Ναι στην ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας, όχι στην ίδια αμοιβή για όλους

Δυο γυναίκες προσλαμβάνονται στην ίδια θέση, με τα ίδια καθήκοντα, την ίδια ημέρα. Η μία εκ των δύο στην πορεία και μέσα από αξιολογήσεις λαμβάνει μεγαλύτερες μισθολογικές αυξήσεις και κατά συνέπεια αμείβεται περισσότερο από τη συνάδελφο της. Όλοι αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχει ανισότητα στον μισθό ή διάκριση, χωρίς να αξιολογούν τις διαδικασίες που εφάρμοσε ο εργοδότης για την παραχώρηση των αυξήσεων.

Μια γυναίκα και ένας άντρας προσλαμβάνονται στην ίδια θέση, με τα ίδια καθήκοντα, την ίδια ημέρα. Η γυναίκα στην πορεία και μέσα από αξιολογήσεις λαμβάνει μεγαλύτερες μισθολογικές αυξήσεις και κατά συνέπεια αμείβεται περισσότερο από τον άντρα συνάδελφο της. Όλοι το επικροτούν και τη συγχαίρουν, χωρίς να αξιολογούν τις διαδικασίες που εφάρμοσε ο εργοδότης για την παραχώρηση των αυξήσεων.

Εάν ο άνδρας συνάδελφος καταλήξει να αμείβεται περισσότερο από τη γυναίκα συνάδελφο του, όλοι πιστεύουν ότι υπάρχει μισθολογική διάκριση, χωρίς να αξιολογούν τις διαδικασίες που εφάρμοσε ο εργοδότης για την παραχώρηση των αυξήσεων.

Η αρχή της ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας μεταξύ ανδρών και γυναικών ισχύει στην Κύπρο από το 1989. Δεν πρόκειται για νέα έννοια.

Σύμφωνα με τη νομοθεσία, η εργασία ίσης αξίας ερμηνεύεται ως «εργασία που επιτελείται από άνδρες και γυναίκες, η οποία είναι όμοιας ή κατ’ ουσίαν όμοιας φύσης ή στην οποία αποδίδεται ίση αξία, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων». Τα δε αντικειμενικά κριτήρια περιλαμβάνουν την επαγγελματική κατηγορία ή τον τομέα οικονομικής δραστηριότητας και, «(i) Τη φύση των καθηκόντων, (ii) τον βαθμό ευθύνης, (iii) τα προσόντα, δεξιότητες και αρχαιότητα, (iv) τις απαιτήσεις που έχουν σχέση με φυσικά ή πνευματικά προσόντα π.χ. τις ικανότητες, την καταβαλλόμενη προσπάθεια κτλ, (ν) τις συνθήκες υπό τις οποίες διεξάγεται η εργασία και (vi) κατά πόσον οποιεσδήποτε διαφορές σε σχέση με την εκτελούμενη εργασία ή τους όρους υπό τους οποίους εκτελείται η εργασία είναι μικρής σημασίας σε σχέση με το σύνολο της εργασίας που εκτελείται ή κατά πόσο η συχνότητα με την οποία παρουσιάζονται οι διαφορές δεν επηρεάζει το σύνολο της εργασίας».

Η αρχή της ίσης αμοιβής δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να λαμβάνουν τον ίδιο μισθό. Δεν σημαίνει ότι κάθε μισθολογική αύξηση σε ένα άνδρα ή μια γυναίκα και όχι σε συνάδελφο του αντιθέτου φύλου, οδηγεί σε διάκριση και είναι παράνομη. Η αρχή της ίσης αμοιβής δεν σημαίνει ότι υπάρχουν διακρίσεις σε επαγγέλματα που το ένα φύλο υποεκπροσωπείται ή απουσιάζει. Δεν αξιολογεί το επίπεδο των αμοιβών αλλά επιβάλλει την αξιολόγηση των συστημάτων παραχώρησης μισθολογικών αυξήσεων και την εξάλειψη των συστατικών εκείνων που αποτελούν άμεση ή έμμεση διάκριση λόγω φύλου. Η αρχή της ίσης αμοιβής δεν ακυρώνει την ευελιξία των εργοδοτών να επιβραβεύουν το προσωπικό τους, να  αμείβουν την παραγωγικότητα, την εμπειρία και τα πρόσθετα προσόντα.

