Οι Παγκύπριες Εξετάσεις Πρόσβασης στην Κύπρο αποτελούν το κύριο σύστημα εισδοχής στα κρατικά πανεπιστήμια της Κύπρου και της Ελλάδας. Σκοπός τους είναι η χορήγηση βαθμού κατάταξης και πιστοποιητικού πρόσβασης στους υποψηφίους, η κατανομή θέσεων στα κρατικά πανεπιστήμια της Κύπρου και τις στρατιωτικές σχολές, και η προώθηση βάσης δεδομένων με βαθμούς κατάταξης και προτιμήσεις υποψηφίων για εισδοχή σε κρατικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να γίνει μια γενική αποτίμηση των Παγκύπριων Εξετάσεων Πρόσβασης, επισημαίνοντας πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, και διατυπώνοντας εποικοδομητικές και πρακτικές εισηγήσεις για βελτίωση.
Εξεταζόμενα μαθήματα: Οι εξετάσεις περιλαμβάνουν βασικά μαθήματα όπως Ελληνικά (Γλώσσα και Λογοτεχνία), Μαθηματικά, Φυσική, Χημεία, Βιολογία, Ιστορία, Αρχαία Ελληνικά και άλλα, ανάλογα με την κατεύθυνση σπουδών του μαθητή.
Σύστημα βαθμολόγησης: Η βαθμολόγηση γίνεται σε κλίμακα από 0 έως 20, με το 20 να είναι η ανώτερη βαθμολογία. Ο βαθμός πρόσβασης υπολογίζεται ως ο μέσος όρος των βαθμολογιών των εξεταζόμενων μαθημάτων.
Υποβολή μηχανογραφικού δελτίου: Οι υποψήφιοι υποβάλλουν μηχανογραφικό δελτίο, στο οποίο δηλώνουν τις προτιμήσεις τους για τα προγράμματα σπουδών στα πανεπιστήμια.
Είναι γεγονός ότι το σύστημα αυτό έχει σημαντικά πλεονεκτήματα, τα κύρια από τα οποία είναι τα ακόλουθα:
Διαφάνεια και αντικειμενικότητα: Οι Παγκύπριες Εξετάσεις Πρόσβασης θεωρούνται αντικειμενικές, καθώς βασίζονται σε γραπτές εξετάσεις με ενιαία θέματα για όλους τους υποψηφίους. Η διαφάνεια στις διαδικασίες εξασφαλίζεται μέσω αυστηρών πρωτοκόλλων και κανονισμών.
Κίνητρο για ακαδημαϊκή αριστεία: Οι εξετάσεις παρέχουν κίνητρο στους μαθητές να επιδιώξουν την ακαδημαϊκή αριστεία, αφού οι επιδόσεις τους καθορίζουν την εισδοχή στα πανεπιστήμια.
Διευρυμένες επιλογές σπουδών: Η δυνατότητα εισδοχής τόσο σε Κυπριακά όσο και σε Ελλαδικά πανεπιστήμια δίνει περισσότερες επιλογές στους μαθητές.
Υπάρχουν, εν τούτοις, και σημαντικά μειονεκτήματα και προκλήσεις που μειώνουν την αξιοπιστία και αποτελεσματικότητα αυτών των εξετάσεων, μεταξύ των οποίων είναι και τα πιο κάτω:
Ψυχολογική πίεση και άγχος: Οι Παγκύπριες Εξετάσεις Πρόσβασης αποτελούν πηγή έντονης πίεσης και άγχους για τους μαθητές, καθώς το αποτέλεσμα αυτών των εξετάσεων καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το μέλλον τους.
Απουσία πρακτικών, αντικειμενικών και μετρήσιμων κριτηρίων στη θεματοθέτηση, καθώς και συστήματος ποιοτικής αξιολόγησης της θεματοθέτησης πριν τις εξετάσεις: Τούτο, καθώς και η απουσία ενός γενικότερου συστήματος Διασφάλισης Ποιότητας, δημιουργούν προϋποθέσεις για παράπονα, αμφισβητήσεις και επιπλοκές μετά τη διενέργεια των εξετάσεων.
Στείρα απομνημόνευση: Το εκπαιδευτικό σύστημα, συνεπώς και οι εξετάσεις, συχνά επικεντρώνονται στη στείρα απομνημόνευση αντί στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης και δημιουργικότητας.
Κοινωνικές ανισότητες: Μαθητές από οικογένειες με οικονομική ευχέρεια μπορούν να επωφεληθούν από επιπλέον φροντιστήρια, δημιουργώντας ανισότητες στις ευκαιρίες προετοιμασίας.
