Η νέα εθνική στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη με ορίζοντα το 2032 μπορεί να βελτιώσει τις δημόσιες υπηρεσίες, να ενισχύσει τους εργαζομένους, να καταστήσει τις επιχειρήσεις πιο ανταγωνιστικές και σύμφωνα με τον Δημήτρη Σκουρίδη, μπορεί να τοποθετήσει την Κύπρο στην πρωτοπορία της αξιόπιστης και υπεύθυνης Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ο Πρόεδρος της Εθνικής Ομάδας Εργασίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη σημειώνει πως δεν πρόκειται για μια τεχνολογία του μέλλοντος αλλά «ήδη μετασχηματίζει τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, παράγουμε, εκπαιδευόμαστε, καινοτομούμε και αλληλεπιδρούμε με το κράτος. Παράλληλα, εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικού μετασχηματισμού και διεθνούς ανταγωνιστικότητας».
Το πραγματικό ερώτημα για την Κύπρο δεν είναι αν θα συμμετάσχει σε αυτή τη νέα εποχή. Είναι αν θα συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωσή της ή αν θα περιοριστεί στην υιοθέτηση τεχνολογιών, προτύπων και αποφάσεων που θα σχεδιάζονται αλλού.
Αυτό ακριβώς φιλοδοξεί να απαντήσει η νέα Εθνική Στρατηγική για την Τεχνητή Νοημοσύνη 2032 – «Τεχνολογία για τον Πολίτη», η οποία βρίσκεται σήμερα σε δημόσια διαβούλευση.
Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο στρατηγικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε μέσα από τη συλλογική εργασία της Εθνικής Ομάδας Εργασίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, με τη συμμετοχή της επιχειρηματικής κοινότητας και εκπροσώπων του ευρύτερου οικοσυστήματος καινοτομίας. Η εκπόνηση της στρατηγικής πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση και τον συντονισμό του Επικεφαλής Επιστήμονα Έρευνας, Καινοτομίας και Τεχνολογίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, Δημήτρη Σκουρίδη, Προέδρου της Εθνικής Ομάδας Εργασίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, σε στενή θεσμική συνεργασία με το Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής.
Η φιλοσοφία της στρατηγικής είναι ξεκάθαρη: η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Αποτελεί εργαλείο για τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών, την ενίσχυση των δυνατοτήτων των εργαζομένων, την αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων και τη δημιουργία μιας πιο ανθεκτικής και παραγωγικής οικονομίας.
Ο Δημήτρης Σκουρίδης επισημαίνει πως «Δεν επιδιώκουμε την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την ίδια την τεχνολογία. Δημιουργούμε τις προϋποθέσεις ώστε να βελτιώνει την καθημερινή ζωή των πολιτών, να ενισχύει τις ανθρώπινες δυνατότητες και να στηρίζει τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της χώρας μας».
Τι σημαίνει αυτό για τον πολίτη;
Στο επίκεντρο της στρατηγικής βρίσκεται ο πολίτης.
Στόχος είναι η δημιουργία ενός δημόσιου τομέα που θα λειτουργεί ταχύτερα, αποτελεσματικότερα και με μεγαλύτερη διαφάνεια, αξιοποιώντας την Τεχνητή Νοημοσύνη ως εργαλείο υποστήριξης των δημοσίων λειτουργών και όχι ως υποκατάστατο της ανθρώπινης κρίσης.
Κανένας πολίτης δεν θα πρέπει να περιμένει εβδομάδες για μια απάντηση όταν η τεχνολογία μπορεί, με ασφαλή και υπεύθυνο τρόπο, να συμβάλει ώστε οι διαδικασίες να ολοκληρώνονται σε πολύ συντομότερο χρόνο.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στη μείωση των καθυστερήσεων στην επεξεργασία αιτήσεων, στην αναζήτηση πληροφοριών, στη διαχείριση διοικητικών υποθέσεων και στην καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών. Παράλληλα, μπορεί να απαλλάξει τους δημόσιους λειτουργούς από χρονοβόρες και επαναλαμβανόμενες εργασίες, ώστε να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο σε περιπτώσεις που απαιτούν κρίση, ενσυναίσθηση και προσωπική εξυπηρέτηση.
Η στρατηγική επιδιώκει έναν δημόσιο τομέα όπου η τεχνολογία λειτουργεί προς όφελος του ανθρώπου, βελτιώνοντας την ποιότητα των υπηρεσιών χωρίς να αποδυναμώνει τον ανθρώπινο παράγοντα.
Υγεία, παιδεία και οι δεξιότητες του αύριο
Η στρατηγική αναγνωρίζει ότι ο κοινωνικός αντίκτυπος της Τεχνητής Νοημοσύνης εκτείνεται πολύ πέρα από τη δημόσια διοίκηση.
- Στον τομέα της υγείας, η στρατηγική προτείνει πρωτοβουλίες όπως ο Virtual AI Patient Orchestrator και το Digital Healthcare Twin, οι οποίες μπορούν να υποστηρίξουν τους επαγγελματίες υγείας, να ενισχύσουν την πρόληψη και να συμβάλουν στην παροχή πιο εξατομικευμένης φροντίδας στους ασθενείς.
- Στην εκπαίδευση, το Cyprus AI Literacy Framework αποσκοπεί στην ανάπτυξη γνώσεων και δεξιοτήτων γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, με τρόπο κατάλληλο για κάθε ηλικία, καλλιεργώντας παράλληλα την κριτική σκέψη, την υπεύθυνη χρήση και την ψηφιακή υπευθυνότητα.
