Mεταρρύθμιση της φορολογικής δικαιοσύνης μέσω του Εφοριακού Συμβουλίου

Το άρθρο υπογράφουν:

Σίμος Σίμου, Συνέταιρος, Επικεφαλής του Τμήματος Επίλυσης Φορολογικών Διαφορών της EY Law Κύπρου

Παναγιώτης Τζιόγκουρος, Συνέταιρος,  Υπηρεσίες Διεθνούς Φορολογίας και Συναλλαγών της EY Κύπρου

Η αποτελεσματική λειτουργία ενός φορολογικού συστήματος δεν εξαρτάται μόνο από τη νομοθεσία και τους φορολογικούς συντελεστές, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο επιλύονται οι διαφορές μεταξύ φορολογουμένων και φορολογικής διοίκησης. Για τις επιχειρήσεις, η δυνατότητα έγκαιρης, δίκαιης και διαφανούς επίλυσης τέτοιων διαφορών αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τον οικoνομικό τους σχεδιασμό, τη διαχείριση των πόρων τους και τη λήψη επενδυτικών αποφάσεων.

Η ανάγκη για αποτελεσματική επίλυση των διαφορών γίνεται ακόμη πιο επιτακτική, όταν οι φορολογικές υποθέσεις παραμένουν σε εκκρεμότητα για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Οι καθυστερήσεις στην εξέτασή τους, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη πολυπλοκότητα των φορολογικών ζητημάτων, μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετη οικονομική αβεβαιότητα, επηρεάζοντας τη λειτουργία, και σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων απαιτεί την ενίσχυση των αρμόδιων θεσμών, την απλούστευση των διαδικασιών και την αξιοποίηση της τεχνολογίας, με στόχο ένα σύστημα φορολογικής δικαιοσύνης που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες.

Στην Κύπρο, η φορολογική μεταρρύθμιση που τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2026 δημιουργεί νέα δεδομένα για τη φορολογική διοίκηση και τους φορολογουμένους. Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά ο ρόλος του Εφοριακού Συμβουλίου, το οποίο παρέχει τη δυνατότητα διοικητικής εξέτασης φορολογικών προσφυγών, χωρίς να απαιτείται εξαρχής προσφυγή στη δικαιοσύνη.

Οι ανάγκες αυτές βρέθηκαν στο επίκεντρο της ημερίδας «Εφοριακό Συμβούλιο: Μετασχηματισμός 2027», η οποία πραγματοποιήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2026 στο Προεδρικό Μέγαρο, υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας με διοργανωτές το Γραφείο της Επιτρόπου του Πολίτη και το Εφοριακό Συμβούλιο . Υποστηρικτής περιεχομένου ήταν ο Δικηγορικός Σύλλογος Λευκωσίας με   συμμετοχή στην ημερίδα, δικαστικών, εκπροσώπων της κυβέρνησης, νομοθετικής εξουσίας, της φορολογικής διοίκησης, της νομικής κοινότητας και διεθνών εμπειρογνωμόνων. Στο πλαίσιο της ημερίδας αναδείχθηκαν οι προοπτικές αναβάθμισης του Εφοριακού Συμβουλίου, με ιδιαίτερη έμφαση στην ενίσχυση της ανεξαρτησίας του, διεύρυνση αρμοδιοτήτων, επιτάχυνση διαδικασιών, στον ψηφιακό μετασχηματισμό και στην αξιοποίηση καλών πρακτικών από άλλες χώρες.

