Πολιτισμικότητα, επικοινωνία και επιμονή: Μια μέρα στο Open House Festival της Στέγης Χορού Λεμεσού

Την Κυριακή 4 Οκτωβρίου παρακολούθησα τρεις παραστάσεις του Open House Festival, του φεστιβάλ Σύγχρονου Χορού και Περφόρμανς που διοργανώνει η Στέγη Χορού Λεμεσού. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερο φεστιβάλ, που από τις απαρχές του ανοίγεται στην πόλη και φιλοξενεί παραστάσεις σε διάφορους χώρους που συγκροτούν και υποστηρίζουν το καλλιτεχνικό οικοσύστημα.

Το φεστιβάλ αποτελεί αφετηρία για πολλά έργα που εκφράζουν καινοτόμες καλλιτεχνικές πρακτικές και πραγματεύονται καίρια κοινωνικά θέματα, ενώ φιλοξενεί και αξιόλογα έργα από το εξωτερικό, που συνομιλούν οργανικά με τη δουλειά των Κυπρίων καλλιτεχνών.

Το επιμελητικό σημείωμα της Μαρίνας Κακουλή, καλλιτεχνικής διευθύντριας της Στέγης, μας προσφέρει μια σειρά ερωτημάτων που αποτυπώνουν τον παλμό της φετινής επιμέλειας. Το πρώτο είναι και αυτό που, χωρίς πολλά- πολλά, εκφράζει θεωρώ σύσσωμη την καλλιτεχνική κοινότητα καθώς και όσους διατηρούν ακόμα κάποια ελπίδα για τον κόσμο: Γιατί συνεχίζουμε; Αυτή είναι μια ερώτηση επιτακτική για όλους τους καλλιτέχνες που βλέπουν την υποβάθμιση της τέχνης και του περιεχομένου της να φτάνει πλέον σε επίπεδα αστείρευτης κοροϊδίας και πλήρους απαξίωσης. Το ότι εμμένουμε στη δημιουργία ως αντίσταση σε αυτοεκπληρούμενες προφητείες με καταστροφική έκβαση δεν θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο. Συνεχίζουμε λοιπόν διεκδικώντας αυτό που συνεπάγεται το μοίρασμα της διαδρομής.

Τις πρώτες ημέρες του φεστιβάλ παρουσιάστηκαν ενδιαφέροντα έργα, όπως το «Slamming» της Ξένιας Κογχυλάκη, το οποίο προσεγγίζει τους χορούς του πλήθους ως συλλογικές τελετουργίες που αναδεικνύουν την αλληλοσύνδεση της τρυφερότητας με τον πόνο· το «The Beast, The Moons» της Elizabete Francisca, όπου το σώμα διεκδικεί τη χειραφέτηση μέσα σε ένα πλέγμα αντιφάσεων· το «Heartward» του Γιώργου Μπίζιου, που διερευνά την καρδιά ως πηγή αντοχής και το σώμα ως τόπο μετάβασης, «προτείνοντας μια αλχημική άσκηση αντίστασης σε οτιδήποτε δεν είναι αγάπη»· και το «Maneater» του Hazem Header, που με στοιχεία cabaret αγκαλιάζει τόσο τη βαθιά ριζωμένη σχέση του με τους παραδοσιακούς χορούς της Αιγύπτου όσο και την αιγυπτιακή επανάσταση.

Στην πρώτη παράσταση της τελευταίας ημέρας, μια περφόρμανς-διάλεξη της Αριάννας Μαρκουλίδου με τίτλο «There is something about Birds», που παρουσιάστηκε στον Πολυχώρο Συνεργείο, είδαμε έναν ειλικρινή στοχασμό γύρω από θέματα επικοινωνίας. Εκκινώντας από ένα ενδιαφέρον για τα πουλιά, το οποίο έχει και αυτοβιογραφικές ρίζες και συνδέεται με τη μνήμη της μητέρας της, η Μαρκουλίδου χρησιμοποιεί τον λόγο, την κίνηση και το τραγούδι για να μας φέρει πιο κοντά σε όσα μοιραζόμαστε με τα πλάσματα αυτά. Είτε ακούμε το κελάηδημά τους στη πόλη, είτε τα παρακολουθούμε να μεταναστεύουν, τα πουλιά φέρουν την αίσθηση της ελευθερίας.

