Όταν ο αυτισμός αποκτά όνομα

Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου. Ο Robbie Williams, στα 52 του χρόνια, αποκάλυψε ότι διαγνώστηκε με αυτισμό. Δεν ήταν ένα ακόμα νέο για μια διασημότητα – ήταν μια ρωγμή σε έναν τοίχο που για δεκαετίες κρατούσε έξω όσους δεν ταίριαζαν στο στερεότυπο. Ήταν ένα άνοιγμα, μια χαραμάδα από την οποία άρχισε να μπαίνει φως.

Και μαζί ήρθε η γνώριμη αμφισβήτηση: «Γεμίσαμε ξαφνικά αυτιστικούς; Μήπως έγινε μόδα;»

Η απάντηση είναι απλή. Όχι. Δεν έχουμε επιδημία αυτισμού. Έχουμε επιδημία αλήθειας. Είναι η στιγμή που η κοινωνία αρχίζει να βλέπει εκείνους που για γενιές ανάγκαζε να μένουν αόρατοι. Είναι η στιγμή που χιλιάδες άνθρωποι, που έζησαν μια ολόκληρη ζωή νιώθοντας διαφορετικοί χωρίς να ξέρουν γιατί, βλέπουν το όνομά τους σε μια αφήγηση που τους αναγνωρίζει. Όχι για να τους περιορίσει, αλλά για να τους απελευθερώσει.

Οι άνθρωποι που διαγιγνώσκονται στην ενήλικη ζωή δεν έγιναν αυτιστικοί τώρα. Ήταν πάντα. Απλώς, έμαθαν να κρύβονται. Να αντιγράφουν βλέμματα, να προβάρουν χαμόγελα, να καταπίνουν το άγχος τους για να φαίνονται «φυσιολογικοί». Έμαθαν να είναι ηθοποιοί σε ένα θέατρο όπου η παράσταση δεν τελειώνει ποτέ, όπου η αυλαία δεν πέφτει, όπου ο ρόλος γίνεται ταυτότητα.

Το κοινωνικό καμουφλάζ δεν είναι τακτική. Είναι στρατηγική επιβίωσης. Και ίσως η πιο εξαντλητική τέχνη που έχει εφεύρει ποτέ ο άνθρωπος.

Ο Robbie Williams, όπως η Sia, ο Wentworth Miller, ο Sir Anthony Hopkins, είναι πρωταθλητές αυτής της μάσκας. Όταν όλη σου η ζωή είναι σκηνή, μαθαίνεις να παίζεις τον ρόλο σου τέλεια. Πίσω από τα φώτα, όμως, η μάσκα πληγώνει. Η χρόνια προσπάθεια να υποκρίνεσαι κάτι που δεν είσαι οδηγεί σε αυτό που ονομάζουμε αυτιστική εξουθένωση. Μια βαθιά, υπαρξιακή εξάντληση – σωματική, ψυχική, συναισθηματική. Πολλοί τη βαφτίζουν «κατάθλιψη». Άλλοι την αποκαλούν «κρίση μέσης ηλικίας». Όμως, η ρίζα της είναι βαθύτερη. Είναι το τίμημα μιας ζωής που ξοδεύτηκε προσπαθώντας να γίνεις κάποιος άλλος.

Ο Robbie Williams είπε ότι «λατρεύει» τη διάγνωσή του γιατί εξηγεί τα πάντα. Αυτό δεν είναι έπαρση. Είναι η βαθιά ανάγκη ενός ανθρώπου να συμφιλιωθεί με το παιδί που υπήρξε. Όταν ακούς «αυτισμός» στα 50 σου, δεν σου βάζουν ταμπέλα. Σου δίνουν πίσω τη ζωή σου.

Στην κλινική μου πράξη, αυτή η στιγμή συνοδεύεται πάντα από δάκρυα. Το ονομάζω «το κλάμα της ανακούφισης». Δεν κλαις από λύπη. Κλαις γιατί η ενοχή δεκαετιών σβήνεται. Το «είμαι ελαττωματικός» γίνεται «τώρα καταλαβαίνω». Καταλαβαίνεις ότι δεν ήσουν ποτέ προβληματικός – ήσουν απλώς ένας νευροδιαφορετικός άνθρωπος που προσπαθούσε να τρέξει σε ένα σύστημα που δεν φτιάχτηκε για εκείνον.

Ο αυτισμός δεν είναι μια γραμμή. Δεν ξεκινά από το «λίγο» και πηγαίνει στο «πολύ». Είναι ένα τρισδιάστατο φάσμα. Η λειτουργικότητα ανεβοκατεβαίνει. Εξαρτάται από το περιβάλλον, την κούραση, την αποδοχή. Κανείς δεν είναι «λίγο αυτιστικός». Είσαι αυτιστικός, ή δεν είσαι.

Αυτό το άρθρο δεν γράφτηκε για τον Robbie Williams. Γράφτηκε για τον άνθρωπο που ακόμα ψάχνει απαντήσεις. Για τη γυναίκα που έμαθε να χαμογελάει, ενώ μέσα της όλα καταρρέουν. Για όλους εκείνους που έμαθαν να κρύβονται τόσο καλά, που ούτε οι ίδιοι δεν ήξεραν ότι κρύβονταν. Για να θυμίσει ότι η νευροδιαφορετικότητα δεν είναι ασθένεια. Είναι μια άλλη ανθρώπινη εκδοχή — που δε ζητά θεραπεία, αλλά χώρο να αναπνεύσει.

• Υποψήφια διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Είναι κάτοχος MSc στην Κλινική Ψυχολογία από το Πανεπιστήμιο του Leiden, BSc στην Ψυχολογία από το Πανεπιστήμιο Κύπρου και BSc στη Φιλοσοφία, Παιδαγωγική και Ψυχολογία από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.