Από τον σχεδιασμό στην πράξη: Οι στόχοι έως το 2030

Κεντρικό σημείο αναφοράς της ημερίδας αποτέλεσε ο στρατηγικός σχεδιασμός του Εφοριακού Συμβουλίου για την περίοδο 2026–2030, τον οποίο παρουσίασε στον χαιρετισμό του ο Πρόεδρος του Εφοριακού Συμβουλίου Μάκης Γεωργίου. Μεταξύ των βασικών στόχων που τέθηκαν είναι η μείωση κατά 30% του χρόνου εξέτασης των προσφυγών, ο περιορισμός των εκκρεμών υποθέσεων κατά 50% και η πλήρης ψηφιοποίηση των ενεργών φακέλων. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα ολοκληρωμένης ηλεκτρονικής υποβολής προσφυγών έως το 2028. Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου, Μάκης Γεωργίου επεσήμανε επιπλέον την ανάγκη διεύρυνσης αρμοδιοτήτων του Εφοριακού σε επιπρόσθετες φορολογίες και την προοπτική εξέτασης πρόνοιας για υποχρεωτική ιεραρχική προσφυγή στο Εφοριακό πριν την πρόσβαση στο Διοικητικό Δικαστήριο προς επιτάχυνση επίλυσης διαφορών και αποδέσμευσης φορολογικών ποσών υπό εκκρεμότητα στο κράτος ή στην οικονομία.

Για την υλοποίηση των στόχων έχει καθοριστεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, με θεσμική και οργανωτική ενίσχυση το 2026, εκσυγχρονισμό των διαδικασιών το 2027 και ανάπτυξη ψηφιακών υπηρεσιών το 2028. Αξιοσημείωτες από πλευράς του κ. Γεωργίου οι υλοποιημένες  ενέργειες από πλευράς της νέας σύνθεσης για καθορισμό δικονομικών κανόνων, οδηγού σύνταξης απόφασης και δεοντολογίας όπως και το ευρωπαϊκό αίτημα υποστήριξης TSI.Προβλέπεται επίσης η πλήρης λειτουργική εφαρμογή των αλλαγών μέχρι το 2029, ενώ το 2030 θα ακολουθήσει η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και η διαμόρφωση νέας στρατηγικής.

Στη μετέπειτα παρέμβασή του το μέλος του Εφοριακού Συμβουλίου, Γιώργος Χριστοδούλου ανέφερε ότι βασική επιδίωξη είναι η μετάβαση από τις έντυπες διαδικασίες σε ένα σύγχρονο σύστημα ηλεκτρονικής διαχείρισης υποθέσεων, με ψηφιακά αρχεία και δυνατότητα παρακολούθησης της απόδοσης μέσω συγκεκριμένων δεικτών. Για την επίτευξη αυτής της μετάβασης, καθοριστική θεωρείται η επαρκής στελέχωση του Συμβουλίου, η συνεχής επιμόρφωση του προσωπικού, η επιστημονική υποστήριξη και η απλούστευση των υφιστάμενων διαδικασιών.

Μηνύματα στήριξης από την πολιτεία για την αναβάθμιση του Εφοριακού Συμβουλίου

Η υλοποίηση των αλλαγών προϋποθέτει και τη στήριξη της Πολιτείας, κάτι που υπογράμμισε η Υφυπουργός παρά τω Προέδρω, Ειρήνη Πική. Κατά την τοποθέτησή της στην ημερίδα, συνέδεσε την αναβάθμιση του Εφοριακού Συμβουλίου με την ασφάλεια δικαίου και την ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας, τονίζοντας τη σημασία της ύπαρξης αξιόπιστων μηχανισμών προστασίας των φορολογουμένων.

Πέρα από τις δυνατότητες που προσφέρει η ψηφιοποίηση, η κ. Πική αναφέρθηκε στην ανάγκη καλύτερης οργάνωσης και διαχείρισης των υποθέσεων, μέσα από τη συστηματική παρακολούθηση του χρόνου εξέτασης και των εκκρεμοτήτων, καθώς και την κατηγοριοποίηση των προσφυγών ανάλογα με την πολυπλοκότητά τους. Παράλληλα, έθεσε την προοπτική δημοσίευσης αποφάσεων, με την απαραίτητη προστασία των προσωπικών δεδομένων, ως μέσο ενίσχυσης της διαφάνειας και της προβλεψιμότητας.

