Ο Πατσαλίδης ζητά συγκράτηση δαπανών – Νέο απόθεμα ασφαλείας για τις τράπεζες εξετάζει η ΚΤΚ

Συγκράτηση των ανελαστικών δημόσιων δαπανών και διοχέτευση πόρων σε παραγωγικές επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις ζήτησε ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου (ΚΤΚ), Χριστόδουλος Πατσαλίδης, προειδοποιώντας ότι οι επίμονες πληθωριστικές πιέσεις σκιάζουν τις θετικές επιδόσεις της κυπριακής οικονομίας.

Μιλώντας στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Οικονομικών και Προϋπολογισμού για τον κρατικό προϋπολογισμό του 2027, ανακοίνωσε παράλληλα ότι η ΚΤΚ μελετά την ενεργοποίηση αποθέματος ασφαλείας για τον συστημικό κίνδυνο, με σχετικές αποφάσεις να αναμένονται στις αρχές Νοεμβρίου.

Ο κ. Πατσαλίδης τόνισε ότι η οικονομία εξακολουθεί να αναπτύσσεται ταχύτερα από την Ευρωζώνη και ότι οι κυπριακές τράπεζες διαθέτουν τα ισχυρότερα κεφαλαιακά μεγέθη στην ιστορία τους. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι οι γεωπολιτικοί, δημοσιονομικοί και τεχνολογικοί κίνδυνοι δεν επιτρέπουν εφησυχασμό.

Ανάπτυξη περίπου 3%, αλλά πληθωρισμός 5,2%

Σύμφωνα με τον Διοικητή, οι προοπτικές της κυπριακής οικονομίας παραμένουν θετικές, με προβλεπόμενη αύξηση του ΑΕΠ περίπου 3% ετησίως τα επόμενα χρόνια, υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και χαμηλή ανεργία.

Το πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης έφτασε το 4,1% του ΑΕΠ το πρώτο οκτάμηνο του 2026, ενώ το δημόσιο χρέος διαμορφώθηκε κοντά στο 50% του ΑΕΠ στο τέλος Αυγούστου. Η μείωση του χρέους και η διατήρηση πλεονασμάτων, όπως σημείωσε, ενισχύουν την αντοχή της οικονομίας σε μελλοντικούς κλυδωνισμούς.

Την ίδια ώρα, ο πληθωρισμός στην Κύπρο ανήλθε στο 5,2% τον Σεπτέμβριο, έναντι 3,8% στην Ευρωζώνη, κυρίως λόγω των αυξήσεων στην ενέργεια και των υψηλών ανατιμήσεων στις υπηρεσίες.

Οι πιέσεις στις υπηρεσίες συνδέονται με την ισχυρή ζήτηση σε δραστηριότητες σχετικές με τον τουρισμό, τη στενότητα στην αγορά εργασίας, τις αυξημένες λειτουργικές δαπάνες και τη συνεχιζόμενη άνοδο των ενοικίων. Αντίθετα, τα βιομηχανικά αγαθά εκτός ενέργειας εξακολουθούν να ασκούν αποπληθωριστική επίδραση.

Μέρος της πρόσφατης επιτάχυνσης αποδίδεται και σε στατιστικές επιδράσεις βάσης, καθώς τον Σεπτέμβριο του 2025 ο πληθωρισμός ήταν μηδενικός.

Ο μέσος πληθωρισμός το εννεάμηνο Ιανουαρίου–Σεπτεμβρίου 2026 διαμορφώθηκε στο 3,2%, έναντι 1,1% την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Για ολόκληρο το 2026, η ΚΤΚ προβλέπει πληθωρισμό 3,3%, με σταδιακή υποχώρηση στη συνέχεια προς το επιθυμητό επίπεδο.

Για την Ευρωζώνη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προβλέπει μέσο πληθωρισμό 3% το 2026, διατηρώντας προσεκτική νομισματική πολιτική, εξαρτώμενη από τα δεδομένα, με στόχο τη σταθεροποίησή του στο 2% μεσοπρόθεσμα.

Δημοσιονομικός χώρος για επενδύσεις και υποδομές

Ο κ. Πατσαλίδης χαρακτήρισε τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή κύρια πηγή της παγκόσμιας πληθωριστικής έξαρσης του 2026, λόγω των διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα και της κατακόρυφης ανόδου των τιμών ενέργειας.

Στις ευρύτερες προκλήσεις περιέλαβε τις παρατεταμένες συγκρούσεις, τις εμπορικές ανακατατάξεις, την κλιματική αλλαγή, τις δημογραφικές μεταβολές, τις δημοσιονομικές πιέσεις και την ταχεία τεχνολογική εξέλιξη.

