Εθνικό σύστημα μακροχρόνιας φροντίδας: Ολοκληρωμένο δίκτυο κατ’ οίκον υπηρεσιών – Σε ποιους απευθύνεται – Πώς το σχολιάζει στον «Φ» ο Χριστοδουλίδης

Από την επίσκεψη του νοσηλευτή και του γιατρού στο σπίτι μέχρι τη βοήθεια για το μπάνιο, το φαγητό, τις καθημερινές δουλειές και τη μετακίνηση, μια εκ βάθρων μεταρρύθμιση του συστήματος μακροχρόνιας φροντίδας μπαίνει επίσημα στο τραπέζι.

Ήδη, στο Προεδρικό λήφθηκαν χθες οι πρώτες αποφάσεις για την προώθησή της μεταρρύθμισης, με τη σύσταση ομάδας εργασίας, την παγκύπρια χαρτογράφηση των αναγκών και την προετοιμασία πρότασης για αξιοποίηση ευρωπαϊκών κονδυλίων της περιόδου 2028–2034.

Με τις δημόσιες δαπάνες της Κύπρου για τη μακροχρόνια φροντίδα να περιορίζονται στο 0,2% του ΑΕΠ, έναντι 1,7% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και το 60,6% της χρηματοδότησης να κατευθύνεται σε επιδόματα αντί σε οργανωμένες υπηρεσίες, η ανάγκη αλλαγής του υφιστάμενου μοντέλου αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ολοκληρωμένη πρόταση με καταγεγραμμένες ανάγκες σε 18 κατηγορίες και εισηγήσεις για νέο νομοθετικό πλαίσιο, Εθνική Αρχή, ειδικό Ταμείο χρηματοδότησης και δίκτυο υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας σε ολόκληρη την Κύπρο.

Η πρόταση κατατέθηκε στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, από την «Κοινωνική συμμαχία για τον Πολίτη» στην οποία συμμετέχουν, το Παρατηρητήριο Τρίτης Ηλικίας Κύπρου, την Ομοσπονδία Συνδέσμων Ασθενών Κύπρου (ΟΣΑΚ) και την Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Ατόμων με Αναπηρίες, με την κυβερνητική ανταπόκριση να σηματοδοτεί την έναρξη της επεξεργασίας της μεταρρύθμισης.

Από το μπάνιο και το φαγητό μέχρι την ιατρική φροντίδα

Η πρόταση επιχειρεί να καλύψει ολόκληρο το φάσμα των αναγκών των ανθρώπων που δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν πλήρως, συνδέοντας τις υπηρεσίες υγείας με την καθημερινή προσωπική φροντίδα.

Προτείνεται:

• Η δημιουργία κοινοτικών ομάδων ανά επαρχία, με γιατρούς, νοσηλευτές, φυσιοθεραπευτές, εργοθεραπευτές, ψυχολόγους και άλλους επαγγελματίες, οι οποίοι θα πραγματοποιούν επισκέψεις στο σπίτι ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ατόμου και όχι βάσει ενός προκαθορισμένου ετήσιου ορίου.

• Στις εισηγήσεις περιλαμβάνονται η αύξηση των κατ’ οίκον επισκέψεων προσωπικών γιατρών, η παροχή κινήτρων μέσω του ΓεΣΥ για επισκέψεις ειδικών γιατρών και θεραπευτών, καθώς και η λειτουργία υπηρεσίας νοσηλευτικής ανταπόκρισης σε 24ωρη βάση για περιστατικά που δεν απειλούν τη ζωή.

• Προβλέπονται επίσης παρακολούθηση ζωτικών σημείων και φαρμακευτικής αγωγής, πρόληψη κατακλίσεων, απλές νοσηλευτικές πράξεις και οργανωμένη συνέχεια της φροντίδας μετά την έξοδο από το νοσοκομείο.

Η μεταρρύθμιση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις ιατρικές υπηρεσίες. Περιλαμβάνει επίσης:

• Προσωπική βοήθεια για την υγιεινή, τη σίτιση, την κινητικότητα και τις οικιακές εργασίες.

• Οργανωμένη μεταφορά σε ιατρικά ραντεβού και παράδοση φαρμάκων στο σπίτι σε ανθρώπους χωρίς οικογενειακή υποστήριξη.