Η Μαρκουλίδου κερδίζει την προσοχή του κοινού και μόνο με την παρουσία της. Η κίνηση της είναι μετρημένη, συγκεκριμένη και λιτή ενώ το πρόσωπο της είναι από τα πλέον χαρακτηριστικά της Κυπριακής σκηνής. Μέσα στη θεατρικότητα του δρώμενου δεν χάνεται ποτέ η βαθιά ευαισθησία για το θέμα, που γίνεται αισθητή από την είσοδο του κοινού στο χώρο, όπου η Μαρκουλίδου μοίραζε χειροποίητα πουλιά από οριγκάμι.

Ο σχεδιασμός ήχου του Πάνου Μπαρτζή πλαισιώνει οργανικά την περφόρμανς και το παιχνίδι του με το τόσο οικείο μουσικό θέμα της «Λίμνης των Κύκνων» δίνει παραδόξως την απαραίτητη βαρύτητα στην παρουσίαση-κατάθεση στοιχείων για την ζωή των αποδημητικών πουλιών στη Κύπρο.

Όλα αυτά έρχονται σε αντίθεση με την ανεκδιήγητη προσπάθεια για εγγραφή θέματος στη Βουλή για τον έλεγχο και την καταστολή των ακτιβιστικών ομάδων που ασχολούνται με την προστασία των πουλιών, που δεν θίγεται στην παράσταση αλλά ευτυχώς προσφέρει ένα νηφάλιο αντίβαρο στον υστερικό παροξυσμό της πολιτικής σκηνής (γι’ αυτό συνεχίζουμε #1).

Η περφόρμανς αποτελεί μέρος μιας ιδιαίτερα γόνιμης και κοινωνικά χρήσιμης συζήτησης για την τέχνη και την προσβασιμότητα, την οποία προωθεί, επίσης με εκπληκτική συνέπεια, το Συνεργείο. Όλες οι κινήσεις και τα οπτικά στοιχεία περιγράφονται λεκτικά, ώστε όσοι δεν βλέπουν να είναι σε θέση να τα οπτικοποιήσουν. Όλοι οι ήχοι περιγράφονται και εμφανίζονται σε υπέρτιτλους για όσους δεν μπορούν να ακούσουν (γι’ αυτό συνεχίζουμε #2).

Δεύτερη παράσταση της μέρας η «Mesaoría» του Ηλία Κλαρκ, που παρουσιάστηκε στο NeMe Arts Centre. Χρησιμοποιώντας όλο το χώρο και την ιδιαίτερη διώροφη και ανοιχτή συνθήκη του, ο Κλαρκ δημιουργεί μια πολυδιάστατη εγκατάσταση που δίνει έμφαση στο ηχητικό και το εικαστικό στοιχείο, για να μεταδώσει την αίσθηση της ουδέτερης ζώνης της Μεσαορίας και ειδικότερα του χωριού Μια Μηλιά, στο οποίο διατηρεί ένα χωράφι το οποίο οργώνει σε συνέχεια της χρήσης του από τον παππού του.

Το διαγενεακό στοιχείο δίνει στην περφόρμανς μια ξεχωριστή χροιά και ανοίγει ερωτήματα γύρω από την εμπειρία του τόπου, την μετάδοση γνώσης που αφορά τη γη, και το πόσο τελικά μακριά βρισκόμαστε από αυτήν.

«Σκαλίζοντας» ουσιαστικά το πάτωμα στο οποίο απλώνει χώμα, οι αργές κινήσεις του προσφέρουν τον απαραίτητο χρόνο για αφούγκραση του περιβάλλοντος που δημιουργήθηκε. Ιδιαίτερα αποτελεσματική στη μετάδοση της αίσθησης της προσπάθειας και του ατέρμονου αγώνα του ανθρώπου με τον χρόνο, ήταν η τελευταία πράξη της περφόρμανς, όπου ο Κλάρκ μετακινεί την ταινία σήμανσης με την οποία οριοθέτησε το χωράφι του και να την τεντώνει μέχρι να φτάσει το χερούλι της πόρτας του χώρου, ελπίζοντας ίσως ότι η δύναμη του τεντώματος θα την άνοιξει. Η πόρτα δεν άνοιξε, αλλά είχαν ήδη όλα αλλάξει.

