Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on Google
Εργάζονται χωρίς ωράριο, χωρίς αμοιβή και πολλές φορές χωρίς ούτε μία ημέρα ξεκούρασης. Φροντίζουν ηλικιωμένους γονείς, συζύγους που έχουν υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο, παιδιά με αναπηρίες, ανθρώπους με άνοια, καρκίνο και σοβαρές χρόνιες παθήσεις. Είναι οι «άτυποι φροντιστές», δηλαδή, οι άνθρωποι που κρατούν όρθιες χιλιάδες οικογένειες στην Κύπρο και καλύπτουν καθημερινά ανάγκες που διαφορετικά θα έπρεπε να αναλάβουν οργανωμένες υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας.
Η εργασία τους δεν πληρώνεται, αλλά έχει τεράστια οικονομική αξία. Σύμφωνα με ευρωπαϊκή επιστημονική μελέτη, η προσφορά των ανθρώπων αυτών, που συνολικά ονομάζονται «άτυποι φροντιστές», στην Κύπρο είχε αποτιμηθεί σε €526 εκατομμύρια ετησίως, ποσό που αντιστοιχούσε στο 2,79% του ΑΕΠ. Την ίδια περίοδο, οι δημόσιες δαπάνες μακροχρόνιας φροντίδας ανέρχονταν μόλις στο 0,3% του ΑΕΠ.
Περιορίζουν ή εγκαταλείπουν την εργασία τους, χάνουν εισόδημα και ασφαλιστικές εισφορές, εξαντλούνται σωματικά και ψυχολογικά και σε αρκετές περιπτώσεις φτάνουν στη συνταξιοδότηση, έχοντας αφιερώσει χρόνια στη φροντίδα ενός αγαπημένου προσώπου, χωρίς αντίστοιχη κοινωνική προστασία.
Το ζήτημα επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς νέα παρέμβαση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας έρχεται να ενισχύσει τη συζήτηση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην Κύπρο για την αναγνώριση και τη στήριξη των άτυπων φροντιστών.
Ο ΠΟΥ παρουσίασε νέο πλαίσιο επιλογών πολιτικής για την αναγνώριση και ενσωμάτωση των αμειβόμενων και μη αμειβόμενων εργαζομένων φροντίδας στον σχεδιασμό των συστημάτων υγείας με το τεχνικό έγγραφο να εξετάζει 20 θεματικούς τομείς πολιτικής, δίνοντας έμφαση στην εκπαίδευση, στις συνθήκες εργασίας, στην κοινωνική προστασία, στην ισότητα των φύλων και στον καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας.
Στην Κύπρο, έγινε ήδη γνωστή η πρόθεση της κυβέρνησης για αναγνώριση των ετών προσφοράς των ανθρώπων αυτών για σκοπούς συντάξεων.
Όπως ανέφερε στον «Φ» εκ μέρους του «Θάλπω – Δίκτυο Ενδυνάμωσης Άτυπων Φροντιστών Κύπρου» ο Μάριος Κανταρής, είναι επιτακτική η ανάγκη ολοκληρωμένης Εθνικής Πολιτικής για τους Άτυπους και Οικογενειακούς Φροντιστές, στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης της μακροχρόνιας φροντίδας.
95.000 άνθρωποι, 87 εκατομμύρια ώρες
Όπως εξήγησε ο κ. Κανταρής, το μέγεθος της αθέατης εργασίας αποτυπώνεται σε επιστημονική μελέτη των Peña-Longobardo και Oliva-Moreno, η οποία εξέτασε την οικονομική αξία της μη επαγγελματικής φροντίδας σε 33 ευρωπαϊκές χώρες.
Για την Κύπρο, η μελέτη εκτίμησε ότι περίπου 95.000 άνθρωποι παρείχαν άτυπη φροντίδα, αφιερώνοντας συνολικά σχεδόν 87 εκατομμύρια ώρες ετησίως.
«Πρόκειται, όμως, για παλαιότερες εκτιμήσεις, καθώς η μελέτη βασίστηκε σε στοιχεία της περιόδου 2016–2017. Με τη γήρανση του πληθυσμού και την αύξηση των αναγκών μακροχρόνιας φροντίδας, η πραγματικότητα ενδέχεται σήμερα να είναι ακόμη πιο απαιτητική».
Ποιος φροντίζει εκείνους που φροντίζουν;
Η φροντίδα ενός ανθρώπου με σοβαρά προβλήματα υγείας ή απώλεια αυτονομίας δεν περιορίζεται σε μερικές ώρες βοήθειας. Μπορεί να περιλαμβάνει την προσωπική υγιεινή, τη διατροφή, τη μετακίνηση, την επίβλεψη της φαρμακευτικής αγωγής, τη συνοδεία σε ιατρικά ραντεβού, τη νυχτερινή επιτήρηση και τη συνεχή παρουσία δίπλα στον άνθρωπο που χρειάζεται υποστήριξη.
Για αρκετούς οικογενειακούς φροντιστές, αυτή η καθημερινότητα διαρκεί χρόνια ή ακόμη και δεκαετίες.
Πολλοί αναλαμβάνουν τον ρόλο ξαφνικά, μετά από μια σοβαρή διάγνωση, ένα ατύχημα ή την επιδείνωση της υγείας ενός συγγενικού τους προσώπου.
