ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΑΠΟ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ

Οι υπουργοί Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης τάχθηκαν σε μεγάλο βαθμό υπέρ αυστηρότερων μέτρων για το εμπόριο προϊόντων που προέρχονται από ισραηλινούς εποικισμούς στη Δυτική Όχθη, κατά τη διάρκεια συζήτησης κεκλεισμένων των θυρών στις 13 Ιουλίου.

Στο τραπέζι τέθηκαν επιλογές που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον περιορισμό του εμπορίου με τους εποικισμούς. Η πιο εκτεταμένη από αυτές προβλέπει πλήρη απαγόρευση των σχετικών εισαγωγών.

Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας (Kaja Kallas), δήλωσε ότι η πλήρης απαγόρευση εισαγωγών προϊόντων που παράγονται σε ισραηλινούς εποικισμούς συγκέντρωσε την «ευρύτερη στήριξη» από τους υπουργούς Εξωτερικών της ΕΕ κατά τη συνάντηση στις Βρυξέλλες. Ωστόσο, για να προχωρήσει το μέτρο απαιτείται ομοφωνία.

Η συζήτηση αντανακλά μια ευρύτερη μετατόπιση στο εσωτερικό των θεσμών της ΕΕ προς πιο επικριτική στάση απέναντι στο Ισραήλ, ιδιαίτερα σε σχέση με την εφαρμογή της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ και τη ρήτρα της για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Μιλώντας στο Κορκ της Ιρλανδίας, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (Ursula von der Leyen), άφησε να εννοηθεί ότι το βασικό εμπόδιο για την υιοθέτηση περαιτέρω μέτρων βρίσκεται στο Συμβούλιο, δηλαδή στις κυβερνήσεις των κρατών-μελών. Υπενθύμισε ότι η Επιτροπή είχε προτείνει, πριν από δέκα μήνες, την αναστολή των εμπορικών προτιμήσεων βάσει της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ, χωρίς να εξασφαλίσει την έγκριση των εθνικών κυβερνήσεων.

«Βλέπετε, λοιπόν, ότι υπάρχει μεγάλη δραστηριότητα σε εξέλιξη, αλλά στο Συμβούλιο αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει πρόοδος προς μια λύση ή μια συμφωνία για το πώς θα προχωρήσουμε», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν.

Παρά την αυξανόμενη πίεση, η αναστολή εμπορικών προνομίων ή η επιβολή κυρώσεων κατά του Ισραήλ εξακολουθούν να απαιτούν τη συμφωνία και των 27 κρατών-μελών της ΕΕ.

Η πίεση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Η συζήτηση στις Βρυξέλλες έρχεται σε συνέχεια αυξανόμενων πιέσεων από ευρωβουλευτές διαφορετικών πολιτικών ομάδων, οι οποίοι ζητούν ισχυρότερη ευρωπαϊκή αντίδραση στον πόλεμο στη Γάζα και στην επέκταση των ισραηλινών εποικισμών στη Δυτική Όχθη.

Τον περασμένο Οκτώβριο, ευρωβουλευτές της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D), της δεύτερης μεγαλύτερης πολιτικής ομάδας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, υπογράμμισαν ότι η ίδρυση παλαιστινιακού κράτους αποτελεί προϋπόθεση για διαρκή ειρήνη και ασφάλεια.

Η επικεφαλής της ομάδας S&D, Ιράτσε Γκαρθία (Iratxe García), τόνισε ότι οποιοδήποτε ειρηνευτικό σχέδιο θα πρέπει να περιλαμβάνει τον τερματισμό της συνεχιζόμενης σφαγής στη Γάζα, την απρόσκοπτη παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και τη λύση των δύο κρατών, με αναγνώριση τόσο του Ισραήλ όσο και της Παλαιστίνης.

Μιλώντας στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Γκαρθία δήλωσε: «Η γενοκτονία δεν μπορεί να αποτελεί απάντηση στην τρομοκρατία. Δεν νικάς την τρομοκρατία σκοτώνοντας 67.000 Παλαιστινίους, μεταξύ των οποίων 20.000 παιδιά, ούτε μετατρέποντας τη Γάζα σε μια έρημη γη, όπου δύο εκατομμύρια άνθρωποι ζουν χωρίς νερό, φάρμακα, ηλεκτρικό ρεύμα, τρόφιμα ή ελπίδα».

Η Γκαρθία κάλεσε επίσης την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τους ηγέτες της ΕΕ να ακούσουν τους πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι οποίοι ζητούν ειρηνικά την αναστολή της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ, την επιβολή κυρώσεων στην κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου (Benjamin Netanyahu), την εφαρμογή εμπάργκο όπλων και τη στήριξη σχεδίου ανοικοδόμησης της Γάζας.

Πρωτοβουλία πολιτών

Πίεση προς την ίδια κατεύθυνση ασκεί και η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών (European Citizens’ Initiative – ECI) με τίτλο «Justice for Palestine», η οποία συγκέντρωσε περίπου 1,3 εκατομμύρια υπογραφές πολιτών της ΕΕ.

Η πρωτοβουλία ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναστείλει πλήρως τη Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ, επικαλούμενη τεκμηριωμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα παλαιστινιακά εδάφη.

Οι υπογραφές βρίσκονται στη διαδικασία επίσημης επαλήθευσης από τα κράτη-μέλη της ΕΕ. Εφόσον επικυρωθούν, οι διοργανωτές θα παρουσιάσουν την πρωτοβουλία σε δημόσια ακρόαση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και θα αναμένουν επίσημη απάντηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ, για να εξεταστεί από την Επιτροπή αίτημα υποβολής νέας νομοθετικής πρότασης μέσω Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών απαιτούνται τουλάχιστον ένα εκατομμύριο υπογραφές.

