Εργαζόμενοι, η άλλη πτυχή της παγκοσμιοποίησης

Όταν μιλάμε για «Παγκοσμιοποίηση» (Globalization) συνήθως εννοούμε τη διαδικασία  της αυξανόμενης  αλληλεξάρτησης και παγκόσμιας  αλληλοδικτύωσης, ατόμων, κεφαλαίων, αξιών και ιδεών που μετακινούνται ταχύτατα μέσα από τα σύνορα των εθνικών κρατών, στο πλαίσιο της ελεύθερης αγοράς.
Με τα σημερινά δεδομένα, με τις συνθήκες που επικρατούν, ουσιαστικά αυτό που αποκαλείται  παγκοσμιοποίηση δεν είναι  τίποτε άλλο παρά νέες διαστάσεις στη συγκεντροποίηση και εξαγωγή  του  κεφαλαίου, στην εκμετάλλευση εργαζομένων και λαών με νέες μεθόδους επιβολής της επιθετικότητάς του. Αυτές οι διαστάσεις επιβεβαιώνουν τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου καπιταλισμού. 
Η σημερινή Παγκοσμιοποίηση εστιάζεται κυρίως στις επενδύσεις, οι οποίες σε συνδυασμό με  τις  αποκαλούμενες τεχνολογικές καινοτομίες αποτελούν σημαντικό παράγοντα για την ικανότητα μιας  χώρας  να  ανταγωνίζεται «επιτυχώς» σε αυτή τη διαμορφούμενη παγκόσμια  αγορά. Και προκειμένου οι χώρες να μην υστερήσουν από άλλες, εφαρμόζουν καθ’ υπόδειξη της Διεθνούς Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου αντιλαϊκές πολιτικές με κύριο τη συμπίεση του εργατικού κόστου.  
Τα διεθνή μονοπώλια που παίζουν κυρίαρχο ρόλο είναι εκείνα που επωφελούνται αυτής της κατάστασης. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΟΗΕ τεράστιες εταιρείες ελέγχουν τα ολοένα αυξανόμενα μερίδια της παγκόσμιας αγοράς  – οι  10 πρώτες  εταιρείες τηλεπικοινωνιών κατείχαν το 86% της αγοράς. Για τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές το ποσοστό είναι σχεδόν 70% και για τα κτηνιατρικά φάρμακα 60% κ.λπ. 
Η έκθεση των επιχειρήσεων στον διεθνή ανταγωνισμό και η ανάγκη προσαρμογής στις μεταβολές και  στα νέα δεδομένα της οικονομικής πραγματικότητας ωθούν στην αναζήτηση ευελιξιών οι οποίες  σχετίζονται, αφενός  με  την ικανότητα της  ενσωμάτωσης των τεχνολογικών και παραγωγικών  καινοτομιών, αφετέρου, με τη μείωση του κόστους εργασίας, ως την πιο προσφιλή μέθοδο βελτίωσης  της  ανταγωνιστικότητας και της κερδοφορίας.
Το  γεγονός αυτό μεταβάλλει τους όρους αναπαραγωγής του οικονομικού σχηματισμού, του οποίου αναπόσπαστο τμήμα αποτελεί και η εργασία. Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα διαπιστώνουμε ότι οι πολιτικές  απασχόλησης, σε συνθήκες όξυνσης του ανταγωνισμού και διεθνοποίησης  των  οικονομιών, διαπνέονται σήμερα από το τρίπτυχο «παγκοσμιοποίηση – ανταγωνιστικότητα – κόστος  εργασίας», εφαρμόζοντας πρακτικές του αμερικάνικου μοντέλου εργασιακών σχέσεων και των χωρών της Ανατολικής Ασίας, με αποτέλεσμα την απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, τη δημιουργία νέων και ευέλικτων μορφών απασχόλησης, την υποαπασχόληση, την ανεργία και την υποβάθμιση του συστήματος κοινωνικής προστασίας. 
Ιδιαίτερη συμβολή σε αυτές τις εξελίξεις έχει η ανάπτυξη ζωνών ελεύθερου εμπορίου που εμπεριέχουν περιορισμούς κυρίως στον συνδικαλισμό. Αυτή η δημιουργία διακρατικών αγορών εργασίας δεν συνεπιφέρει και την ανάπτυξη διακριτικών συνδικαλιστικών κινημάτων. Η ανάπτυξη του παγκόσμιου  εμπορίου δεν έχει ως αντίβαρο την ανάπτυξη ενός παγκόσμιου συνδικαλιστικού κινήματος. Ο προσανατολισμός των συνδικάτων σε εθνική βάση αποτελεί έναν παραδοσιακό τύπο οργάνωσης. Παράλληλα, η ικανότητα της μετακίνησης των πολυεθνικών επιχειρήσεων εντείνει τη μείωση των συνδικαλιστικών διεκδικήσεων και υπονομεύει τις συνθήκες ανάπτυξης διαπραγμάτευσης. 
Κι όμως θα μπορούσε η Παγκοσμιοποίηση να μετατραπεί σε μια άνευ προηγουμένου συσπείρωση των απανταχού συνδικάτων σε μια προσπάθεια να ανακοπεί η δυσάρεστη αυτή πορεία που στο όνομα της ανταγωνιστικότητας οδηγεί σε μεγαλύτερη εκμετάλλευση και καταπάτηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων.
Προσωπικά βλέπω την Παγκοσμιοποίηση ως μια μεγάλη πρόκληση για την Αριστερά. Λογικά, μια μεγαλύτερη κινητικότητα του κεφαλαίου σε όλο τον κόσμο θα έπρεπε επίσης να οδηγήσει τους εργαζόμενους να οργανωθούν σε παγκόσμια κλίμακα, να δημιουργήσουν πραγματικά μια νέα Τέταρτη Διεθνή. Θα ήταν ευχής έργον για παράδειγμα να βλέπαμε μια απεργία π.χ. σε έναν μεγάλο επιχειρηματικό όμιλο με έδρα τη Δανία, να προεκτείνεται σ’ όλα τα παραρτήματα του πολυεθνικού αυτού σχήματος σ’ όλο τον κόσμο. Αυτό και αν είναι συσπείρωση, συμπαράσταση προς τους απεργούς  εργαζόμενους της Δανίας. Κι αυτό να γίνεται συντονισμένα ούτως ώστε κάθε φορά που η εργοδοσία, οι πολυεθνικές επιτίθενται στις κατακτήσεις και τα δικαιώματα των εργαζομένων σε οποιαδήποτε χώρα, να δίδεται η απάντηση από ένα συσπειρωμένο παγκόσμιο συνδικαλιστικό κίνημα.
Τα γράφω αυτά γιατί συνήθως η Αριστερά εκφράζεται μεν αρνητικά για την Παγκοσμιοποίηση, τη χαρακτηρίζει, σωστά, ως παγκοσμιοποίηση των πολυεθνικών αλλά δεν έχει ολοκληρωμένη πρόταση για  αντιμετώπιση ή μετατροπή της προς όφελος των αγώνων των λαών και των εργαζομένων.