- Επιπλέον, η πρωτοβουλία FutureAI CY προωθεί τη συνεχή αναβάθμιση δεξιοτήτων για ενήλικες, επαγγελματίες και εργαζομένους, ώστε η μετάβαση στην οικονομία της Τεχνητής Νοημοσύνης να είναι χωρίς αποκλεισμούς.
Για τη νέα γενιά, ο ψηφιακός γραμματισμός από μόνος του δεν αρκεί πλέον.
Όπως πριν από μία γενιά η γνώση των ψηφιακών τεχνολογιών αποτέλεσε βασική δεξιότητα, έτσι σήμερα ο γραμματισμός στην Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται σε αναγκαία προϋπόθεση για τη συμμετοχή στην κοινωνία και στην αγορά εργασίας.
Η στρατηγική δεν περιορίζεται στην εκμάθηση εργαλείων. Επιδιώκει να διαμορφώσει πολίτες που θα μπορούν να αξιοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη με υπευθυνότητα, να αξιολογούν κριτικά τα αποτελέσματά της και να συνδυάζουν την τεχνολογία με τη δημιουργικότητα, την ηθική και την ανθρώπινη κρίση.
Η εμπιστοσύνη ως θεμέλιο
Η Εθνική Στρατηγική είναι σαφής ότι η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης πρέπει να στηρίζεται στις αρχές της διαφάνειας, της λογοδοσίας, της προστασίας των προσωπικών δεδομένων και της ουσιαστικής ανθρώπινης εποπτείας, σε πλήρη εναρμόνιση με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) και τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (GDPR).
Η εμπιστοσύνη δεν αποτελεί συμπληρωματικό χαρακτηριστικό μιας εφαρμογής Τεχνητής Νοημοσύνης. Είναι προϋπόθεση για την αποδοχή και τη βιώσιμη αξιοποίησή της.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Δημήτρης Σκουρίδης: «Η εμπιστοσύνη δεν μπορεί να προστεθεί σε ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης αφού αυτό αναπτυχθεί. Πρέπει να αποτελεί θεμελιώδη αρχή ήδη από τον σχεδιασμό του».
Ο άνθρωπος στο επίκεντρο της μετάβασης
Η δημόσια συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη επικεντρώνεται συχνά στον φόβο ότι οι μηχανές θα αντικαταστήσουν τους ανθρώπους. Η Εθνική Στρατηγική υιοθετεί μια διαφορετική προσέγγιση.
Δεν αντιμετωπίζει τους εργαζομένους ως κόστος προς αντικατάσταση, αλλά ως τους βασικούς πρωταγωνιστές της ψηφιακής μετάβασης. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν προορίζεται να υποκαταστήσει την ανθρώπινη εμπειρία, την κρίση ή τη δημιουργικότητα. Αντίθετα, έρχεται να τις ενισχύσει.
Μπορεί να αναλάβει κοπιαστικές και επαναλαμβανόμενες εργασίες, να επιταχύνει την ανάλυση μεγάλου όγκου πληροφοριών, να διευκολύνει την πρόσβαση στη γνώση και να υποστηρίξει τη λήψη καλύτερα τεκμηριωμένων αποφάσεων.
Ένας δημόσιος λειτουργός μπορεί να αφιερώνει λιγότερο χρόνο στη διαχείριση εγγράφων και περισσότερο χρόνο στην εξυπηρέτηση του πολίτη. Ένας επαγγελματίας υγείας μπορεί να λαμβάνει έγκαιρες ενδείξεις που υποστηρίζουν τη διάγνωση και την πρόληψη. Ένας εργαζόμενος στον τουρισμό μπορεί να προβλέπει καλύτερα τις ανάγκες των επισκεπτών. Ένας μηχανικός μπορεί να εντοπίζει πιθανούς κινδύνους πριν εξελιχθούν σε βλάβες. Ένας νομικός ή οικονομικός σύμβουλος μπορεί να επεξεργάζεται σύνθετα δεδομένα ταχύτερα, διατηρώντας πάντοτε την ευθύνη της τελικής κρίσης και απόφασης.
Αυτή είναι και η φιλοσοφία του Human+: η συνδυαστική αξιοποίηση της ανθρώπινης κρίσης, της δημιουργικότητας, της εμπειρίας και της υπευθυνότητας με την ταχύτητα και τις αναλυτικές δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η επιτυχία αυτής της μετάβασης, ωστόσο, δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία. Προϋποθέτει επένδυση στις δεξιότητες των ανθρώπων, στη διά βίου μάθηση και στον επανασχεδιασμό των θέσεων εργασίας.
Οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι σε θέση όχι μόνο να χρησιμοποιούν εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά και να αξιολογούν κριτικά τα αποτελέσματά τους, να αναγνωρίζουν τους περιορισμούς τους και να διατηρούν πάντοτε τον ανθρώπινο έλεγχο στις αποφάσεις.
Αντίστοιχα, οι οργανισμοί και οι επιχειρήσεις καλούνται να ενσωματώσουν την Τεχνητή Νοημοσύνη μέσα από διάλογο και συμμετοχή των εργαζομένων, δημιουργώντας ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και συνεργασίας.
Όπως σημειώνει ο Δημήτρης Σκουρίδης: «Οι οργανισμοί που θα ξεχωρίσουν δεν θα είναι εκείνοι που θα αυτοματοποιήσουν τα περισσότερα. Θα είναι εκείνοι που θα αξιοποιήσουν την τεχνολογία για να αναδείξουν την εμπειρία, τις αξίες και την κρίση των ανθρώπων τους».