Μισθολογική Διαφάνεια

Η Ευρωπαϊκή Οδηγία για τη Μισθολογική Διαφάνεια έχει έρθει στο επίκεντρο των δημοσίων συζητήσεων το τελευταίο διάστημα ενόψει και της διαδικασίας που έχει ξεκινήσει σε εθνικό επίπεδο για εναρμόνιση του δικαίου με τις πρόνοιες αυτής. Η Οδηγία επιδιώκει να ενισχύσει την αρχή της ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας μέσα από την υιοθέτηση μέτρων διαφάνειας των αμοιβών και μηχανισμών συμμόρφωσης. Αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στον τομέα του εργατικού δικαίου, καθώς εισάγει υποχρεώσεις που καλύπτουν όλο τον κύκλο της εργασιακής σχέσης.

Σύμφωνα με τις πρόνοιες της Οδηγίας, οι εργοδότες οφείλουν να γνωστοποιούν το μισθολογικό εύρος μιας θέσης πριν ή κατά τη διαδικασία πρόσληψης, ενώ απαγορεύεται η αναζήτηση πληροφοριών για προηγούμενες αποδοχές των υποψηφίων. Παράλληλα, οι εργαζόμενοι αποκτούν δικαίωμα πρόσβασης σε πληροφορίες για τα επίπεδα αμοιβών, συμπεριλαμβανομένων των μέσων αποδοχών ανά φύλο για εργασία ίδιας ή ίσης αξίας, καθώς και στα κριτήρια καθορισμού μισθών και εξέλιξης, τα οποία πρέπει να είναι αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο.

Αν και η Οδηγία επιδιώκει να αντιμετωπίσει ένα υπαρκτό και διαχρονικό ζήτημα, αυτό των μισθολογικών ανισοτήτων μεταξύ ανδρών και γυναικών, η επίτευξη του στόχου αυτού δεν μπορεί να βασίζεται στην επιβολή ενός δυσανάλογα περίπλοκου και γραφειοκρατικού πλαισίου που μεταφέρει σημαντικά διοικητικά, οικονομικά και νομικά βάρη στις επιχειρήσεις.

Απλούστερες διαδικασίες

Η Ομοσπονδία Εργοδοτών & Βιομηχάνων (ΟΕΒ) στηρίζει πλήρως την αρχή της ίσης αμοιβής μεταξύ των δυο φύλων και την αντιμετώπιση πραγματικών, αδικαιολόγητων μισθολογικών διακρίσεων. Ζητούμε όμως απλούστερες, αναλογικές και πρακτικά εφαρμόσιμες διαδικασίες. Το προτεινόμενο πλαίσιο είναι εξαιρετικά σύνθετο, γραφειοκρατικό και δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη ενώ σε αρκετά σημεία η Οδηγία υπερβαίνει τον επιδιωκόμενο στόχο της μισθολογικής διαφάνειας.

Οι νέες υποχρεώσεις δημιουργούν σημαντικό διοικητικό φόρτο. Οι επιχειρήσεις καλούνται να συλλέγουν, να επεξεργάζονται και να τεκμηριώνουν μεγάλο όγκο σύνθετων μισθολογικών δεδομένων και να πραγματοποιούν δύσκολες συγκρίσεις. Οι υποχρεώσεις, όπως έχουν ενσωματωθεί στην Οδηγία, δεν είναι αναλογικές προς το μέγεθος και τις δυνατότητες κάθε επιχείρησης και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην Κύπρο, όπου η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων είναι μικρές/οικογενειακές. Δεν μπορεί να απαιτείται από μια πολύ μικρή επιχείρηση να δημιουργήσει πολύπλοκες μισθολογικές δομές χωρίς σαφή μεθοδολογία, πρότυπα, πρακτικά εργαλεία και εξειδικευμένο προσωπικό.