Η φορολογική δικαιοσύνη ως παράγοντας εμπιστοσύνης

Εξίσου καθοριστική με την ταχύτητα εξέτασης των προσφυγών είναι η εμπιστοσύνη των φορολογουμένων προς τους θεσμούς που καλούνται να επιλύσουν τις διαφορές τους με τη φορολογική διοίκηση. Τη σημασία αυτή ανέδειξε και η Επίτροπος του Πολίτη, Ειρήνη Πογιατζή, επισημαίνοντας ότι η άσκηση ένστασης ή προσφυγής δεν αποτελεί μόνο μέσο προστασίας των δικαιωμάτων του φορολογουμένου, αλλά συμβάλλει και στη λογοδοσία της διοίκησης και στη βελτίωση των αποφάσεών της.

Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Λευκωσίας, Νικόλας Κουρσάρης, αναφέρθηκε στη σημασία της πρόσβασης στη φορολογική δικαιοσύνη, της έκδοσης επαρκώς αιτιολογημένων αποφάσεων μέσα σε εύλογο χρόνο και της ισότιμης αντιμετώπισης των διαδίκων. Οι προϋποθέσεις αυτές συνδέονται άμεσα με την αξιοπιστία του φορολογικού συστήματος και την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη διοίκηση. Υπογράμμισε τη δέσμευση του Δικηγορικού Συλλόγου Λευκωσίας να συνδράμει περαιτέρω στην αναβάθμιση της φορολογικής δικαιοσύνης στην Κύπρο, τονίζοντας ότι οι διεθνείς διακρίσεις μελών του Συλλόγου επέτρεψαν στρατηγικές συνεργασίες με τους Προέδρους Δικαστηρίων σε Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία και Πορτογαλία, κράτη που σήμερα έχουν εκ των κορυφαίων πρακτικών.

Ο ουσιαστικός ρόλος του Εφοριακού Συμβουλίου

Η εμπιστοσύνη στη φορολογική δικαιοσύνη συνδέεται άμεσα με την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών επίλυσης διαφορών. Για τους σκοπούς της ημερίδας και ανάδειξη της αρχής αυτής συγκροτήθηκαν 3 Πάνελ συζήτησης με την επιμέλεια να ανατίθεται από το Δικηγορικό Σύλλογο Λευκωσίας στον Σίμο Σίμου[LC1] [CC2] , Συνέταιρος και Επικεφαλής του Τμήματος Επίλυσης Φορολογικών Διαφορών της EY Law Κύπρου[LC3]  επί της ευκαιρίας πρόσφατης βράβευσης από το ITR Review  ως Rising Star στην Επίλυση Φορολογικών Διαφορών σε Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Αφρική.

Έπειτα συνοπτικής παρουσίασης της διαδικασίας ενώπιον του Εφοριακού Συμβουλίου από τη σύμβουλό του, κα. Σωτηρούλα Βορκά,το πρώτο πάνελ της ημερίδας επικεντρώθηκε στον ρόλο και τις αρμοδιότητες του ως ανώτερου ιεραρχικού οργάνου, εξετάζοντας τις δυνατότητες που προσφέρει στους φορολογουμένους για την ουσιαστική εξέταση των προσφυγών τους.

Τη συζήτηση συντόνισε ο κ. Σίμου. Στο πάνελ συμμετείχαν ο αφυπηρετήσας δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Κώστας Παμπαλλής, η Πρώτη Λειτουργός Φορολογίας Κλέλια Παπαδοπούλου, το μέλος του Εφοριακού Συμβουλίου Κυριάκος Ψαράς και η δικηγόρος της Δημοκρατίας Σίλια Χαραλάμπους.

Όπως παρουσιάστηκε, ο έλεγχος που ασκεί το Εφοριακό Συμβούλιο δεν περιορίζεται στη νομιμότητα μιας απόφασης, αλλά επεκτείνεται και στην ουσία της φορολογικής διαφοράς. Το Συμβούλιο μπορεί να επικυρώσει, να ακυρώσει ή να τροποποιήσει απόφαση του Εφόρου Φορολογίας, να την αντικαταστήσει με νέα απόφαση ή να αναπέμψει την υπόθεση για περαιτέρω εξέταση.