Σε αυτό το περιβάλλον, υπογράμμισε τη σημασία της συγκράτησης των ανελαστικών δαπανών και της διατήρησης επαρκούς δημοσιονομικού χώρου. Όπως εξήγησε, τα υγιή δημόσια οικονομικά ενισχύουν την ανθεκτικότητα και συμβάλλουν στη συγκράτηση του πληθωρισμού, αποφεύγοντας την περαιτέρω τόνωση της εγχώριας ζήτησης.

Οι δημόσιοι πόροι, σημείωσε, πρέπει να κατευθύνονται σε επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην προσαρμογή της οικονομίας στην ψηφιακή μετάβαση. Η ευελιξία, κατά τον ίδιο, είναι καθοριστική για τη διατήρηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της Κύπρου, την ανάπτυξη νέων και τη διεύρυνση της παραγωγικής βάσης.

Για τον σκοπό αυτό απαιτούνται επενδύσεις τόσο σε τεχνολογικές υποδομές όσο και σε οργανωτικές και θεσμικές αλλαγές. Ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος, πρόσθεσε, επιτρέπει αλλά και καθιστά αναγκαία τη συστηματική αναβάθμιση των κρίσιμων υποδομών της χώρας.

Ισχυρά τραπεζικά μεγέθη, αλλά αυξημένοι κίνδυνοι

«Η χρηματοοικονομική σταθερότητα δεν θορυβεί. Είναι το σιωπηλό θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζεται η ανάπτυξη της χώρας», ανέφερε ο Διοικητής.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η κεφαλαιακή επάρκεια των κυπριακών τραπεζών τις κατατάσσει στην κορυφή της ΕΕ, ενώ η ρευστότητά τους υπερβαίνει κατά πολύ τα κανονιστικά όρια και τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η κερδοφορία βρίσκεται στον μέσο όρο της Ευρωζώνης και αντανακλά κυρίως το επιτοκιακό περιθώριο που διαμορφώνει η ενιαία νομισματική πολιτική. Παράλληλα, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν υποχωρήσει κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Ο κ. Πατσαλίδης συνέδεσε την κουλτούρα αποπληρωμής με την ύπαρξη αξιόπιστου πλαισίου εκποιήσεων και αφερεγγυότητας, χαρακτηρίζοντάς την δημόσιο αγαθό για το χρηματοπιστωτικό σύστημα και την κοινωνία.

Η βελτίωση των τραπεζικών μεγεθών, πρόσθεσε, επιτρέπει την υγιή χρηματοδότηση της οικονομίας με επιτόκια που ευθυγραμμίζονται με τη διάμεσο της Ευρωζώνης.

Προειδοποίησε, ωστόσο, για τις γεωπολιτικές εντάσεις, τον κλιματικό κίνδυνο, το υψηλό δημόσιο χρέος μεγάλων κρατών και τις διογκωμένες αποτιμήσεις που συγκεντρώνονται σε περιορισμένο αριθμό μετοχών λόγω της επενδυτικής έξαρσης στην τεχνητή νοημοσύνη. Οι εξελίξεις στην προηγμένη τεχνητή νοημοσύνη εντείνουν επίσης τις κυβερνοαπειλές και τους λειτουργικούς κινδύνους.

Η αλληλεπίδραση αυτών των κινδύνων, σε συνδυασμό με τον υψηλό βαθμό συγκέντρωσης του εγχώριου τραπεζικού τομέα, βρίσκεται στο επίκεντρο της μακροπροληπτικής εποπτείας της ΚΤΚ.

Τα κεφαλαιακά αποθέματα ασφαλείας

Η Κεντρική Τράπεζα έχει επιβάλει αντικυκλικό απόθεμα ασφαλείας 1,5% στα εγχώρια ανοίγματα, που αντιστοιχεί σε κεφαλαιακές απαιτήσεις €230 εκατ. Επιπλέον, έχει δεσμεύσει απόθεμα €440 εκατ. με βάση τη συστημική σημασία των πιστωτικών ιδρυμάτων.

Στο πλαίσιο περαιτέρω ενίσχυσης της σταθερότητας εξετάζεται και το απόθεμα ασφαλείας για τον συστημικό κίνδυνο.