Μια δυνατή στιγμή από έναν νεαρό περφόρμερ που παρουσιάζει φιλόδοξα έργα, με κεντρικό άξονα την εμπειρία του με τη στρατιωτική θητεία ο οποίος ανοίγεται σε μια γενικότερη κριτική της στρατικοποίησης του νησιού, την οποία ο ίδιος περιγράφει ως «αποσταστιοποιητική δύναμη έναντι στην ευαλωτότητα του ανάμεσα» (γι’ αυτό συνεχίζουμε #3).

Η τρίτη περφόρμανς της μέρας ήταν η «Remembrance: Crystal Tears» της Αιγυπτίας χορογράφου Hend Elbalouty με τη συμμετοχή των Μπελίντας Παπαβασιλείου και Nava Ilfu που παρουσιάστηκε στο Κέντρο Παραστατικών Τεχνών ΜΙΤΟΣ. Γνωστή για τον τρόπο με τον οποίο χτίζει αφηγήσεις που εξετάζουν την πολιτική διάσταση της κίνησης, η Elbalouty προσεγγίζει εδώ το συλλογικό πένθος ως πολιτική πράξη του σώματος.

Με βάση την Κολωνία και το Κάιρο, η χορογράφος έχει εξετάσει τη σχέση τέχνης και κοινωνικής τάξης μέσα από τον χορό του δρόμου Mahraganat, με μια περφόρμανς που της χάρισε το βραβείο τέχνης των Φίλων της KHM το 2021 και ένα βιβλίο που ακολούθησε το 2023.

H αντίληψη της τέχνης ως εργαλείου ενδυνάμωσης του ατόμου, που φέρνει στο φως παραμελημένους τρόπους έκφρασης, δίνουν στο «Remembrance: Crystal Tears» το ευρύτερο πλαίσιo του. Η μεθοδολογία της Elbalouty επικεντρώνεται στο πώς το πένθος μπορεί να αποτελέσει μια συλλογική πράξη μνήμης και γνώσης, ξεπερνώντας τα όρια της ατομικής εμπειρίας.

Με μυσταγωγική διάθεση που συνδέεται άρρηκτα με τη μουσική του Mohamad Moe Sabbah αλλά και την μίνιμαλ σκηνογραφική προσέγγιση, που επικεντρώνεται στη χρήση μωβ φωτός και μυρωδιάς από λιβάνι, οι χορεύτριες, σε απόλυτο συγχρονισμό, καταφέρνουν να μας παρασύρουν σε έναν θρήνο όπου το πένθος φέρει διαστάσεις έκστασης και τρέλας.

Με στόχο την αφύπνιση της ενσώματης γνώσης που μπορεί να οδηγήσει σε πιο βαθιά επίπεδα συνειδητότητας, η χορογράφος ενσωματώνει στις περφόρμανς της στοιχεία από πρακτικές ύπνωσης. Μέσα από την έξυπνη χρήση του κειμένου ως οδηγιών θέασης, το κοινό μυείται στη δράση έχοντας την επιλογή να κρατήσει τα μάτια του κλειστά.

Καλούμαστε να ανακαλέσουμε μνήμες, να νιώσουμε τι σημαίνουν για εμας στο παρόν, να διαισθανθούμε το πώς οι μνήμες διατρέχονται από γενεαλογικές γραμμές, από ποτάμια ονομάτων που χάθηκαν, από το πώς τα δάκρυα είναι ταυτόχρονα θρήνος και σπόρος, που συνδέουν την απώλεια με την επιβίωση (γι’ αυτό συνεχίζουμε #4).

Ελεύθερα, 11.10.2026