Κοινή διαπίστωση των ομιλητών ήταν ότι, λόγω της τεχνικής φύσης των φορολογικών θεμάτων και του χρόνου που απαιτείται για τη διεκπεραίωση των δικαστικών διαδικασιών, το Εφοριακό Συμβούλιο μπορεί να επιτελέσει σημαντικό έργο στην απονομή ποιοτικής και αποτελεσματικής φορολογικής δικαιοσύνης.

Η σύντομη και ευέλικτη διάρκεια της διαδικασίας αναδείχτηκε ιδιαιτέρως από πλευράς του μέλους του Εφοριακού Συμβουλίου, Κυριάκου Ψαρά. Η ιεραρχική προσφυγή υποβάλλεται εντός 45 ημερών από τη σχετική κοινοποίηση, ενώ η προβλεπόμενη προθεσμία για την έκδοση απόφασης από το Συμβούλιο είναι δώδεκα μήνες. Η συζήτηση ανάδειξε την ανάγκη περαιτέρω επιτάχυνσης της εξέτασης των υποθέσεων, με αναφορά ακόμη και σε ενδεχόμενο περιορισμό του χρόνου στους έξι μήνες, εφόσον εξασφαλιστούν οι αναγκαίοι πόροι και με προτάσεις νόμου που εκκρεμούν για ψήφιση.

Διεθνείς καλές πρακτικές

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσίασε η διεθνής διάσταση της ημερίδας, με τις εμπειρίες της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας να αναδεικνύουν καλές πρακτικές και διαφορετικές προσεγγίσεις στην αποτελεσματική επίλυση φορολογικών διαφορών. Τη σχετική συζήτηση συντόνισαν ο Παναγιώτης Τζιόγκουρος, Συνέταιρος της EY Κύπρου στις Υπηρεσίες Διεθνούς Φορολογίας και Συναλλαγών, και ο Σίμος Σίμου.

Η Ιρλανδία προσέφερε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεσματικής διαχείρισης των φορολογικών προσφυγών. Όπως ανέφερε η Πρόεδρος της Ιρλανδικής Φορολογικής Αρχής Εφέσεων Marie-Claire Maney, από το 2016 έως τον Οκτώβριο του 2026 η Αρχή είχε παραλάβει 15.762 προσφυγές, συνολικής αξίας 9,3 δισ. ευρώ, εκ των οποίων είχαν επιλυθεί 15.166, αξίας 8,5 δισ. ευρώ. Τον Οκτώβριο του 2026, οι εκκρεμείς υποθέσεις ανέρχονταν σε 596, έναντι περίπου 3.500 το 2020. Παράλληλα, το 45% των ακροάσεων πραγματοποιείται εξ αποστάσεως, διευκολύνοντας την πρόσβαση των φορολογουμένων στη διαδικασία.

Από την πλευρά της Πορτογαλίας, η Εισαγγελέας του Πορτογαλικού Φορολογικού Διαιτητικού Δικαστηρίου Tania Carvalhais Pereira παρουσίασε το σύστημα φορολογικής διαιτησίας που θεσπίστηκε το 2011, προσφέροντας μια εναλλακτική οδό επίλυσης φορολογικών διαφορών έναντι των κρατικών δικαστηρίων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο μέσος χρόνος έκδοσης αποφάσεων, ο οποίος, σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρθηκαν στην ημερίδα, ανέρχεται σε περίπου τεσσεράμισι μήνες. Το πορτογαλικό μοντέλο δίνει επίσης έμφαση στην εξειδίκευση και την ανεξαρτησία των διαιτητών, καθώς και στη διαφάνεια μέσω της δημοσίευσης αποφάσεων.

Σε ό,τι αφορά την Κύπρο, ο Ανδρέας Καϊλάς, μέλος του  Εφοριακού Συμβουλίου, εστίασε στην ανάγκη ενίσχυσης της λειτουργικής ανεξαρτησίας και της στελέχωσης του Εφοριακού Συμβουλίου, καθώς και στην επιτάχυνση της έκδοσης αποφάσεων όπως και εκσυγχρονισμό διαδικασιών, εκφράζοντας τη βούληση της νέας σύνθεσης για άμεσες αναβαθμίσεις.