Επιπλέον, μέσα από την παραχώρηση πληροφοριών πρέπει να διασφαλιστεί η ουσιαστική προστασία των προσωπικών δεδομένων. Η παροχή συγκριτικών μισθολογικών στοιχείων, ιδιαίτερα σε μικρές ομάδες προσωπικού, μπορεί να οδηγήσει σε έμμεση ταυτοποίηση εργαζομένων.

Εκφράζονται επίσης ανησυχίες ότι η υποχρεωτική δημοσιοποίηση μισθολογικών πληροφοριών περιορίζει την ευελιξία των επιχειρήσεων στη διαμόρφωση ανταγωνιστικών πολιτικών αμοιβών, εμποδίζει τη στοχευμένη προσέλκυση προσωπικού και ενδέχεται να δημιουργήσει εντάσεις στο εργασιακό περιβάλλον μέσω συνεχών συγκρίσεων μεταξύ εργαζομένων.

Είναι αξιοσημείωτο ότι μέχρι σήμερα μόνο έξι κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν προχωρήσει σε ουσιαστικά μέτρα για υιοθέτηση της Οδηγίας. Πρόκειται για τις Αυστρία, Βουλγαρία, Κροατία, Ουγγαρία, Λουξεμβούργο και Πορτογαλία. Σημειώνεται ότι αυτή την περίοδο συζητείται  επίσης στην γαλλική Βουλή σχετικό νομοθέτημα. Αξιοσημείωτο επίσης ότι η κυβέρνηση της Σουηδίας έχει αναστείλει επ’ αόριστον τη διαδικασία, επικαλούμενη τη διοικητική επιβάρυνση που θα επιφέρει.

Η μεγάλη ανομοιογένεια στις προσεγγίσεις των μελών της Ένωσης και η καθυστέρηση στις διαδικασίες εναρμόνισης των εθνικών συστημάτων με την Οδηγία, αποδεικνύει την πολυπλοκότητα του θέματος.

Για την ΟΕΒ, η επιδίωξη της μισθολογικής ισότητας δεν θα πρέπει να οδηγεί στη δημιουργία ενός υπέρμετρα παρεμβατικού και νομικά επισφαλούς πλαισίου, το οποίο ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την ανταγωνιστικότητα, την ευελιξία και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα σε μικρές οικονομίες όπως η κυπριακή. Απαιτείται συνεπώς περαιτέρω απλοποίηση και εξορθολογισμός ορισμένων διατάξεων της Οδηγίας, ώστε να διασφαλιστεί η επίτευξη του κοινωνικού της σκοπού χωρίς τη δημιουργία δυσανάλογων βαρών για την επιχειρηματική κοινότητα.

Οι εισηγήσεις της ΟΕΒ

Η ΟΕΒ έχει υποβάλει συγκεκριμένες εισηγήσεις, τόσο σε εθνικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, που περιλαμβάνουν την ουσιαστική απλοποίηση των υποχρεώσεων, υψηλότερα όρια εξαίρεσης για τις μικρότερες επιχειρήσεις και αναγνώριση των συλλογικών συμβάσεων ως σημαντικού τεκμηρίου συμμόρφωσης.

Ζητήσαμε επίσης διετή αναστολή της εφαρμογής (“stop the clock”), ώστε να απλοποιηθούν οι διαδικασίες, να δοθεί χρόνος στις επιχειρήσεις, να γίνουν σεβαστά τα εθνικά συστήματα εργασιακών σχέσεων και να ενισχυθεί ο ρόλος των κοινωνικών εταίρων.

Η αρχή της ίσης αμοιβής πρέπει να διασφαλιστεί. Δεν μπορεί όμως να χρησιμοποιείται ως μηχανισμός για παραχώρηση μισθολογικών αυξήσεων. Δεν μπορεί να οδηγεί σε στρεβλώσεις  μέσω της εξίσωσης όλων των εργαζομένων και κατάργησης των αντικειμενικών κριτηρίων αξιολόγησης. Δεν μπορεί όλοι οι εργαζόμενοι να είναι το ίδιο. Ναι στην ίση αμοιβή για εργασία ίσης αξίας μεταξύ ανδρών και γυναικών, όχι στην ίδια αμοιβή για όλους.

* Βοηθός Γενική Διευθύντρια ΟΕΒ