• Ιδιαίτερη μέριμνα προτείνεται για τους οικογενειακούς φροντιστές, με εκπαίδευση, ψυχολογική στήριξη και υπηρεσίες προσωρινής αντικατάστασης, ώστε να μπορούν να ξεκουράζονται ή να απουσιάζουν χωρίς να διακόπτεται η φροντίδα των συγγενών τους.

Παράλληλα, περιλαμβάνονται κέντρα ημερήσιας φροντίδας, μικρές δομές υποστηριζόμενης διαβίωσης μέσα στις κοινότητες και εναλλακτικές λύσεις αντί της ιδρυματοποίησης.

Στόχος, όπως αναφέρεται στην πρόταση, είναι η παραμονή των ανθρώπων στο οικείο περιβάλλον τους για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα, με πρόνοια ακόμη και για την αποφυγή του αναγκαστικού χωρισμού ηλικιωμένων ζευγαριών.

Το προτεινόμενο σύστημα απευθύνεται όχι μόνο σε ηλικιωμένους, αλλά και σε άτομα με αναπηρίες, άνοια, χρόνιες παθήσεις ή ανάγκες αποκατάστασης, με ιδιαίτερη έμφαση στις αγροτικές και ορεινές περιοχές.

Οι αριθμοί πίσω από τις ανάγκες

Η οικονομική διάσταση της μακροχρόνιας φροντίδας, όπως επισημαίνουν οι τρεις φορείς στην πρόταση που κατέθεσαν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα που καταγράφονται στην πρόταση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, η δημόσια δαπάνη στην Κύπρο ανέρχεται μόλις στο 0,2% του ΑΕΠ, έναντι 1,7% στην ΕΕ, ενώ το 60,6% της χρηματοδότησης αφορά χρηματικές παροχές, έναντι 25% στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Την ίδια ώρα, περίπου ένας στους τέσσερις εξαρτώμενους πολίτες λαμβάνει υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας, στο σπίτι ή σε δομές, έναντι περίπου 35% στην ΕΕ.

Το κόστος της ιδιωτικής φροντίδας επιβαρύνει σημαντικά τα νοικοκυριά. Οι υπολογισμοί που επικαλείται η πρόταση δείχνουν ότι για άτομα με μέτριες ανάγκες, το κόστος κατ’ οίκον φροντίδας μπορεί να αντιστοιχεί στο 125% του διάμεσου διαθέσιμου εισοδήματος, ενώ για σοβαρές ανάγκες φθάνει στο 230%.

Στην εξίσωση και η γήρανση του πληθυσμού και η αύξηση των περιστατικών άνοιας. Σύμφωνα με την Alzheimer Europe, οι άνθρωποι που εκτιμάται ότι ζούσαν με άνοια σε ολόκληρη την Κύπρο το 2025 ανέρχονταν σε 16.268, με πρόβλεψη για 35.780 μέχρι το 2050. Για τις περιοχές που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία, η πρόταση παραθέτει ξεχωριστή εκτίμηση περίπου 14.300 ατόμων.

Εθνική Αρχή, νομοθεσία και Ταμείο

Οι τρεις οργανώσεις εισηγούνται τη δημιουργία Εθνικής Αρχής Μακροχρόνιας Φροντίδας και Παροχής Κατ’ Οίκον Υπηρεσιών Υγείας.

Η Αρχή θα αναλάβει τον κεντρικό συντονισμό, τον σχεδιασμό της στρατηγικής, την αδειοδότηση των παρόχων, τη διαχείριση δεδομένων και την εποπτεία της ποιότητας των υπηρεσιών, υπό την πολιτική εποπτεία της Προεδρίας ή διακυβερνητικής επιτροπής.

Προτείνεται, επίσης, ειδική νομοθεσία που θα καθορίζει τα δικαιώματα των πολιτών, τις υποχρεώσεις των παρόχων, τις προδιαγραφές λειτουργίας και τους μηχανισμούς ελέγχου.