Συχνά δεν έχουν προηγούμενη εκπαίδευση, δεν γνωρίζουν ποιες υπηρεσίες μπορούν να τους βοηθήσουν και δεν διαθέτουν οικονομικά προσιτές εναλλακτικές επιλογές.
«Μια καθημερινότητα που μπορεί να συνοδεύεται από άγχος, συναισθηματική εξάντληση, κοινωνική απομόνωση, απώλεια προσωπικού χρόνου και διαρκή αβεβαιότητα για το μέλλον».
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι φροντιστές αναγκάζονται να περιορίσουν τις ώρες απασχόλησής τους, να εγκαταλείψουν επαγγελματικές ευκαιρίες ή ακόμη και να αποχωρήσουν από την αγορά εργασίας.
Η απώλεια εισοδήματος δεν αφορά μόνο το παρόν. Μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένες ασφαλιστικές εισφορές και χαμηλότερες συνταξιοδοτικές απολαβές στο μέλλον.
Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι ηλικιωμένοι φροντιστές, οι οποίοι συχνά αναλαμβάνουν τη φροντίδα συζύγων, ενώ αντιμετωπίζουν και οι ίδιοι προβλήματα υγείας.
Τι ζητούν οι άτυποι φροντιστές
Η αναγνώριση της προσφοράς τους, σύμφωνα με τον Μάριο Κανταρή, δεν μπορεί να περιορίζεται σε δηλώσεις εκτίμησης ή περιστασιακές πρωτοβουλίες ενημέρωσης.
«Η αναγνώριση των επιπτώσεων της άτυπης φροντίδας πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένα μέτρα υποστήριξης», ανέφερε.
Μεταξύ των βασικών αναγκών που αναδεικνύονται περιλαμβάνονται η αναγνώριση και η ξεχωριστή αξιολόγηση των αναγκών των ίδιων των φροντιστών, η πρόσβαση σε ενημέρωση και εκπαίδευση, η ψυχοκοινωνική υποστήριξη και η ανάπτυξη υπηρεσιών προσωρινής ανακούφισης.
Στο επίκεντρο βρίσκονται, επίσης, η προστασία της απασχόλησης και του εισοδήματος, οι κατάλληλες άδειες φροντίδας, οι ευέλικτες εργασιακές ρυθμίσεις και η κοινωνική και συνταξιοδοτική προστασία.
Το «Θάλπω» συνδέει την αναγνώριση των άτυπων φροντιστών με τη συνολική μεταρρύθμιση της μακροχρόνιας φροντίδας στην Κύπρο.
Όπως ανέφερε ο κ. Κανταρής, η εμπειρία από την εφαρμογή του ΓεΣΥ καταδεικνύει τη σημασία μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης στην οργάνωση των υπηρεσιών. Η μακροχρόνια φροντίδα, ωστόσο, δεν αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα ιατρικής περίθαλψης. Περιλαμβάνει κοινωνικές υπηρεσίες, κατ’ οίκον υποστήριξη, κοινοτικές δομές, υπηρεσίες προσωπικής φροντίδας και μέτρα κοινωνικής προστασίας.
Για τον λόγο αυτό, το Δίκτυο υποστηρίζει ότι η Κύπρος χρειάζεται ένα οργανωμένο, καθολικά προσβάσιμο σύστημα μακροχρόνιας φροντίδας, με σαφή κριτήρια πρόσβασης, επαρκή χρηματοδότηση και αποτελεσματικό συντονισμό των αρμόδιων Υπηρεσιών.
«Η οικογένεια, ωστόσο, δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποτελεί τη μοναδική απάντηση στις ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας», τόνισε ο κ. Κανταρής. Οι άτυποι φροντιστές πρέπει να αναγνωρίζονται ως αναπόσπαστο μέρος του συστήματος, χωρίς, όμως, να θεωρούνται υποκατάστατο των επαγγελματικών υπηρεσιών.
Να μη μείνουν εκτός οι φροντιστές ηλικιωμένων
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα που αναδεικνύει το «Θάλπω» αφορά τα κριτήρια με τα οποία θα αναγνωρίζονται οι δικαιούχοι των μελλοντικών μέτρων υποστήριξης.
Η άτυπη φροντίδα δεν περιορίζεται στις περιπτώσεις ατόμων με πιστοποιημένη αναπηρία.
Αφορά, επίσης, ανθρώπους με άνοια, καρκίνο, χρόνιες και εκφυλιστικές παθήσεις, ηλικιωμένους με μειωμένη αυτονομία και άλλες κατηγορίες προσώπων που χρειάζονται μακροχρόνια βοήθεια.
Πέραν από την αναγνώριση και την κοινωνική προστασία, το «Θάλπω» θέτει και ζήτημα θεσμικής εκπροσώπησης.
«Η εκπροσώπηση των ανθρώπων που λαμβάνουν φροντίδα και η εκπροσώπηση των άτυπων φροντιστών δεν είναι το ίδιο πράγμα. Παρ’ ότι τα συμφέροντα και οι ανάγκες τους συνδέονται στενά, δεν ταυτίζονται πάντοτε», επεσήμανε ο κ. Κανταρής.
Για τον λόγο αυτό, το Δίκτυο ζητά οι άτυποι φροντιστές και οι οργανώσεις που τους εκπροσωπούν να συμμετέχουν θεσμικά στη διαμόρφωση, εφαρμογή και αξιολόγηση των πολιτικών μακροχρόνιας φροντίδας.