Θέσεις πολιτικών ομάδων

«Η πάγια και συνεπής θέση μας είναι ότι το διεθνές δίκαιο πρέπει να εφαρμόζεται με συνέπεια και ισότιμα για όλους, χωρίς επιλεκτικότητα ή εξαιρέσεις», δήλωσε στο philenews ο ευρωβουλευτής της ομάδας GUE/NGL, Γιώργος Γεωργίου.

«Η Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ δεν μπορεί να παραμείνει σε ισχύ όσο το Ισραήλ συνεχίζει να παραβιάζει συστηματικά το διεθνές δίκαιο, το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η ρήτρα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η οποία προβλέπεται στο Άρθρο 2, πρέπει να εφαρμόζεται με συνέπεια και όχι επιλεκτικά», ανέφερε.

Από την πλευρά του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), ο Αντόνιο Λόπεθ-Ιστούριθ (Antonio López-Istúriz) υπογράμμισε ότι «ο παλαιστινιακός πληθυσμός στη Γάζα πρέπει να προστατευθεί και να έχει πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες τροφίμων, καθαρό νερό, φάρμακα και ασφαλή στέγαση».

Η ομάδα του ΕΛΚ, η μεγαλύτερη πολιτική ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με 188 μέλη από όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, καταδίκασε επίσης την απόφαση του Ισραήλ να επεκτείνει τους εποικισμούς στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, χαρακτηρίζοντάς τους παράνομους και σοβαρό εμπόδιο για την ειρήνη.

Η επόμενη τακτική συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ έχει προγραμματιστεί για τις 12 Οκτωβρίου και το ζήτημα της επανεξέτασης της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ αναμένεται να βρίσκεται ψηλά στην ημερήσια διάταξη.

Τι είναι η Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ

Η Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ καθορίζει το πλαίσιο των εμπορικών σχέσεων και της συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ισραήλ.

Μέσω της συμφωνίας ρυθμίζονται το εμπόριο και η οικονομική συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών. Η συμφωνία μειώνει ή καταργεί πολλούς δασμούς σε προϊόντα, ενθαρρύνει τις επενδύσεις και υποστηρίζει τη συνεργασία σε τομείς όπως η τεχνολογία, η έρευνα και η βιομηχανία.

Το πλαίσιο αυτό διευκολύνει τις εμπορικές συναλλαγές και την οικονομική συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και του Ισραήλ. Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι οι δύο πλευρές ανήκουν στην ίδια αγορά ή τελωνειακή ένωση.

Η ΕΕ είναι ένας από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του Ισραήλ, ιδιαίτερα σε προϊόντα όπως μηχανήματα, χημικά, τεχνολογία και αγροτικά προϊόντα.

Το ιστορικό της συμφωνίας

Η Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ διαμορφώθηκε στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας της ΕΕ να αναπτύξει στενότερες πολιτικές και οικονομικές σχέσεις με χώρες της Μεσογείου.

Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1990 και η συμφωνία υπογράφηκε το 1995, ενώ τέθηκε σε ισχύ το 2000. Αντικατέστησε προηγούμενο πλαίσιο συνεργασίας και δημιούργησε μια πιο οργανωμένη εταιρική σχέση, η οποία καλύπτει το εμπόριο, τις επενδύσεις, τον πολιτικό διάλογο και τη συνεργασία σε τομείς όπως η επιστήμη και η τεχνολογία.

Η συμφωνία δημιούργησε ζώνη ελεύθερου εμπορίου για βιομηχανικά προϊόντα και βελτίωσε την πρόσβαση για ορισμένα αγροτικά προϊόντα, ενώ καθιέρωσε και τακτικές συναντήσεις μεταξύ αξιωματούχων της ΕΕ και του Ισραήλ.

Με την πάροδο του χρόνου, οι σχέσεις ΕΕ–Ισραήλ επεκτάθηκαν μέσω πρόσθετων προγραμμάτων συνεργασίας, αν και επηρεάστηκαν και από πολιτικές διαφωνίες, κυρίως σε σχέση με την ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση και τους εποικισμούς στα κατεχόμενα εδάφη.

Γιατί συζητείται η αναστολή

Η ΕΕ διαπίστωσε τον Ιούνιο του 2025 ότι το Ισραήλ παραβίασε τη ρήτρα της συμφωνίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Από την έναρξη του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, μετά την πρωτοφανή διασυνοριακή επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι και περίπου 250 οδηγήθηκαν σε ομηρία, η μεγάλης κλίμακας στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ έχει δεχθεί αυξανόμενη διεθνή κριτική.

Η κριτική προέρχεται από κράτη-μέλη της ΕΕ, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολίτες σε πολλές χώρες.

Το Βέλγιο, η Ιρλανδία, οι Κάτω Χώρες και η Ισπανία επιθυμούν να προχωρήσουν περαιτέρω, ζητώντας τον τερματισμό όλων των εμπορικών προνομίων που απορρέουν από τη Συμφωνία Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ, επικαλούμενες λόγους που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η Εξεταστική Επιτροπή του ΟΗΕ, αρκετές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η μεγαλύτερη διεθνής ένωση μελετητών γενοκτονιών έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία στη Γάζα. Το Ισραήλ αρνείται την κατηγορία.