Ο Διοικητής τόνισε ότι η ανθεκτικότητα πρέπει να οικοδομείται όταν το σύστημα διαθέτει ισχύ, κερδοφορία και κεφαλαιακή επάρκεια, ώστε να μπορεί να προετοιμαστεί για απρόβλεπτες εξελίξεις. Κατά την εκτίμησή του, οι προληπτικές παρεμβάσεις του 2025 και του 2026 έχουν καταστήσει τη μακροπροληπτική θωράκιση της Κύπρου μία από τις ισχυρότερες στην ΕΕ.

Ψηφιακές τράπεζες και πιλοτικές δοκιμές για το ψηφιακό ευρώ

Η αυξανόμενη παρουσία ξένων ψηφιακών τραπεζών μέσω του ενιαίου ευρωπαϊκού διαβατηρίου και οι εξελίξεις στις πληρωμές και στο ψηφιακό χρήμα μεταβάλλουν τα επιχειρηματικά μοντέλα των εγχώριων τραπεζών, ανέφερε ο κ. Πατσαλίδης.

Ο τομέας των ιδρυμάτων ηλεκτρονικού χρήματος και πληρωμών αριθμεί 41 αδειοδοτημένα ιδρύματα, ενώ το ενδιαφέρον για νέες άδειες παραμένει αμείωτο.

Κατά το 2026, η ΚΤΚ αναβάθμισε το κανονιστικό πλαίσιο, τις εποπτικές μεθοδολογίες και τα εργαλεία της, ενίσχυσε το προσωπικό της και τη συνεργασία με ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές.

Ο Διοικητής αναφέρθηκε επίσης στο tokenization, δηλαδή στην ψηφιακή αναπαράσταση χρηματοοικονομικών απαιτήσεων και περιουσιακών στοιχείων. Όπως εξήγησε, η τεχνολογία αυτή ενισχύει την εμπορευσιμότητα, επιταχύνει τον διακανονισμό των συναλλαγών και επιτρέπει την κλασματική ιδιοκτησία και την κατάργηση ενδιάμεσων διαδικασιών.

Το Ευρωσύστημα προετοιμάζει την επόμενη γενιά πληρωμών και διακανονισμών, μια εξέλιξη που, σύμφωνα με τον ίδιο, θα αναδιαμορφώσει τον ανταγωνισμό και για τα κυπριακά ιδρύματα. Η μετάβαση συνδέεται επίσης με τη νομισματική κυριαρχία και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.

Για το ψηφιακό ευρώ, ανέφερε ότι το νομοθετικό πλαίσιο αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026. Οι πιλοτικές δοκιμές προγραμματίζονται για το 2027, με συμμετοχή της ΚΤΚ και εγχώριων χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων.

Αλλαγές στη διακυβέρνηση της Κεντρικής Τράπεζας

Ο κ. Πατσαλίδης ενημέρωσε επίσης τη Βουλή για την πρόταση εκσυγχρονισμού της διακυβέρνησης της ΚΤΚ, την οποία είχε υποβάλει στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και στον Υπουργό Οικονομικών και είχε παρουσιάσει στην Επιτροπή στις 13 Οκτωβρίου 2025.

Η πρόταση προβλέπει συλλογικό εκτελεστικό ανώτατο διοικητικό όργανο, με αναφορά σε ευρωπαϊκά παραδείγματα και ιδιαίτερα στο μοντέλο της Κεντρικής Τράπεζας της Γερμανίας. Παράλληλα, αξιοποιούνται διατάξεις του καταστατικού της ΕΚΤ για μία και μόνο θητεία όλων των μελών του οργάνου.

Ο Διοικητής συνέδεσε την ανάγκη αλλαγών με τις αυξανόμενες υποχρεώσεις στο Ευρωσύστημα και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Όπως ανέφερε, στις σχετικές επιτροπές και ομάδες εργασίας συμμετέχουν συνολικά 200 στελέχη, ενώ ο ίδιος κατέχει έξι βασικούς θεσμικούς ρόλους.

Τα αναγκαία προσχέδια νομοσχεδίων έχουν ετοιμαστεί και στις 9 Οκτωβρίου εκδόθηκε η γνώμη της ΕΚΤ επί των προτεινόμενων ρυθμίσεων. Τις επόμενες ημέρες αναμένεται η υποβολή τους από τον Υπουργό Οικονομικών στη Νομική Υπηρεσία για νομοτεχνικό έλεγχο.

Ο κ. Πατσαλίδης χαρακτήρισε τον εκσυγχρονισμό στρατηγική επιλογή για τη μακροπρόθεσμη ενίσχυση της θεσμικής ετοιμότητας της ΚΤΚ και την αποτελεσματικότερη ανταπόκρισή της στις υποχρεώσεις του Ευρωσυστήματος.