Για τη χρηματοδότηση εισηγείται τη δημιουργία ξεχωριστού Εθνικού Ταμείου, συμπληρωματικού προς το ΓεΣΥ, με αρχικούς πόρους από τον κρατικό προϋπολογισμό και ευρωπαϊκά κονδύλια.

Σε μεταγενέστερο στάδιο θα μπορούσε να εξεταστεί μοντέλο κοινωνικής ασφάλισης μακροχρόνιας φροντίδας, υπό την προϋπόθεση αναλογιστικής μελέτης και κοινωνικού διαλόγου.

Οι αποφάσεις στο Προεδρικό

Κατά τη συνάντηση των τριών οργανώσεων με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, παρουσία της υφυπουργού Κοινωνικής Πρόνοιας, Τίνας Παύλου, εκφράστηκε η πρόθεση αξιοποίησης της πρότασης ως βάσης για τον σχεδιασμό της μεταρρύθμισης.

Οι αποφάσεις που λήφθηκαν αφορούν τη συγκρότηση ομάδας εργασίας για την αξιολόγηση και επεξεργασία των εισηγήσεων, καθώς και την παγκύπρια χαρτογράφηση των αναγκών, με προτεραιότητα σε ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρίες που δεν διαθέτουν επαρκή υποστήριξη.

Σε πρώτη φάση στην ομάδα εργασίας θα συμμετέχουν το υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας και οι τρεις οργανώσεις και αναλόγως κεφαλαίου το οποίο θα βρίσκεται υπό επεξεργασία θα συμμετέχουν εμπλεκόμενοι φορείς ή και Υπουργεία.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης στο Προεδρικό, δόθηκαν οδηγίες και για προετοιμασία πρότασης ένταξης της μακροχρόνιας φροντίδας στον εθνικό σχεδιασμό αξιοποίησης ευρωπαϊκών πόρων για την περίοδο 2028–2034.

Ο τελικός σχεδιασμός και το τι θα υιοθετηθεί από την πρόταση των τριών Φορέων, είναι ζητήματα που θα εξεταστούν κατά τις διαδικασίες της ομάδας εργασίας.

Σε δηλώσεις της μετά τη συνάντηση, η υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας, Τίνα Παύλου, χαρακτήρισε τη συζήτηση «πολύ εποικοδομητική», επισημαίνοντας ότι τέθηκαν οι βάσεις για τον σχεδιασμό των επόμενων ενεργειών. Όπως ανέφερε, οι εμπλεκόμενες πλευρές έχουν καταλήξει σε χρονοδιαγράμματα και σε κοινή χαρτογράφηση των αναγκών, με στόχο να προχωρήσει ο σχεδιασμός των απαραίτητων δομών και υπηρεσιών μακροχρόνιας φροντίδας.

«Έχουμε καταλήξει σε χρονοδιαγράμματα και σε μια κοινή χαρτογράφηση, ούτως ώστε να μπορέσουμε να σχεδιάσουμε δομές και να υλοποιήσουμε την υποστήριξη της μακροχρόνιας φροντίδας για τους ευάλωτους πληθυσμούς μας», ανέφερε χαρακτηριστικά.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΣΤΟΝ «Φ»:

Ξεκινούμε την υλοποίηση

Μετά το τέλος της συνάντησης, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, σκιαγράφησε με δήλωσή του στον «Φ» τα βήματα που θα ακολουθηθούν για τη λειτουργία του σχεδίου.

«Η μελέτη που ζήτησα και μου υπέβαλαν σήμερα οι τρεις φορείς, είναι εξαιρετική και καλύπτει ολιστικά όλες τις πτυχές», είπε. «Ξεκινούμε την υλοποίηση της με τρεις βασικούς πυλώνες:

1. Στοχεύουμε πρώτα σε αυτούς που δεν έχουν υποστήριξη.

2. Για την χαρτογράφηση όλων των αναγκών θα μας βοηθήσει κοινωνική συμμαχία.

3. Προχωρούμε με την καταγραφεί σχετικών δομών και προγραμμάτων για στήριξη της κατ’ οίκον φροντίδας έτσι ώστε να τα συμπεριλάβουμε στις ευρωπαϊκές συγχρηματοδοτούμενες προτάσεις που θα εγκρίνουμε τον Σεπτέμβριο του 2027».