλη είχε η χώρα μας;

Το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ) της Κύπρου άφησε ένα ευρύ και ουσιαστικό αποτύπωμα στην οικονομία και την κοινωνία. Μέσα από 67 επενδυτικά μέτρα και 61 μεταρρυθμίσεις, επιτεύχθηκαν 221 ορόσημα και στόχοι, με παρεμβάσεις που ενίσχυσαν τις υποδομές, επιτάχυναν τον ψηφιακό και πράσινο μετασχηματισμό και αναβάθμισαν κρίσιμες δημόσιες υπηρεσίες. Οι επενδύσεις συνολικού ύψους πέραν του €1 δισ., κινητοποίησαν παράλληλα και ιδιωτικά κεφάλαια, ιδίως μέσω των σχεδίων χορηγιών προς επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Η σημαντικότητα του Σχεδίου, ωστόσο, δεν εξαντλείται στην απορρόφηση των πόρων ούτε αποτυπώνεται αποκλειστικά σε οικονομικούς δείκτες. Οι μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση, στη δικαιοσύνη, στην εκπαίδευση και στην ψηφιακή διακυβέρνηση έθεσαν τις βάσεις για ένα πιο σύγχρονο, αποτελεσματικό και ανθεκτικό Κράτος, ενισχύοντας την παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα.

Με βάση μελέτη που εκπονήθηκε, πριν την έναρξη του Σχεδίου το 2021, εκτιμήθηκε ότι το ΣΑΑ θα μπορούσε να αυξήσει το ΑΕΠ κατά περίπου 7% σωρευτικά την περίοδο 2022-2026 και την απασχόληση κατά περίπου 11.000 θέσεις εργασίας.

–Ποια σημαντικά έργα και μεταρρυθμίσεις έχουν υλοποιηθεί;

Είναι δύσκολο να απομονωθούν λίγες μόνο παρεμβάσεις από ένα τόσο εκτεταμένο Σχέδιο. Στις μεταρρυθμίσεις ξεχωρίζουν η επέκταση της δωρεάν προσχολικής εκπαίδευσης από την ηλικία των τεσσάρων ετών, το νέο σύστημα αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου, και η ανεξαρτητοποίηση του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς, που διευκολύνει το άνοιγμα της αγοράς ηλεκτρισμού και την προώθηση των ΑΠΕ. Σημαντικές είναι επίσης η σύσταση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς, οι αλλαγές για αποτελεσματικότερη δικαιοσύνη, η τηλεργασία και η ίδρυση του Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Επιχειρήσεων.

Παράλληλα, υλοποιήθηκαν σημαντικές επενδύσεις στην υγεία, όπως η αναβάθμιση νοσοκομείων και κέντρων υγείας, το Παγκύπριο Κέντρο Αίματος και το Κέντρο Ψυχικής Υγείας. Στον ψηφιακό μετασχηματισμό αναπτύχθηκαν νέα πληροφοριακά συστήματα για νευραλγικές δημόσιες υπηρεσίες, όπως το Τμήμα Οδικών Μεταφορών και το Τμήμα Φορολογίας.

Στην πράσινη μετάβαση ξεχωρίζουν τα σχέδια για φωτοβολταϊκά και η θερμομόνωση σε 405 σχολεία, τα αντιπλημμυρικά έργα και οι έξυπνοι μετρητές νερού και ηλεκτρισμού. Στην εκπαίδευση και την κοινωνική πολιτική δημιουργήθηκαν πολυδύναμα κέντρα για παιδιά, δύο πρότυπες σχολές ειδικής αγωγής και 775 νέες θέσεις σε δημόσια νηπιαγωγεία, ενώ στην πολιτική προστασία υλοποιήθηκε το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης CY ALERT.

Καθοριστική ήταν και η συμβολή περίπου 40 άλλων σχεδίων χορηγιών, προϋπολογισμού €420 εκατ. που στήριξαν την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, την απασχόληση και κοινωνική πρόνοια.

–Ποια διδάγματα πήραμε ως χώρα από την υλοποίηση του Σχεδίου μέσω των οροσήμων; Θα εφαρμοστεί και για άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα;

Το βασικό δίδαγμα είναι ότι η χρηματοδότηση βάσει αποτελεσμάτων απαιτεί σαφείς δεσμεύσεις, ώριμα έργα, συνεχή παρακολούθηση και ισχυρό συντονισμό. Το ΣΑΑ δοκιμάστηκε από διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και την ενεργειακή κρίση λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς και σύνθετες μεταρρυθμίσεις που απαιτούσαν διαβούλευση και πολιτική συναίνεση. Η εμπειρία που αποκτήθηκε επιβεβαίωσε τη σημασία της έγκαιρης προετοιμασίας, της ωριμότητας των έργων και της απλούστευσης των διαδικασιών εφαρμογής και ελέγχου.

Ο Μηχανισμός ήταν έκτακτος και προσωρινός λόγω της πανδημίας του Κορωνοϊου και δεν προβλέπεται να συνεχίσει. Ωστόσο, η σύνδεση της χρηματοδότησης με τα αποτελέσματα υιοθετείται πλέον στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 και τη μελλοντική αρχιτεκτονική των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.

