Η παρακμή των τραπεζών μας και οι θεσμοί

Είναι γνωστό λήμμα ότι ο τραπεζικός τομέας είναι ο καθρέφτης μιας οικονομίας. Και η οικονομία αποτέλεσμα των συνηθειών, των αξιών και των δομών της κοινωνίας. Συνεπώς, ο τραπεζικός μας τομέας αντικατοπτρίζει, σε ένα μεγάλο τουλάχιστον βαθμό, τις συνήθειες, αξίες και δομές της κοινωνίας μας. Έτσι, και παρά την εργατικότητα, τη μόρφωση, την επιχειρηματική μας δεινότητα και τον φιλόξενό μας χαρακτήρα, οι τόσες προσπάθειές μας προς την κατεύθυνση της μετεξέλιξής μας σε διεθνές χρηματοπιστωτικό κέντρο εμποδίζονται και υποσκάπτονται από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, που δυστυχώς συνεχίζουμε να επιδεικνύουμε ως κοινωνία. Συγκεκριμένα, η έλλειψη κουλτούρας συμμόρφωσης, η χαλαρή μας προσέγγιση σε θέματα διαχείρισης κινδύνου, η διαπλοκή –ιδιαίτερα μέσα από το πολιτικό μας σύστημα– και φυσικά η αδηφάγα θεσμική διαφθορά.
Γι’ αυτό δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι παρά την τεράστια οικονομική μας ανάπτυξη και προοπτικές μέσα και από την αδιαμφισβήτητη ικανότητά μας να προσελκύουμε επενδυτές, τα τελευταία 6 χρόνια γίναμε μάρτυρες στο μοναδικό κούρεμα καταθέσεων στην ΕΕ, σε δύο καταρρεύσεις τραπεζών και σε διάσωση της μεγαλύτερής μας τράπεζας. Ενώ εξακολουθούμε να καταγράφουμε ένα από τα ψηλότερα ποσοστά ΜΕΔ στον ανεπτυγμένο κόσμο.
Ναι, ενδεχομένως για κάποιους να ήταν ακριβώς αυτή η χαλαρή προσέγγιση σε θέματα συμμόρφωσης και διαδικασιών που οδήγησε στη γιγάντωση του τραπεζικού μας τομέα. Αφού στην πορεία μας προς την ΕΕ, όσο και στα πρώτα μας βήματα μέσα στο ευρώ, το τραπεζικό μας σύστημα κατέστη αγωγός διοχέτευσης κεφαλαίων από τρίτες χώρες προς το ενοποιημένο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα. Υποστηριζόμενο από ένα ολοκληρωμένο εγχώριο μηχανισμό υποστήριξης, ο οποίος έφτανε σχεδόν σε κάθε κομμάτι της κυπριακής οικονομίας. 
Αυτό όμως, όπως έγκαιρα και δημόσια προειδοποιούσαμε, δεν μπορούσε να συνεχίσει. Όχι με την αδυναμία θεσμικής τιθάσευσης των συγκεκριμένων ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του συστήματός μας. Δεδομένης πια και της προσοχής που όλο αυτό λάμβανε σε ευρωπαϊκούς κύκλους –αρκούντως καταγεγραμμένο τουλάχιστον μια δεκαετία πριν την κατάρρευση.
Έτσι, όταν οι ελλιπείς διαδικασίες διαχείρισης κινδύνου οδηγούσαν στις γνωστές καιροσκοπικές κινήσεις των τραπεζών μας στην Ελλάδα, το πολιτικό μας κατεστημένο (στην πλειοψηφία του διαπλεκόμενο με το τραπεζικό, το ελεγκτικό και την οικονομική ελίτ του τόπου) αποσιωπούσε ή/και διέφθειρε τους σχετικούς θεσμούς μέχρι και σήμερα. Και όταν πια ο φυσικός οικονομικός κύκλος έκανε τη στροφή του διεθνώς, ο γίγαντας με τα πήλινα πόδια αποσταθεροποιήθηκε για τα καλά.
Αλλά μέχρι τότε δεν έμειναν αξιόπιστοι ή/και ισχυροί θεσμοί να ανακόψουν την πτώση. Να αμβλύνουν τη ζημιά μέσα από συνεννόηση με τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς. Με αποτέλεσμα το αχρείαστο και καταστροφικό κούρεμα καταθέσεων. Απόδειξη της απόλυτης αστοχίας του συστήματος από κάθε άποψη. Χαρακτηριστικό της διάβρωσης, αναξιοπιστίας και διαφθοράς των σχετικών θεσμών. Και κάπως έτσι ο γίγαντας μπήκε στην προκρούστεια κλίνη, όπου και εμφανώς δεν σταθεροποιήθηκε.
Επειδή απλούστατα το μέγεθος δεν ήταν ποτέ το πραγματικό του πρόβλημα. Παρά τα όσα διακήρυττε το ένοχο οικονομικο-πολιτικό μας κατεστημένο εν είδει άτσαλης αιτιολόγησης της καταστροφής. Δημοσιονομικά, ναι. Το μεγάλο μέγεθος ενός τραπεζικού τομέα αποτελεί κίνδυνο. Αλλά τα διεθνή παραδείγματα δεικνύουν το ακριβώς αντίθετο όσον αφορά στο συμφέρον του ίδιου του τραπεζικού οργανισμού ή του συστήματος. 
Γι’ αυτό και στην περίπτωσή μας, όταν τα 2/3 των καταθέσεών μας εξανεμίστηκαν, τα σχετικά ΜΕΔ ανήλθαν σχεδόν εν μια νυκτί σε επίπεδα ρεκόρ. Και είμαστε σήμερα εδώ, 6 χρόνια μετά το κούρεμα, με τις τράπεζες που επιβίωσαν να προσπαθούν ακόμη να ανακάμψουν. Ενώ η 2η μεγαλύτερή μας τράπεζα –ο πάλαι ποτέ Συνεργατισμός– να καταρρέει 5 χρόνια μετά. Για περίπου για τους ίδιους λόγους: Την κεφαλαιουχική του επάρκεια. Και πάλιν και ακόμη δίχως αξιόπιστους και ισχυρούς θεσμούς να δύνανται να προβάλουν αξιόπιστα επιχειρήματα στους Ευρωπαίους εταίρους μας. Να ανακόψουν την πτώση.
Έκδηλα λοιπόν και εδώ, όπως και σε όλα όσα τραγικά ταλανίζουν την ταλαίπωρή μας κοινωνία τους τελευταίους μήνες, το πρόβλημα έγκειται στη διάβρωση, στη διαφθορά και στην αποδυνάμωση των σχετικών θεσμών. Θεσμοί που σε σύγχρονες Πολιτείες έχουν τη δύναμη, την ανεξαρτησία και την ακεραιότητα να τιθασεύουν την ενδεχομένως φυσική ροπή της κοινωνίας προς τον καιροσκοπισμό. Να εμποδίσουν το πολιτικό σύστημα να διαπλέκεται με το ιδιωτικό κέρδος ή το προσωπικό συμφέρον. Να ρίχνουν άπλετο φως σε όλες τις σχέσεις, διαδικασίες και συναλλαγές που άπτονται του δημοσίου συμφέροντος. Να τιμωρήσουν!