Έχοντας υπόψη τα πιο πάνω μειονεκτήματα και προκλήσεις, και με απώτερο στόχο να βελτιωθεί και να καταστεί πιο αποτελεσματικό και αξιόπιστο το σύστημα και οι εξετάσεις πρόσβασης στα πανεπιστήμια της Κύπρου και της Ελλάδας, προτείνουμε τα πιο κάτω:
Αναμόρφωση του συστήματος αξιολόγησης: Τούτο μπορεί να επιτευχθεί με εισαγωγή πολυδιάστατων μορφών αξιολόγησης, καθώς και αξιολόγηση έργων (projects), πέραν των τελικών εξετάσεων που να έχουν ουσιαστική αλλά με μειωμένη βαρύτητα. Επιπλέον, με διενέργεια συνεχούς διαμορφωτικής αξιολόγησης κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς για τη μείωση της πίεσης των τελικών εξετάσεων.
Ενίσχυση της κριτικής και δημιουργικής σκέψης και τροποποίηση της μορφής και του περιεχομένου των εξετάσεων: Επιβάλλεται ουσιαστική αναμόρφωση των αναλυτικών και ωρολογίων προγραμμάτων για την ενίσχυση μαθημάτων που προάγουν την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα και την επίλυση προβλημάτων. Προτείνεται, επίσης, να γίνει ενσωμάτωση σ’ αυτά στοιχείων STEM (Επιστήμη, Τεχνολογία και Μαθηματικά) και Γενικής Εκπαίδευσης (Ιστορίας, Πολιτισμού, Συμπεριφοράς, Τεχνών και Λογοτεχνίας).Τούτο θα οδηγήσει και σε αντίστοιχη τροποποίηση της μορφής και του περιεχομένου των τελικών εξετάσεων. Σ’ αυτές μπορεί να ενσωματωθούν και στοιχεία από αντίστοιχες εξετάσεις πρόσβασης σε πανεπιστήμια του εξωτερικού, π.χ. SAT, GRE, κ.ά.
Υποστήριξη και καθοδήγηση των μαθητών: Απόλυτα αναγκαία είναι η παροχή συστηματικής και αποτελεσματικής επαγγελματικής συμβουλευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης για τη διαχείριση του άγχους και της πίεσης των εξετάσεων. Παράλληλα, η ενίσχυση των εκπαιδευτικών υπηρεσιών με συστηματική, εκσυγχρονισμένη και δωρεάν ενισχυτική διδασκαλία για τους μαθητές που το χρειάζονται.
Διαρκής εκπαίδευση και κατάρτιση εκπαιδευτικών και θεματοθετών: Εκ των ων ουκ άνευ είναι η συνεχής εκπαίδευση και κατάρτιση των εκπαιδευτικών και των θεματοθετών για την εφαρμογή σύγχρονων παιδαγωγικών μεθόδων και τεχνικών αξιολόγησης, με ταυτόχρονη ενθάρρυνση της δια βίου μάθησης και επαγγελματικής ανάπτυξης των εκπαιδευτικών.
Σύστημα Διασφάλισης Ποιότητας: Απόλυτα απαραίτητη είναι η συνεχής και συστηματική αξιολόγηση και βελτίωση, μέσω ενός αποτελεσματικού συστήματος Διασφάλισης Ποιότητας.
Οι Παγκύπριες Εξετάσεις Πρόσβασης παίζουν καθοριστικό ρόλο στο εκπαιδευτικό σύστημα της Κύπρου, αποτελώντας το βασικό μέσο εισδοχής στα κρατικά πανεπιστήμια της Κύπρου και της Ελλάδας. Παρά τα σημαντικά πλεονεκτήματα του συστήματος, υπάρχουν σαφείς προκλήσεις και περιορισμοί που απαιτούν αναμόρφωση και βελτιώσεις. Με την υιοθέτηση των παραπάνω προτάσεων, το σύστημα μπορεί να γίνει πιο δίκαιο, πιο αντιπροσωπευτικό και πιο αποτελεσματικό, ώστε να προωθεί καλύτερα τόσο την ακαδημαϊκή και προσωπική ανάπτυξη, όσο και την ενθάρρυνση, ικανοποίηση και επιβράβευση των μαθητών.
*Καθηγητής στο Philips University, πρώην πρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, και πρώην πρόεδρος του EURASHE.
a.orphanides@philipsuni.ac.cy