Η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των τριών χωρών ανέδειξε ότι, παρά τις διαφορές στη δομή και τις αρμοδιότητες των επιμέρους μηχανισμών, η ταχύτητα, η προσβασιμότητα και η ανεξαρτησία αποτελούν κοινές προϋποθέσεις για την αποτελεσματική επίλυση φορολογικών διαφορών.

Προς ένα ισχυρότερο Εφοριακό Συμβούλιο

Η συζήτηση για την επόμενη ημέρα του Εφοριακού Συμβουλίου συνεχίστηκε στο τρίτο πάνελ της ημερίδας, το οποίο συντόνισαν η Κλέλια Παπαδοπούλου και ο Σίμος Σίμου, με τη συμμετοχή της Φωτεινής Τσιρίδου, της Χριστιάνας Ερωτοκρίτου και του Μάκη Γεωργίου.

Βασική κατεύθυνση για την αναβάθμιση του Εφοριακού Συμβουλίου αποτελεί η ενίσχυση του θεσμικού του ρόλου και η ταχύτερη επίλυση φορολογικών διαφορών. Σε επέκταση των εισηγήσεων που παρουσίασε κατά τον χαιρετισμό του, ο Πρόεδρος του Εφοριακού Συμβουλίου, Μάκης Γεωργίου, σημείωσε την καθιέρωση της ιεραρχικής προσφυγής ως υποχρεωτικού σταδίου πριν από την προσφυγή στο Διοικητικό Δικαστήριο, με στόχο την αποσυμφόρηση των δικαστηρίων.

Οι Προέδροι των Κοινοβουλευτικών Επιτροπών Οικονομικών  και Νομικών εξέφρασαν την ετοιμότητα να ενισχυθεί η αξιοποίηση του Εφοριακού Συμβουλίου περιλαμβανομένου υποστήριξης ακόμη μεγαλύτερης διοικητικής και λειτουργική αυτονομίας καθώς και εκσυγχρονισμού μέσω γρηγορότερων διαδικασιών με προτάσεις νόμου να εκκρεμούν προς συζήτηση ψηφιοποίηση που να επιτρέπει βιντεοακροάσεις και μοντέρνες μεθόδους άντλησης μαρτυρίας για την ουσία των φορολογικών θεμάτων..

Το στοίχημα της επόμενης ημέρας

Η ημερίδα ανέδειξε ότι η εξέλιξη του Εφοριακού Συμβουλίου έχει τη δυνατότητα να συνδράμει σε πολύ μεγάλο βαθμό στην απονομή φορολογικής δικαιοσύνης στη χώρα. Με επαρκείς ανθρώπινους πόρους, σαφείς διαδικασίες, θεσμική ανεξαρτησία, ψηφιοποίηση, διεύρυνση αρμοδιοτήτων και ουσιαστική εξέταση των φορολογικών διαφορών εντός εύλογου χρόνου, ο μετασχηματισμός του Εφοριακού Συμβουλίου της Κύπρου μπορεί να αποτελέσει το ίδιο σε λίγα χρόνια κορυφαία πρακτική μηχανισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι στόχοι της περιόδου 2026–2030, σε συνδυασμό με τις θεσμικές εισηγήσεις και τα παραδείγματα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, προσδιορίζουν τις βασικές κατευθύνσεις του Εφοριακού Συμβουλίου για τα επόμενα χρόνια. Το ζητούμενο είναι η μετατροπή αυτών των προτεραιοτήτων σε μετρήσιμες βελτιώσεις, με στόχο τον περιορισμό των εκκρεμοτήτων, την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των φορολογουμένων και τη διαμόρφωση ενός πιο σταθερού και προβλέψιμου περιβάλλοντος ώστε η καλή φήμη του φορολογικού συστήματος της Κύπρου να αναβαθμιστεί ακόμα περισσότερο.

---

 [LC1]Move Simos title from the next paragraph to here as here we are mentioning him for the first time

 [CC2]Yes I agree. Please amend accordingly.

 [LC3]To be moved above