–Από το ποσό €1.02 δισ. που αναλογούσε στην Κύπρο, τελικά θα εκταμιευθούν €992 εκατ., καθώς θα απωλέσει κονδύλια λόγω της κουτσουρεμένης εφαρμογής πράσινης φορολογίας. Τα μέτρα που δεν υλοποιήθηκαν και αφορούσαν την επιβολή πράσινου φόρου καυσίμων καθώς και τελών ταφής αποβλήτων θα μεταφερθούν σε άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα;

Τα 221 ορόσημα και στόχοι ολοκληρώθηκαν τον Αύγουστο 2026, με μόνη εξαίρεση τη μερική επίτευξη του οροσήμου για την πράσινη φορολογία, εξού και η απορρόφηση θα φτάσει στο 97,3%.  Η Κυβέρνηση αποφάσισε να μην προωθήσει τον φόρο στα καύσιμα, έχοντας συνεκτιμήσει τις αυξημένες τιμές ενέργειας και την επιβάρυνση των καταναλωτών, ενώ τα τέλη υγειονομικής ταφής οικιακών αποβλήτων δεν εγκρίθηκαν από την Βουλή. Μέσα από διαπραγμάτευση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την εισαγωγή πράσινων κινήτρων περιορίστηκε η αναμενόμενη αποκοπή από €46 εκατ. σε περίπου €28 εκατ..

Μεταρρυθμίσεις που έχουν σχέση με την πράσινη μετάβαση αναμένεται ότι θα απαιτούνται και στο νέο πλαίσιο χρηματοδότησης, χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένη προδιαγραφή για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν.  

–Πού οφείλεται η επιτυχία του Σχεδίου Ανάκαμψης από την Κύπρο;

Η επιτυχία είναι αποτέλεσμα συλλογικής και επίμονης προσπάθειας. Όπως ανέφερα και πριν απαιτήθηκε καθημερινός συντονισμός ανάμεσα στη Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης, τα Υπουργεία και όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, συστηματική παρακολούθηση των χρονοδιαγραμμάτων και έγκαιρη αντιμετώπιση προβλημάτων. Καθοριστικές ήταν επίσης η συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η προσαρμογή του Σχεδίου στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και η προσήλωση σε έναν κοινό στόχο: οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι να μετατραπούν, μέσα στις αυστηρές προθεσμίες, σε μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις με διαρκή αντίκτυπο για την οικονομία, τους θεσμούς και την ποιότητα ζωής των πολιτών της Κύπρου.

Έργα και μεταρρυθμίσεις €2.4 δισ.

–Πώς θα επωφεληθεί η Κύπρος από τη νέα προγραμματική περίοδο τηςΕΕ 2028-2034 για την πολιτική συνοχή;

Τον Ιούλιο 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034. Οι σχετικές διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη, με στόχο την επίτευξη πολιτικής συμφωνίας μέχρι το τέλος του 2026.Ουσιαστική ήταν και η πρόοδος που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Η πρόταση προβλέπει ένα νέο ενιαίο Ευρωπαϊκό Ταμείο που θα καλύπτει βασικές πολιτικές της Ένωσης όπως την Πολιτική Συνοχής, την Κοινή Αγροτική Πολιτική καθώς και πολιτικές για την μετανάστευση και την προστασία των συνόρων της Ένωσης. Οι πόροι θα αξιοποιούνται μέσω ολοκληρωμένων ενιαίων Εθνικών Σχεδίων, επιτρέποντας πιο ολοκληρωμένο και ευέλικτο προγραμματισμό.

Για την Κύπρο, το νέο μοντέλο δημιουργεί ευκαιρίες για στοχευμένο σχεδιασμό επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων, προσαρμοσμένο στις ανάγκες και τις προτεραιότητες της χώρας. Η κατανομή της Κύπρου εκτιμάται σήμερα σε περίπου €2,4 δισ. Σε ό,τι αφορά την απαιτούμενη εθνική συνεισφορά, καθώς η Κύπρος κατατάσσεται στην κατηγορία της «περιφέρειας μετάβασης», το ποσοστό συγχρηματοδότησης διαμορφώνεται στο 40% σε επίπεδο μέτρου, με κάποιες εξαιρέσεις σε συγκεκριμένες πολιτικές όπως η στήριξη του γεωργικού εισόδήματος (100% ευρωπαική χρηματοδότηση).

Υπό διαμόρφωση το Εθνικό Σχέδιο

–Ποια έργα, μεταρρυθμίσεις και δράσεις περιλαμβάνονται στο Ενιαίο Εθνικό Σχέδιο της Κύπρου 2028-2034;

Το Ενιαίο Εθνικό Σχέδιο βρίσκεται υπό διαμόρφωση. Τον περασμένο μήνα, η Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης του Υπουργείου Οικονομικών ανέλαβε τον ρόλο της κεντρικής Συντονιστικής Αρχής για το Ενιαίο Εθνικό Σχέδιο, με ευθύνη τον στρατηγικό συντονισμό της διαδικασίας, καθώς και τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως βασικό σημείο επαφής της χώρας.

Βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη διαδικασία διαβούλευσης με τους κοινωνικούς και οικονομικούς εταίρους, τις τοπικές αρχές και άλλους εμπλεκόμενους φορείς. Οι παρεμβάσεις που θα περιληφθούν στο Σχέδιο θα βασιστούν στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες, τις ανά χώρα συστάσεις και βεβαίως τις αναπτυξιακές ανάγκες της Κύπρου. Ο κατάλογος έργων που θα χρηματοδοτηθούν για την περίοδο 2028 -2034 θα εγκριθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο τον Σεπτέμβριο του 2027 και το Εθνικό Σχέδιο πρέπει να υποβληθεί στην Ευρ. Επιτροπή τον Ιανουάριο 2028.