Ανατρέχοντας – Πριν ξημερώσει

Τα πρωινά που τρέχω στο ΓΣΠ, κατά τις 5πμ, συναντώ δύο διαφορετικά ξεκινήματα της ίδιας ημέρας.

Κάποιοι φτάνουμε για την προπόνησή μας. Άλλοι μαζεύονται για το μεροκάματο. Αρκετοί περιμένουν το λεωφορείο ή το εταιρικό λεωφορειάκι για την οικοδομή. Δεκάδες άνθρωποι, πριν ακόμη ξημερώσει καλά.

Δεν γνωρίζω τις ιστορίες τους. Ούτε μπορώ, κοιτάζοντάς τους, να συμπεράνω πώς ζουν ή τι αισθάνονται. Η εικόνα, όμως, με βάζει να σκέφτομαι πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η καθημερινότητα ανθρώπων που βρίσκονται για λίγο στον ίδιο χώρο.

Εγώ έχω εξασφαλίσει χρόνο για τον εαυτό μου πριν από τη δουλειά. Κάποιος άλλος μπορεί να χρειάζεται αυτή την ώρα μόνο για να φτάσει στη δική του.

Πόσο συχνά ξεχνάμε αυτή τη διαφορά;

Πολλοί από εμάς ζούμε μέσα σε μια προστατευμένη φούσκα. Βάζω συνειδητά τον εαυτό μου μέσα. Ένας σταθερός μισθός, ένα εξασφαλισμένο σπίτι, η δυνατότητα να αντιμετωπίσουμε ένα απρόοπτο δημιουργούν αίσθημα ασφάλειας. Μπορούν όμως να γίνουν και το μέτρο με το οποίο κρίνουμε τη ζωή όλων.

Να θεωρούμε διαχειρίσιμο κάτι που για τον άλλο είναι αδιέξοδο. Μια αύξηση στο ενοίκιο. Το κόστος του παιδικού σταθμού. Μια βλάβη στο αυτοκίνητο.

Η οικονομική πίεση ακολουθεί τον άνθρωπο παντού. Στη δουλειά, στο οικογενειακό τραπέζι, στον ύπνο του. Περιορίζει τις επιλογές του. Κάποτε τον κρατά σε συνθήκες που τον φθείρουν, επειδή δεν έχει περιθώριο να ρισκάρει μια αλλαγή.

Γι’ αυτό, όταν ακούμε ότι η οικονομία προοδεύει, χρειάζεται να ρωτούμε πώς αυτή η πρόοδος φτάνει στους ανθρώπους. Οι αναβαθμίσεις έχουν σημασία. Το ίδιο και η δυνατότητα μιας οικογένειας να περάσει τον μήνα.

Δεν είναι λαϊκισμός να αναδεικνύεις αυτές τις δυσκολίες. Λαϊκισμός είναι να υπόσχεσαι εύκολες λύσεις, κρύβοντας το κόστος και τις απαιτήσεις τους. Τα προβλήματα δεν γεννήθηκαν σήμερα. Όσο όμως μένουν άλυτα, οι πιέσεις συσσωρεύονται. Το ενοίκιο προστίθεται στην παιδική φροντίδα, τα μεταφορικά στο σουπερμάρκετ, η αγωνία στην κούραση.

«Μα πάρθηκαν αποφάσεις», θα πει κάποιος. «Δεν υπάρχει μαγικό ραβδί».

Πράγματι. Οι αλλαγές χρειάζονται χρόνο και κάθε ουσιαστική προσπάθεια αξίζει αναγνώριση. Η ευθύνη, όμως, συνεχίζεται μετά την ανακοίνωση. Τι εφαρμόστηκε; Τι άλλαξε; Και για πόσους;

Μια γραμμή λεωφορείου αποκτά αξία όταν ο εργαζόμενος μπορεί να στηριχθεί πάνω της για να φτάσει έγκαιρα στη δουλειά. Ένα στεγαστικό σχέδιο, όταν οικογένειες βρίσκουν σπίτι που μπορούν να πληρώσουν. Μια θέση παιδικής φροντίδας, όταν είναι διαθέσιμη, προσιτή και καλύπτει το ωράριο του γονιού.

Κάθε άνθρωπος που βοηθήθηκε έχει σημασία. Αν όμως οι περισσότεροι εξακολουθούν να περιμένουν, η παρέμβαση χρειάζεται να αποκτήσει την κλίμακα που απαιτεί το πρόβλημα. Ακόμη ένας χρόνος αναμονής είναι ένας χρόνος ζωής με σχέδια που αναβάλλονται.

Εκεί δοκιμάζεται η ευθύνη όσων αποφασίζουν και όσων υλοποιούν: στην επιμονή να ξεπερνούν τα εμπόδια, να διορθώνουν όσα δεν λειτουργούν και να διευρύνουν όσα αποδίδουν.

Όπου δημιουργείται δημοσιονομικό περιθώριο, αυτές οι ανάγκες πρέπει να έχουν προτεραιότητα. Η άμεση στήριξη είναι απαραίτητη για εκείνον που δυσκολεύεται σήμερα. Παράλληλα, χρειάζονται δομικές αλλαγές που θα αυξήσουν τα έσοδα και θα μειώνουν σταθερά τα έξοδα: προσιτή στέγη, μετακινήσεις που επιτρέπουν την αποφυγή ενός δεύτερου/τρίτου αυτοκινήτου, παιδική φροντίδα, ένα δημόσιο σχολείο που περιορίζει την ανάγκη για φροντιστήρια, αποτελεσματικός ανταγωνισμός στις αγορές βασικών αγαθών.

Υπάρχει και εκείνος που βρίσκεται λίγο πάνω από τα όρια ενός επιδόματος. Δεν δικαιούται βοήθεια, αλλά δυσκολεύεται. Η απουσία του από έναν κατάλογο δικαιούχων δεν σημαίνει οικονομική άνεση.

Το ζητούμενο είναι να μένουν περισσότερα χρήματα στο σπίτι. Και λίγος χρόνος. Για ένα κοινό τραπέζι, μια βόλτα, μια συζήτηση με τα παιδιά χωρίς η εξάντληση να έχει τον τελευταίο λόγο.

Σκέφτομαι ξανά εκείνα τα πρωινά στο ΓΣΠ. Πόσα καταλαβαίνουμε από τη ζωή που περνά δίπλα μας; Και πόσο επιμένουμε μέχρι αυτή η κατανόηση να γίνει αλλαγή που αισθάνονται οι ίδιοι οι άνθρωποι;

Γιατί η ζωή είναι μικρή για να εξαντλείται στην προσπάθεια να τα βγάλουμε πέρα.

Πρέπει να μας μένει χώρος και να τη ζήσουμε.

Διευθυντής Διοίκησης και Οικονομικών Πανεπιστημίου Κύπρου